گزارشی از پالکی شارما
ترجمهٔ مینا آگاه
شنبه ۳۱ مرداد ۱۴۰۵
داستان بعدی ما از آفریقاست. آفریقا به میدان نبرد جدیدی در رقابت اقتصادی جهانی تبدیل شده است: رقابت میان دلار آمریکا و یوان چین. دهه‌هاست که دلار بر تجارت مسلط بوده، اما اکنون یوان در حال پیشروی است. و تازه‌ترین جبههٔ این نبرد لیبی است.
ماه گذشته نمایندگان چین و لیبی با یکدیگر مذاکره کردند. این دیدار میان رؤسای بانک‌های مرکزی دو کشور بود.
و نتیجه چه بود؟ یک تصمیم. لیبی تصمیم گرفت به چارچوب CIP چین بپیوندد. CIP یعنی «سامانهٔ پرداخت بین‌بانکی فرامرزی» است.*
و این سامانه چه کاری می‌کند؟ مانند مجرایی عمل می‌کند که پول را از یک مکان به مکان دیگری منتقل می‌کند. دهه‌هاست که جهان برای این کار از سامانه‌ای به نام سوئیفت (SWIFT) استفاده می‌کند. احتمالاً نام سوئیفت را شنیده‌اید. سوئیف [به‌انگلیسی] مخفف «جامعهٔ جهانی ارتباطات مالی بین‌بانکی» است.
بیشتر بانک‌ها برای پرداخت‌های بین‌المللی از سوئیفت استفاده می‌کنند. و در سوئیفت ارز مسلط دلار آمریکا است. دلار رایج‌ترین ارز در پرداخت‌های بین‌المللی است.
اکنون CIP چین جایگزینی برای سوئیفت است. و تفاوت CIP در چیست؟ در ارز آن. این سامانه تحت سلطه یوان چین است.
بنابراین، لیبی در این بستر می‌تواند از یوان استفاده کند. می‌تواند مستقیماً و به یوان به بانک‌های چینی پرداخت کند.
در نتیجه، می‌تواند دلار آمریکا را به‌طور کامل از این معادله حذف کند. و فقط لیبی نیست که در حال تغییر مسیر است. کشورهای آفریقایی بیشتری در حال پیوستن به استفاده از یوان هستند.
چه عواملی باعث شده که کشورهای آفریقایی به چنین انتخابی روی بیاورند؟ به‌طور کلی، سه عامل: هزینه، سرعت، و دسترسی. بیایید این عوامل را یکی‌یکی بررسی کنیم.
عامل اول: هزینه
کنیا را در نظر بگیرید. کنیا مجموعه وام‌هایی داشت. این وام‌ها به دلار آمریکا بود. اخیراً کنیا بخشی از این وام‌ها را به یوان تبدیل کرد. حجم وام تغییری نکرد، فقط ارز آن تغییر کرد. این کار چه کمکی می‌کند؟ باعث می‌شود وام ارزان‌تر شود.
نخست، چون دلار بسیار گران‌تر از شیلینگ کنیا است، و دوم، چون وام‌های یوانی نرخ بهرهٔ کمتری دارند.
به این ترتیب، کنیا از دلار به یوان تغییر مسیر داد. این کار سالانه ۲۱۵میلیون دلار برای آن کشور صرفه‌جویی به همراه دارد. این مبلغ صرفه‌جویی در هزینهٔ بهره است: ۲۱۵میلیون دلار. این رقم تقریباً یک‌پنجم کل پرداخت‌های کنیا به چین در سال گذشته، یعنی کل پرداخت‌های مربوط به بازپرداخت بدهی آن کشور است. این مبلغ برای کشوری مانند کنیا رقم چشمگیری است. با ۲۱۵میلیون دلار می‌توان یک پروژهٔ توسعه‌یی را تأمین مالی کرد. می‌توان خدمات عمومی را گسترش داد. می‌توان وام‌ها را سریع‌تر بازپرداخت کرد. بنابراین، تغییر از دلار به یوان تصمیمی کاملاً منطقی به نظر می‌رسد. امروز دوسوم بدهی‌های معوق کنیا به یوان است. به زبان ساده‌تر، یوان هزینهٔ استقراض را کاهش می‌دهد.
پس این دلیل اول است: ارزان‌تر است.
دلیل دوم، سرعت
بیشتر پرداخت‌های فرامرزی در آفریقا همچنان از مسیر دلار انجام می‌شود. این یعنی چه؟ فرض کنید شما تاجری هستید که از چین کالا وارد می‌کنید و می‌خواهید هزینه‌اش را پرداخت کنید. به بانک خودتان می‌گویید که این مبلغ را به چین ارسال کند. بانک چه کار می‌کند؟ ابتدا مبلغ را به دلار آمریکا تبدیل می‌کند و سپس آن پول را به چین می‌فرستد.
اما سامانهٔ چینی CIP این مرحله را حذف می‌کند. دیگر نیازی نیست پول را به دلار آمریکا تبدیل کنید. بنابراین پرداخت‌ها سریع‌تر می‌شود. این عامل دوم است: سرعت.
عامل سوم: دسترسی
چین بازار سرمایهٔ عظیمی دارد و کشورهای آفریقایی مشتاق‌اند به آن دسترسی پیدا کنند. آنها بیش از پیش به چیزی روی آورده‌اند که به آن اوراق بهادار پاندا (Panda Bonds) گفته می‌شود. اینها وام‌هایی‌اند به یوان. بگذارید توضیح بدهم که این اوراق بهادار چگونه کار می‌کند.
یک کشور آفریقایی به بازار داخلی چین مراجعه می‌کند. این کشور اوراق بهاداری موسوم به اوراق بهادار پاندا منتشر می‌کند و در برابر آنها وام می‌گیرد. سود چین از این کار چیست؟ افزایش گردش ارز خودش. نتیجه چیست؟ بدهی ارزان‌تر، بازارهای سریع‌تر، و دسترسی به وام. به همین دلیل است که کشورهای آفریقایی به یوان روی می‌آورند.
این کشورها شامل بزرگ‌ترین اقتصادهای آفریقا نیز می‌شوند، کشورهایی مانند مصر، نیجریه، و آفریقای جنوبی. همهٔ این کشورها با چین ترتیبات سوآپ ارزی دارند.
سوآپ ارزی چیست؟
در اصل، توافقی میان دو بانک مرکزی است. به این ترتیب، دو کشور می‌توانند مستقیماً با ارزهای خودشان با یکدیگر مبادله کنند. مصر و نیجریه و آفریقای جنوبی چنین ترتیباتی با چین دارند. این ترتیبات وضع دلار آمریکا را در چه جایگاهی قرار می‌دهد؟ آیا یوان در حال کنار زدن دلار در آفریقاست؟ خب، هنوز فاصلهٔ زیادی با چنین وضعی داریم. هنوز ۷۰درصد بدهی‌های خارجی آفریقا همچنان به دلار است. بنابراین دلار همچنان برتری دارد. اما نمی‌توان انکار کرد که چین پیشرفت چشمگیری داشته است.
چین به بزرگ‌ترین وام‌دهندهٔ دوجانبه در آفریقا تبدیل شده است. در ۲۵ سال گذشته چین بیش از ۱٫۳۰۰ فقره وام اعطا کرده است. این وام‌ها به ۴۹ دولت آفریقایی داده شده‌اند. مجموع این بدهی‌ها بسیار بیشتر از ۱۸۲میلیارد دلار است. و این موضوع با چشم‌انداز شی جین‌پینگ نیز همخوانی دارد. رئیس‌جمهور چین خواهان یوانی قدرتمند است.
او می‌خواهد این ارز به‌طور گسترده‌ای در تجارت بین‌المللی استفاده شود. او می‌خواهد یوان به ارز ذخیرهٔ جهانی تبدیل شود، ارزی که کشورهای دیگر و دولت‌ها ثروتشان را با آن نگه می‌دارند.
دهه‌هاست که دلار آمریکا این جایگاه را در اختیار داشته است. اکنون یوان برای به چالش کشیدن دلار آمده است. و این چالش در آفریقا آغاز شده است.
* برای اطلاعات بیشتر دربارهٔ CIP این مطلب را بخوانید.