ب. عدل
سه شنبه ۱۷ شهریور۱۴۰۵
مقدمه
هوش مصنوعی (Artificial Intelligence) [یا هوشواره] در سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین فناوری‌های جهان تبدیل شده است. ابزارهایی مانند چت‌جی‌پی‌تی (ChatGPT)، جمینای (Gemini)، و کوپایلوت (کوپایلوت) تنها نمونه‌هایی از سامانه‌های هوش مصنوعی‌اند که میلیون‌ها نفر در سراسر جهان رایگان یا با هزینه‌ای اندک از آنها استفاده می‌کنند. این موضوع این پرسش را مطرح می‌کند که چرا شرکت‌های بزرگ فناوری با وجود هزینه‌های بسیار زیاد به‌منظور توسعه و نگهداری این سامانه‌ها آنها را رایگان یا با نسخه‌هایی رایگان در اختیار عموم قرار داده‌اند و چرا پیشرفت این فناوری با چنین سرعتی ادامه دارد؟ پاسخ این پرسش را در عامل‌هایی مرکب از عامل اقتصادی، فناورانه، رقابتی، و اجتماعی باید جست‌وجو کرد.
دلایل رایگان بودن هوش مصنوعی
در زمرهٔ مهم‌ترین دلیل‌ها برای رایگان بودن بسیاری از سامانه‌های هوش مصنوعی استفاده کردن از الگوی اقتصادی فریمیوم (Freemium) است. در این الگو، کاربران به امکانات پایه دسترسی رایگان دارند، اما برای استفاده از قابلیت‌های پیشرفته‌تر باید اشتراک بخرند. این روش باعث می‌شود تعداد کاربران افزایش یابد و بخشی از آنان در آینده به مشتریان خرید اشتراک تبدیل شوند. شرکت‌ها از این طریق ابتدا جمعی پُرشمار از کاربران را جذب و سپس بخشی از آنان را به مشتریان خرید اشتراک تبدیل می‌کنند. این روش در بسیاری از خدمات دیجیتال موفق بوده است و اکنون در حوزۀ هوش مصنوعی نیز به کار گرفته می‌شود.
دلیل دیگر جمع‌آوری بازخورد کاربران است. میلیون‌ها کاربر روزانه از سامانه‌های هوش مصنوعی استفاده می‌کنند و با پرسش‌ها و کاربردهای متنوع خودشان نقاط قوت و ضعف این سامانه‌ها را آشکار می‌کنند. این اطلاعات به توسعه‌دهندگان [سازندگان] این سامانه‌ها کمک می‌کند که کاربردهای الگوهای هوش مصنوعی را بهبود بخشند، خطاها را کاهش دهند، و قابلیت‌هایی جدید ایجاد کنند. همچنین، رقابت شدید میان شرکت‌های بزرگ فناوری مانند مایکروسافت (Microsoft)، گوگل (Google)، اوپن‌ای‌آی (OpenAI)، و متا (Meta) در گسترش دسترسی رایگان به هوش مصنوعی نقشی مهم دارد. هر شرکت تلاش می‌کند کاربران بیشتری جذب کند و سهمی بیشتر از بازار آیندۀ هوش مصنوعی به دست آورد. بنابراین، ارائهٔ نسخه‌های رایگان راهی است برای معرفی کردن فناوری و افزایش اعتماد کاربران به آن.
دلایل سرعت زیاد در پیشرفت هوش مصنوعی
پیشرفت سریع هوش مصنوعی نتیجۀ چند عامل هم‌زمان است. نخست، افزایش قدرت سخت‌افزارها، به‌ویژه پردازنده‌های گرافیکی (GPU)، امکان آموزش الگوهای بسیار بزرگ را فراهم کرده است. دوم، حجم عظیم داده‌های دیجیتال موجود در اینترنت، کتاب‌ها، مقاله‌ها، و منابع دیگر زمینهٔ آموزش دادن به الگوهای پیشرفته را فراهم می‌کند. عامل مهم دیگر سرمایه‌گذاری گستردهٔ شرکت‌های فناوری و سرمایه‌گذاران است. میلیاردها دلار در توسعهٔ زیرساخت‌ها، مرکزهای داده، و پژوهش‌های مرتبط با هوش مصنوعی سرمایه‌گذاری شده است. این سرمایه‌گذاری‌ها موجب شده است که پژوهشگران بتوانند الگوهایی قدرتمندتر و دقیق‌تر تولید کنند. همچنین، همکاری میان دانشگاه‌ها، مرکزهای پژوهشی، و شرکت‌های خصوصی سبب شده است که دستاوردهای علمی با سرعتی بیشتر به محصولات کاربردی تبدیل شوند. انتشار مقاله‌‌های علمی، توسعهٔ نرم‌افزارهای متن‌باز (Open Source Software)، و به اشتراک گذاشتن برخی فناوری‌ها نیز روند پیشرفت هوش مصنوعی را تسریع کرده است.
مزایا و چالش‌ها در دسترسی عمومی به هوش مصنوعی
دسترسی عمومی به هوش مصنوعی مزایای فراوانی دارد. این فناوری به یادگیری، پژوهش، افزایش بهره‌وری، ترجمه، برنامه‌نویسی، تولید محتوا، و حل مسائل مختلف می‌تواند کمک کند. بسیاری از کسب‌وکارهای کوچک نیز بدون نیاز به سرمایه‌گذاری سنگین می‌توانند از ابزارهای هوش مصنوعی برای توسعهٔ فعالیت‌هایشان استفاده کنند. با این حال، گسترش سریع هوش مصنوعی چالش‌هایی نیز ایجاد کرده است. به این معنا که در عرصه‌های حفظ حریم خصوصی، انتشار اطلاعات نادرست، سوءاستفاده از فناوری، تأثیر بر بازارِ کار، و مسائل اخلاقی نگرانی‌هایی دربارهٔ آن وجود دارد. به همین دلیل، بسیاری از دولت‌ها و سازمان‌های بین‌المللی در حال تدوین قانون‌ها و استانداردهایی برای استفادهٔ مسئولانه از هوش مصنوعی‌اند.
نتیجه‌گیری
رایگان بودن بسیاری از خدمات هوش مصنوعی به معنای رایگان بودن توسعهٔ آن نیست، بلکه بخشی از یک راهبرد اقتصادی و رقابتی است. شرکت‌ها با ارائهٔ نسخه‌های رایگان کاربران بیشتری جذب می‌کنند، وضع محصولاتشان را بهبود می‌بخشند، و زمینهٔ درآمدزاییِ آینده را فراهم می‌کنند. از سوی دیگر، پیشرفت سریع هوش مصنوعی نتیجهٔ ترکیب سرمایه‌گذاری‌های کلان، پیشرفت کیفیت سخت‌افزار، دسترسی به داده‌های گسترده، و رقابت جهانی است. اگرچه این فناوری فرصت‌هایی فراوان برای آموزش، اقتصاد، و زندگی روزمره ایجاد کرده است، اما استفادهٔ مسئولانه و قانون‌مند از آن برای کاهش خطرهای احتمالی ضروری خواهد بود.
منابع:
OpenAI. (2024). About OpenAI. https://openai.com/about
Russell, S., & Norvig, P. (2021). Artificial Intelligence: A Modern Approach(4th ed.). Pearson.
Stanford University. (2024). AI Index Report 2024. Stanford Institute for Human-Centered Artificial Intelligence.
UNESCO. (2021). Recommendation on the Ethics of Artificial Intelligence. UNESCO.
World Economic Forum. (2023). The Future of Jobs Report 2023. World Economic Forum.
***
از نشریهٔ اینترنتی «به سوی آینده»