مهدی عربشاهی
دوشنبه ۳۰ شهریور ۱۴۰۵
وقتی از صلح حرف می‌زنیم، معمولاً اولین تصویری که به ذهن می‌آید خاموش شدن اسلحه‌هاست، لحظه‌ای که موشکی پرتاب نمی‌شود، آژیری به صدا درنمی‌آید، و خبر حمله تازه‌ای نمی‌رسد. اما آیا همین کافی است که انسان واقعاً در صلح باشد؟
این پرسش برای ایرانیان امروز چندان انتزاعی نیست. در فاصله‌ای کوتاه، جامعهٔ ایران جنگ دوازده‌روزه با اسرائیل در ژوئن ۲۰۲۵ (تیر و خرداد ۱۴۰۴) را تجربه کرد و چند ماه بعد، در فوریه ۲۰۲۶ (اسفند ۱۴۰۴) وارد دور تازه و بسیار گسترده‌تری از جنگ شد، درگیری‌ای که با وجود دوره‌های آتش‌بس و مذاکره هنوز به صلح پایدار نرسیده و تنش نظامی همچنان بخشی از زندگی روزمره و افق آینده است.
اما جنگ فقط در آسمان و مرزها رخ نمی‌دهد. گاهی پس از خاموش شدن انفجارها، جنگ درون بدن ادامه پیدا می‌کند: با صدای ناگهانی از جا می‌پریم، خبرها را بی‌اختیار تازه می‌کنیم، آینده را دائم به‌شکل فاجعه تصور می‌کنیم، و حتی در لحظات آرام منتظر حادثهٔ بعدی می‌مانیم.
از این زاویه، صلح یک وضعیت روانی و وجودی هم هست؛ توانایی بازگشتن از حالت دائمیِ هشدار به حضور در اکنون. اینکه بتوانیم دوباره بخوابیم، موسیقی گوش کنیم، دوست بداریم، برنامه‌ریزی کنیم، و لحظه‌ای را بدون انتظار فاجعه تجربه کنیم.
سنّت‌های معنوی مختلف قرن‌هاست میان «آرام شدن جهان» و «آرام شدن انسان» تفاوت گذاشته‌اند. مراقبه، دعا، ذکر، تنفس، سکوت، یا حتی قدم زدن آگاهانه قرار نیست جنگ بیرونی را انکار کنند، کار آنها چیز دیگری است: جلوگیری از آنکه آشوب بیرون تمام قلمرو درون را اشغال کند.
اما اینجا یک مرز مهم وجود دارد. صلح درونی جایگزین صلح بیرونی نیست. نمی‌توان از انسانی که زیر تهدید، ناامنی، یا خشونت زندگی می‌کند خواست صرفاً ذهنش را آرام کند. عدالت و امنیت و پایان خشونت مسائل واقعی جهان بیرونی‌اند. معنویت زمانی معنا پیدا می‌کند که به ابزار بی‌حس کردن انسان در برابر واقعیت تبدیل نشود.
شاید صلح کامل جایی باشد که این دو دوباره به هم برسند:
جهانی که در آن انسان مجبور نباشد دائم بترسد،
و انسانی که حتی در میان عدم‌قطعیت، تمام وجودش را به ترس واگذار نکند.
شاید نخستین قدم به‌سوی صلح همین باشد:
اینکه نگذاریم جنگ، حتی پیش از آنکه خانه‌مان را ویران کند، تمام فضای درونمان را اشغال کند.
از کانال تلگرام بیان دیگر