«نازا». عکس از گاردین.
نوشتهٔ یووال آبراهام و راشل سور، کارگردان‌های «نازا»، در مجلهٔ اسرائیلی-فلسطینی ۹۷۲+
ترجمهٔ لیندا سارنگ – اندیشهٔ نو
جمعه ۲۰ شهریور ۱۴۰۵
ما در سه سال گذشته طی شب‌های متوالی روی پشت‌بام‌های تل آویو با ۲۴ سرباز اسرائیلی مصاحبه‌هایی کردیم که نقش فعالی در حملهٔ اسرائیل به غزه داشتند. بیشتر آنها افسران اطلاعاتی بودند، که پشت پرده کار می‌کردند و از دور در کشتار جمعی فلسطینیان شرکت داشتند.
شهادت‌های آنها پایه و اساس مستند جدیدی به نام «نازا» است که ما کارگردانی کردیم. تهیه‌کنندکان این مستند نشریهٔ انگلیسی گاردین و جیمز ویلسون و تهیه‌کنندهٔ اجرایی آن جاناتان گلیزر بود. این فیلم امشب [۱۰ سپتامبر/۱۹ شهریور] در هشتاد و سومین جشنوارهٔ بین‌المللی فیلم ونیز به نمایش درمی‌آید.
ما با این سربازان مصاحبه کردیم نه به این دلیل که این تنها راه برای این بود که بهفمیم اسرائیل در غزه چه کرده است. هر کسی که ویرانی‌های نوار غزه را دیده باشد، به حرف‌های ساکنان غزه گوش داده باشد، یا صرفا گفته‌های رهبران اسرائیل را پذیرفته باشد، باید سال‌ها پیش این حقیقت را می‌فهمید.
ما این فیلم را به یک دلیل ساده ساختیم: ما می‌دانستیم که شهادت‌های افسران و سربازان ارتش اسرائیل که غزه را نابود کردند- کسانی که کار تجسسی می‌کردند، کسانی که محاسبه می‌کردند در هر خانه احتمالاً چند نفر بی‌گناه کشته خواهند شد، و کسانی که بارها برای بمباران کردن کامل خانواده‌ها چراغ سبز دادند- انکار کردن این جنایت‌ها را دشوارتر از پیش می‌کرد. و همین انکار بخشی از روندی است که امکان می‌دهد این جنایت‌ها تا امروز ادامه پیدا کند.
این فیلم دربارهٔ یک «سیستم» است. سیستمی که تمرکزش اتفاقاً بر اجرای دستورها، سیاست‌ها، و الگوهای عملیاتی است، نه انحراف از آنها. نتیجه‌ای که از این شهادت‌های نیروهای اسرائیلی گرفتیم روشن است: قتل‌عام گستردهٔ غیرنظامیان فلسطینی در غزه «عارضهٔ جانبی فاجعه‌بار» جنگ با حماس نبود، آن‌طور که معمولاً در اسرائیل تصویر می‌شود، بلکه عملی از پیش برنامه‌ریزی‌شده، حساب‌شده، و عمدی بود. به همین دلیل است که یکی از کمیسیون‌های سازمان ملل متحد، بزرگ‌ترین گروه های حقوق بشری جهان، و پژوهشگران فلسطینی و اسرائیلی و بین‌المللی آن را نسل‌کشی توصیف کرده‌اند.
عنوان فیلم «نازا»، که مخفف عبری عبارت «خسارت جانبی» است، نقدی است بر نحوه‌ای که اسرائیل کشتار غیرنظامیان را می‌نمایاند- که هم اطلاع قبلی خودش از تعداد احتمالی کشته‌شدگان در هر حمله را پنهان می‌کند و هم قصد نابودی را که از همان ابتدا با این کارزار نظامی همراه بوده است.
یکی از افسرانی که با او مصاحبه کردیم توضیح می‌دهد که چگونه در هر لحظه کاملاً از صدها مورد خبر داشت که خانواده‌ها سرگرم زندگی عادی خودشان بودند- مردی که با همسرش صحبت می‌کرد، صدای برنامه تلویزیونی، دعا، نوزادی که گریه می‌کرد- و سپس اجازهٔ بمباران آنها را می‌داد. وقتی از او پرسیدیم چرا، توضیح داد: «شما حتماً می‌دانید که هدف نابود کردن است.»
از این منظر، حضور فردی که اسرائیل او را هدف ترور می‌داند در یک خانهٔ خاص به موضوعی «جانبی» تبدیل می‌شود؛ در واقع، در بسیاری از موارد، معلوم می‌شد که هدف اصلاً در محل حضور نداشته است. خودِ کشتار هدف بوده است.
نگاهی به تاریکی
سربازانی که در فیلم دیده می‌شوند همگی موافقت کردند که صحبت کنند، به این شرط که هویتشان به‌دقت پنهان بماند، زیرا نگران بودند که اسرائیل ممکن است به‌خاطر افشای اطلاعات زیان‌آور علیه آنها واکنش نشان دهد. برخی از شهادت‌های آنها به‌قدری ضرورت فوری داشت و وحشتناک بود که تقریباً بلافاصله آنها را در مجموعه‌ای از گزارش‌های تحقیقی در مجلهٔ 972+، Local Call، و روزنامهٔ گاردین منتشر کردیم.
بیشتر سربازانی که با آنها مصاحبه کردیم از کسانی بودند که به‌اصطلاح نخبگان اجتماعی-اقتصادی اسرائیل خوانده می‌شوند و عمدتاً در واحدهای اطلاعاتی معتبر خدمت کرده‌اند. برخی خیلی روشن اعلام کردند که در جنایت‌های جدّی شرکت داشته‌اند و امیدوار بودند که این افشاگری آنها به شکستن دیوارهای انکار و توجیه‌سازی کمک کند و مردم اسرائیل را با آنچه ارتش اسرائیل برای انجام آن اعزام شده بود روبه‌رو کند. دیگرانی بودند که پس از ماه‌ها تأمل سرانجام موافقت کردند که صحبت کنند، چه از سر گناه، شرم، یا حتی از روی غرور و افتخار به آنچه دستاوردهای حرفه‌یی‌شان می‌دانستند.
فیلم ما روی انگیزه‌های آنها نمی‌ماند، که انتخابی عمدی بود. این فیلم عمدتاً بر خود کشتار و عواملی متمرکز است که آن کشتار را ممکن می‌سازند. صرف کردن وقت زیاد روی احساسات اخلاقی و سیاسی منابع این خطر را داشت که مرکز ثقل از قربانیان منحرف شود، چیزی که ما نمی‌خواستیم.
ناشناس نگه داشتن افرادی که به گفتهٔ خودشان در آن جنایت‌های وحشتناک شرکت داشته‌اند چیزی نیست که ما آن را ساده بگیریم. اما با توجه به تداوم ارتکاب این جنایت‌ها، احساس وظیفه کردیم که روایت‌های آنها را عمومی کنیم، به این امید که به تلاش برای پایان دادن به این حمله و کشتار کمک کند. شهادت دادن سربازان همچنین سیستمی بسیار بزرگ‌تر را نشان می‌دهد که مسئولیت نهایی آن به عهدهٔ بالاترین رده‌های رهبری سیاسی و نظامی اسرائیل است. امیدواریم این فیلم بتواند به پاسخگویی اسرائیل در قبال آن جنایت‌های سنگین و تحقق عدالت برای قربانیان آن کمک کند.
اما این فیلم فقط مجموعه‌ای از شهادت دادن‌های سربازان نیست. علاوه بر آن، ما دوربین‌هایمان را به شب‌های تل آویو و ساکنانش بردیم و از آن شهر به‌عنوان حبابی بازجویی کردیم که زندگی عادی در آن ادامه دارد، در حالی که فلسطینی‌ها فقط ۶۰ کیلومتر دورتر از آن قتل‌عام می‌شوند. از طریق نگاه کردن به شهری که جنگ غزه از آنجا مدیریت می‌شود سعی کردیم سازوکارهایی از دنباله‌روی را مشاهده کنیم که چنین بی‌اعتنایی‌های گسترده‌ای را ممکن می‌کند.
در این مسیر، به جایی رسیدیم که همان سؤال‌هایی را می‌کردیم که نسل پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌هایمان می‌پرسیدند، سؤال‌هایی که مردم سراسر جهان پس از آگاه شدن از جنایت‌ها و نسل کشی‌های دیگر پرسیده‌اند: چگونه است که یک گروه از انسان‌ها می‌توانند به غیرانسانی شدن کامل گروهی دیگر از انسان‌ها رضایت دهند؟ و سیستم نسل‌کُشی از درون چگونه است؟
در سال‌های آینده- شاید در دورهٔ پس از نتانیاهو، البته اگر چنین دوره‌ای فرا برسد- بخش‌هایی از اردوگاه لیبرال‌های اسرائیل ممکن است بکوشند خودشان را از جنایت‌های اسرائیل در غزه دور کنند و آنها را به دولت راست افراطی نسبت دهند. قطعاً مسئولیت اصلی قتل بیش از ۷۳هزار نفر، عمدتاً غیرنظامی، پس از کشتارهای جنایت‌کارانهٔ حماس در ۷ اکتبر، به عهدهٔ این دولت است. با این حال، بخش زیادی از این کشتار را سربازانی مرتکب شدند که از قلب اردوگاه لیبرال‌های اسرائیل آمده بودند: افسران اطلاعاتی و نیروی هوایی که در معتبرترین واحدهای ارتش خدمت می‌کردند.
خلبانان نیروی هوایی ممکن است ادعا کنند که صرفاً دستورها را اجرا می‌کردند، مختصاتی دریافت می‌کردند، بمب را می‌انداختند، و بدون اینکه بدانند بمب به چه چیزی برخورد کرده است به خانه بازگشته‌اند. سربازان پیاده نظام از خود دفاع می‌کنند و می‌گویند همیشه این طور نبود- تا حدی به‌خاطر مِه جنگ- که بدانند به چه کسی دارند حمله می‌کنند. هرچند چنین دفاعی ممکن است مورد تردید باشد، اما این را نمی‌توان انکار کرد که کارکنان اطلاعاتی خوب می‌دانستند چه دستوری می‌دهند.
آنها با چشم و گوش خود شاهد بودند که در خانه‌هایی که «متهم»شان می‌کردند خانواده‌ها ساکن بودند. آنها می‌دانستند که «تأییدیه‌های گسترده نازا» برای حمله به هیچ هدفی که ارزش نظامی زیادی داشته باشد مرتبط نبودند. با این حال، آنها نقش خودشان را در ماشین مرگ ایفا کردند و برای خودداری از اجرای دستور یا مقاومت در برابر آن تقریباً هیچ اقدامی نکردند.
