از راست: یحیی سنوار، بنجامین نتانیاهو، بن زاید آل نهیان.
سه شنبه ۱۷ شهریور ۱۴۰۵
نیما حیدری – اندیشهٔ نو: روزنامهٔ اسرائیلی هاآرتص روز سه‌شنبه ۱۷ شهریور گزارش تحقیق مفصلی منتشر کرد که در آن ادعا شده است که محمد بن زاید آل نهیان، رئیس امارات متحدهٔ عربی، ۱۰ روز پیش از حملهٔ ۷ اکتبر ۲۰۲۳ مستقیماً به بنیامین نتانیاهو هشدار داده بود که حماس در حال برنامه‌ریزی عملیاتی بزرگ و بی‌سابقه علیه اسرائیل است. بر اساس این گزارش روزنامهٔ اسرائیلی، نتانیاهو این هشدار را رد کرده و آن را با رؤسای نهادهای امنیتی اسرائیل در میان نگذاشته است. این ادعا اکنون یکی از بحث‌برانگیزترین موضوع‌های سیاسی و امنیتی در اسرائیل شده است.
هاآرتص گزارشش را بر اساس ده‌ها منبع اسرائیلی و خارجی و همچنین گفت‌وگوهای ضبط‌شده، اسناد داخلی، و مکاتبات بنا کرده است.
گفتنی است که بعد از حملهٔ ۷ اکتبر ۲۰۲۳، ارتش اسرائیل حملهٔ بی‌رحمانه به غزه را آغاز کرد که تا کنون بیش از ۷۳هزار کشته و بیش از ۱۷۴هزار زخمی به جا گذاشته و بخش بزرگی از زیرساخت‌های غیرنظامی این منطقه را نابود کرده است.
سومین رئیس امارات متحده عربی.
طبق گزارش هاآراتص، تماس و گفت‌وگوی محمد بن زاید و نتانیاهو ۴۵ دقیقه طول کشیده و در آن رئیس امارات در مورد «عملیاتی بزرگ، خونین، و بی‌ثبات‌کننده» که یحیی سنوار، رهبر وقت حماس، طراحی کرده هشدار داده است. بن زاید تأکید کرده بود که چنین حمله‌ای می‌تواند منطقه را بی‌ثبات کند و حتی توافق ابراهیم را در معرض خطر قرار دهد. با این حال، طبق روایت منابع هاآراتص، نتانیاهو پاسخ داده است که حماس قصد دارد در کرانهٔ باختری فعالیت کند و اسرائیل «برای هر سناریویی آماده است».
به‌علاوه، در این گزارش آمده است که نتانیاهو در جلسات امنیتی روزهای منتهی به ۷ اکتبر ۲۰۲۳ هیچ اشاره‌ای به هشدار امارات نکرده است. رونن بار، رئیس پیشین شین‌بت (سازمان امنیت داخلی و ضدجاسوسی اسرائیل)، و هرزی هالوی، رئیس ستاد ارتش اسرائیل، گفته‌اند که از طرح چنین هشداری بی‌اطلاع مانده بودند. یک مقام ارشد شین‌بت نیز به هاآرتص گفته اگر این هشدارها منتقل می‌شد، تحلیل‌ها دربارهٔ رفتار سنوار و خروجش از مذاکرات با اسرائیل دربارهٔ تبادل اسیران و مدیریت تنش‌ها در ماه‌های پیش از ۷ اکتبر «می‌توانست متفاوت باشد».
هاآرتص ادعا می‌کند که بن زاید بعدها نگرانی‌هایش و پیامی را که به نتانیاهو منتقل کرده بود به ویلیام برنز، رئیس وقت سیا، ابراز کرد و گفت: «چیزی در شرف انفجار است.»
منشأ اطلاعات امارات
طبق گزارش روزنامهٔ اسرائیلی، هشدار امارات از طریق یک واسطه فلسطینی منتقل شده که با حماس (سنوار) و نهادهای امنیتی اسرائیل ارتباط داشته است. این واسطه در سپتامبر ۲۰۲۳ پیام‌هایی از یحیی سنوار منتقل کرده بود که در آن از «زلزله»، «مادر همهٔ شگفتی‌ها»، و «عملیاتی وحشتناک» سخن گفته شده بود.
سنوار از واسطه می‌خواهد که «لطفاً آنچه را که من می‌گویم کلمه به کلمه به اسرائیلی‌ها منتقل کنید.» این پیام سپس به مشاور فلسطینی بن زاید رسید که آن را به رئیس امارات منتقل کرد. بدین ترتیب این پیام ابتدا به امارات و سپس در ۱۵ سپتامبر به شین‌بت رسید. شین‌بت هشدار را به نتانیاهو منتقل کرده، اما هیچ اقدام عملی صورت نگرفته است.
پس از آنکه امارات احساس کرد اسرائیل به هشدارها واکنش کافی نشان نمی‌دهد، محمد بن زاید تصمیم می‌گیرد مستقیماً با نتانیاهو تماس بگیرد. این تماس همان گفت‌وگوی ۴۵ دقیقه‌یی است که اکنون محور بحث‌های سیاسی شده است.
امارات در واکنش به این گزارش هنوز هیچ اظهارنظری نکرده است.
هشداری مشابه از سوی مصر
گزارش هاآرتص همچنین می‌گوید عباس کامل، رئیس اطلاعات مصر، چند روز پیش از حملهٔ حماس با نتانیاهو تماس گرفته و دربارهٔ «چیزی غیرعادی» و «عملیاتی وحشتناک» هشدار داده است. طبق این روایت، نتانیاهو پاسخ داده است که اسرائیل «کنترل اوضاع غزه را در دست دارد» و تمرکزش را بر کرانهٔ باختری گذاشته است. در جلسه امنیتی اول اکتبر نیز هیچ اشاره‌ای به این هشدارهای مصر نشده است.
واکنش‌ها در اسرائیل
دفتر نخست‌وزیر
دفتر نتانیاهو گزارش هاآرتص را «دروغ مطلق» خوانده و اعلام کرده که نتانیاهو در آن دوره با محمد بن زاید اصلاً صحبت نکرده و هیچ هشداری از امارات دریافت نکرده است.
نفتالی بنت
در مقابل، نفتالی بنت، نخست‌وزیر پیشین اسرائیل، در گفت‌وگو با رادیو ۱۰۳FM گفته که «بااطمینان» می‌داند این گزارش درست است. بنت تأکید کرده که امارات و مصر هشدارهای صریح داده بودند و نتانیاهو «هیچ کاری نکرد» و «اسرائیل را کورکورانه به فاجعه کشاند». او گفته که اگر خودش نخست‌وزیر بود، با دریافت حتی «یک‌چهارم» چنین هشدارهایی فوری به جنوب می‌رفت، میزان دفاع را افزایش می‌داد، و برای عملیات تهاجمی آماده می‌شد.
گادی آیزنکوت
گادی آیزنکوت، رئیس حزب یاشر، نیز گفته است که این گزارش «به شواهد موجود اضافه می‌کند» که نتانیاهو هشدارها را نادیده گرفته بود. او تأکید کرده که به نتانیاهو «ده‌ها هشدار» داده شده بود و او همه را نادیده گرفت. آیزنکوت خواستار تشکیل کمیسیون تحقیق دولتی پس از تشکیل دولت بعدی شده است تا مشخص شود «نتانیاهو چه می‌دانست و چه نمی‌دانست».
ابعاد سیاسی و امنیتی
این گزارش در زمانی منتشر شده است که بحث دربارهٔ مسئولیت‌پذیری دولت نتانیاهو در قبال شکست اطلاعاتی ۷ اکتبر همچنان ادامه دارد. ادعای نادیده گرفتن هشدارهای امارات و مصر، اگر تأیید شود، می‌تواند پیامدهای سیاسی گسترده‌ای برای نتانیاهو از جمله در انتخابات پیش رو داشته باشد، به‌ویژه در شرایطی که مخالفان او می‌گویند نخست‌وزیر سال‌ها حماس را «کم‌خطر» جلوه داده و تهدید واقعی را نادیده گرفته است.
از سوی دیگر، تکذیب قاطع دفتر نخست‌وزیر اسرائیل نشان می‌دهد که دولت نتانیاهو این گزارش را بخشی از «جنگ روایت‌ها» می‌داند و تلاش دارد از پیامدهای سیاسی آن جلوگیری کند.
در نهایت، این گزارش بار دیگر پرسش‌هایی جدّی دربارهٔ آمادگی اطلاعاتی اسرائیل پیش از حمله و مسئولیت سیاسی رهبران آن کشور مطرح می‌کند که به نظر می‌رسد تا مدت‌ها در مرکز توجه افکار عمومی و نهادهای تحقیقاتی اسرائیل باقی بماند.
جنگ غزه در اسرائیل با این روایت توجیه می‌شود که حماس تهدیدی وجودی است، اسرائیل غافلگیر شد، و باید تا نابودی کامل حماس پیش برود. اما اگر ثابت شود که به نتانیاهو پیش از حمله هشدارهای صریح داده شده بود و او اقدامی نکرد، این روایت زیر سؤال می‌رود.
در چنین حالتی، مخالفان می‌توانند بگویند جنگی که اکنون ادامه دارد نتیجهٔ سهل‌انگاری سیاسی بوده نه یک «غافلگیری اجتناب‌ناپذیر».
اگر نتانیاهو هشدار امارات را جدّی نگرفته باشد، این می‌تواند اعتماد امارات و کشورهای عربی هم‌پیمان اسرائیل را کاهش دهد، و بر روند عادی‌سازی روابط اسرائیل با کشورهای عربی اثر منفی بگذارد. در شرایطی که اسرائیل به حمایت منطقه‌یی برای مدیریت پیامدهای جنگ نیاز دارد، این موضوع اهمیت راهبردی پیدا می‌کند.
در داخل اسرائیل نیز این موضوع طرح می‌شود که اگر هشدارها نادیده گرفته شده است، آیا نتانیاهو می‌تواند اسرائیل را از بحران‌های آینده محافظت کند؟ اگر افکار عمومی اسرائیل باور کند که نتانیاهو هشدارها را نادیده گرفته است، این موضوع می‌تواند شکاف سیاسی در اسرائیل را عمیق‌تر کند، حمایت داخلی از ادامهٔ جنگ را کاهش دهد، و فشار برای برکناری نتانیاهو را افزایش دهد.