دوشنبه ۱۶ شهریور ۱۴۰۵
انتخابات ایالتی زاکسن-آنهالت شامگاه یکشنبه به یکی از تکاندهندهترین نتایج سیاسی آلمان در دهههای اخیر انجامیده است. بر اساس دومین برآورد ARD/Infratest dimap، حزب راست افراطی «آلترناتیو برای آلمان» (AfD) با حدود ۴۴.۴ درصد آرا با فاصلهای عظیم در جایگاه نخست قرار گرفته است؛ CDU که از بیش از دو دهه پیش نیروی اصلی دولت این ایالت بود، به حدود ۱۸.۴ درصد سقوط کرده است. AfD در انتخابات ۲۰۲۱ تنها ۲۰.۸ درصد و CDU بیش از ۳۷ درصد رأی داشت. شمارش رسمی آرا هنوز ادامه دارد و این ارقام نتیجه نهایی نیستند.
اگر این ارقام تثبیت شوند، AfD بهترین نتیجه تاریخ خود در یک انتخابات ایالتی را به دست آورده و برای نخستین بار در زاکسن-آنهالت بهروشنی انتخابات را برده است. شعبه AfD در این ایالت از سوی اداره حفاظت از قانون اساسی زاکسن-آنهالت بهعنوان جریانی «قطعا راست افراطی» طبقهبندی شده است. اولریش زیگموند، نامزد اصلی AfD، و رهبران فدرال حزب نتیجه را «تاریخی» خواندهاند و آلیس وایدل از «ماموریت روشن برای تشکیل دولت» سخن گفته است؛ با این حال برآوردهای فعلی نشان میدهد AfD به تنهایی اکثریت کرسیها را به دست نمیآورد.
حزب چپ، Die Linke، با حدود ۹.۵ درصد در جایگاه سوم قرار گرفته و ورودش به پارلمان کاملاً قطعی به نظر میرسد. اما این نتیجه برای چپ دو وجه کاملاً متفاوت دارد: از یک سو حزب پس از CDU به سومین نیروی سیاسی ایالت تبدیل شده و فاصله قابل توجهی با آستانه پنج درصد دارد؛ از سوی دیگر در مقایسه با انتخابات ۲۰۲۱ که ۱۱ درصد رأی گرفته بود، حدود ۱.۵ درصد عقب رفته و اگر همین رقم باقی بماند، ضعیفترین نتیجه تاریخی آن در انتخابات ایالتی زاکسن-آنهالت خواهد بود.
این نتیجه برای Die Linke بهویژه از آن جهت ناامیدکننده است که انتظارها در هفتههای آخر بسیار بالاتر بود. نظرسنجی ZDF تنها دو روز پیش از انتخابات، حزب چپ را در ۱۱.۵ درصد قرار داده بود و در اواخر اوت حتی ارقامی نزدیک به ۱۳ درصد ثبت شده بود. حضور گسترده هایدی رایشینک، گرگور گیزی، بودو راملو و دیگر چهرههای شناختهشده چپ در کارزار انتخاباتی نیز امید به نتیجهای دو رقمی و شاید رقابت جدیتر با CDU را افزایش داده بود.
با این همه، وزن سیاسی حزب چپ در شب انتخابات ممکن است برخلاف کاهش آرای آن بهشدت افزایش یابد. تقریباً همه احزاب دیگر همکاری با AfD را رد کردهاند و در صورتی که AfD از اکثریت مطلق بازبماند، تشکیل دولت بدون نوعی نقشآفرینی چپ بسیار دشوار خواهد بود. موقعیت «اتحاد زارا واگنکنشت» (BSW) نیز تعیینکننده است: این حزب در برآوردها حدود ۵ درصد دارد و درست روی مرز ورود به پارلمان قرار گرفته است. اگر BSW وارد پارلمان شود، تشکیل یک اکثریت متعارف بدون AfD پیچیدهتر میشود؛ اگر از پنج درصد پایین بیفتد، وزن Die Linke در معادلات تشکیل دولت بهطور محسوسی افزایش خواهد یافت.
هایدی رایشینک، رئیس فراکسیون چپ در بوندستاگ، نتیجه AfD را «فاجعهبار» خوانده و آن را پیامد سیاستهای دولت فدرال دانسته است. اینس شورِدنر، رهبر مشترک Die Linke، نیز اذعان کرده که نتیجه برای بسیاری از اعضای حزب ناامیدکننده است، اما تاکید کرده جلوگیری از رسیدن AfD به «اهرمهای قدرت» ضروری است و چپ در مذاکرات احتمالی باید درباره محتوای سیاسی صحبت کند، نه صرفاً مانورهای تاکتیکی. پیش از انتخابات نیز رایشینک گفته بود برای جلوگیری از سپردن ایالت به AfD حاضر است حتی تحمل یک دولت اقلیت CDU را بررسی کند.
مسئله اصلی اکنون CDU است. دبیرکل این حزب، فرانتسیسکا هوپرمان، شامگاه یکشنبه بار دیگر هرگونه همکاری رسمی با Die Linke را رد کرد و گفت CDU نه با «افراطیهای راست» و نه با «افراطیهای چپ» همکاری نخواهد کرد. اما همین موضع میتواند تشکیل دولت را به بنبست بکشاند؛ رسانههای آلمانی احتمال یک دولت اقلیت به رهبری CDU را مطرح میکنند که برای تصویب قوانین یا انتخاب نخستوزیر ناچار باشد به آرای چپ تکیه کند، الگویی شبیه ترتیباتی که پیشتر در برخی ایالتهای شرقی مطرح شده است.
در میان دیگر احزاب، سبزها با حدود ۹ درصد یکی از برندگان شب هستند و نسبت به ۵.۹ درصد سال ۲۰۲۱ جهش قابل توجهی داشتهاند. SPD با حدود ۸ درصد در سطح بسیار پایین تاریخی باقی مانده، BSW حدود ۵ درصد و FDP تنها حدود ۲ درصد دارد و عملاً از پارلمان حذف میشود. مشارکت انتخاباتی نیز بر اساس برآورد MDR حدود ۷۶.۵ درصد بوده؛ در سال ۲۰۲۱ تنها حدود ۶۰ درصد واجدان شرایط رأی داده بودند.
ابعاد این نتیجه بسیار فراتر از زاکسن-آنهالت است. نینا وارکن، وزیر دفتر صدراعظم از CDU، آن را یک «نقطه عطف» خوانده و لارس کلینگبایل، رهبر SPD، گفته نتیجه پیامی مستقیم به برلین و دولت فدرال است. برای فریدریش مرتس نیز نتیجه سنگین است: AfD نهتنها CDU را شکست داده، بلکه تقریباً دو برابر آن رأی گرفته است. دو هفته دیگر، در ۲۰ سپتامبر، انتخابات ایالتی مکلنبورگ-فورپومرن و انتخابات برلین برگزار میشود و نتیجه امشب میتواند فضای آن دو انتخابات را نیز بهشدت تحت تأثیر قرار دهد.
بنابراین برای حزب چپ میتوان از یک «شکست انتخاباتی همراه با افزایش اهمیت سیاسی» سخن گفت: Die Linke آرایی کمتر از پنج سال پیش گرفته و از انتظارات کارزار خود عقب مانده، اما در پارلمانی که AfD با فاصله بسیار بزرگ نیروی اول آن است، ممکن است بدون رأی یا تحمل چپ تشکیل یک دولت غیر-AfD عملاً ممکن نباشد. سرنوشت BSW در مرز پنج درصد و نتیجه نهایی شمارش آرا تعیین خواهد کرد که این نقش تا چه اندازه حیاتی خواهد شد.