یکشنبه ۱۲ مهر ۱۴۰۵
سال‌ها کافی بود نام رجایی‌شهر در کرج به زبان بیاید تا تصویر دیوار‌های بلند برجک‌های نگهبانی و مجموعه‌ای بزرگ در ذهن بسیاری از شهروندان شکل بگیرد؛ زندانی مخوف در گوهردشت کرج که دهه‌ها محل نگهداری و اعدام زندانیان سیاسی و یکی از بدنام‌ترین زندان‌های ایران بود.
زندان رجایی‌شهر حالا خراب شده است و زندانیانش به زندان‌های دیگر منتقل شده‌اند. روز یکشنبه هم یکی از برجک‌های این مجموعه تخریب شد که برای بسیاری از شهروندان کرج و ایران معنای پایان این نماد از دوره‌ای تلخ است. از لحظهٔ تخریب بُرجک این زندان ویدئویی منتشر شد.
به نوشتهٔ زمانه، این ویدئو لحظهٔ تخریب آخرین برجک نگهبانی زندان رجایی‌شهر کرج، معروف به «گوهردشت»، را نشان می‌دهد؛ زندانی که نام آن با چندین دهه حبس، شکنجه، و اعدام زندانیان سیاسی و معترضان در جمهوری اسلامی گره خورده است.
گوهردشت یکی از مراکز اصلی نگهداری و سرکوب زندانیان سیاسی در دههٔ ۱۳۶۰ و از محل‌های اصلی اعدام‌های جمعی زندانیان سیاسی در تابستان ۱۳۶۷ بود. در جریان آن کشتار هزاران زندانی سیاسی در زندان‌های مختلف ایران پس از روندهایی فاقد دادرسی عادلانه اعدام شدند. زندانیان وابسته به سازمان مجاهدین خلق و سپس شماری از زندانیان گروه‌ها و سازمان‌های چپ در شمار قربانیان قرار داشتند.
شهادت زندانیان جان‌به‌دربرده از گوهردشت طی دهه‌های بعد به بخشی مهم از اسناد مربوط به کشتار ۱۳۶۷ تبدیل شد. همین شهادت‌ها نقشی اساسی در پروندهٔ حمید نوری در سوئد داشت؛ مقام سابق زندان که دادگاهی در استکهلم او را به‌دلیل مشارکت در اعدام زندانیان گوهردشت به حبس ابد محکوم کرد. با این حال، نوری در خرداد ۱۴۰۳ در چارچوب توافق مبادلهٔ زندانیان میان دولت سوئد و جمهوری اسلامی آزاد و به ایران بازگردانده شد؛ در مقابل، جمهوری اسلامی یوهان فلودروس و سعید عزیزی، دو شهروند سوئدی زندانی در ایران، را آزاد کرد. این معامله با انتقاد شدید شماری از دادخواهان و شاکیان پروندهٔ نوری روبه‌رو شد که آن را ضربه‌ای به روند دادخواهی و عقب‌نشینی در برابر سیاست گروگان‌گیری جمهوری اسلامی دانستند.
رجایی‌شهر در دهه‌های بعد نیز یکی از زندان‌های اصلی نگهداری زندانیان سیاسی، فعالان مدنی، و محکومان به اعدام بود. در جریان خیزش «زن، زندگی، آزادی» نیز شماری از بازداشت‌شدگان اعتراض‌ها در این زندان نگهداری شدند.
زندان رجایی‌شهر در مرداد ۱۴۰۲ تخلیه و تعطیل و زندانیان آن عمدتاً به زندان قزل‌حصار منتقل شدند. از همان زمان نهادهای حقوق بشری دربارهٔ احتمال تخریب این مجموعه هشدار دادند و گفتند ساختمان‌ها، بندها، راهروها، و دیگر فضاهای زندان می‌تواند بخشی از شواهد مادّی سرکوب و اعدام‌های دههٔ ۶۰ و سال‌های پس از آن باشد.
اکنون با تخریب آخرین برجک نگهبانی گوهردشت بخشی از مکانی که شاهد چندین دهه سرکوب سیاسی، اعدام، مقاومت زندانیان، و تلاش برای دادخواهی بوده نیز در حال از میان رفتن است.
