مسعود نیلی در کنار حسن روحانی، نوبخت، طیبنیا، و دیگر اعضای کابینهٔ دولت یازدهم.
دوشنبه ۱۹ مرداد ۱۴۰۵
سطح عمومی قیمت مواد خوراکی ۳۴برابر و نرخ ارز ۵۰برابر شد، در حالی که درآمد خالص ۱۲٫۵درصد کاهش یافت. نتیجهٔ این وضع فلاکت بیشتر مردم شده است.
سالانه بیش از دومیلیون نفر از ساکنان ایران به زیر خط فقر سقوط کردند.
مسعود نیلی، اقتصاددانی که سهم فراوانی در سیاستگذاریهای کلان اقتصادی ایران دارد، یکشنبه ۱۸ مرداد ۱۴۰۴ در روزنامهٔ «دنیای اقتصاد» با بررسی چند شاخص مهم در فاصله ۱۳۹۷ تا بهار ۱۴۰۵ نوشت: «عدم توجه به ابعاد این تغییرات و اثرات روحی روانی و پیامدهای اجتماعی و سیاسی آن و راندن در مسیر قبلی بدون توجه به چرخشهای اساسی داده شده در آن همهٔ سرنشینان را دچار فاجعه خواهد کرد.»
او در یادداشتی با عنوان «ایران فردا و تصمیم امروز»، که در جایگاه سرمقاله تریبون غیررسمی «نولیبرالهای ایران» منتشر شد، نوشت: «نرخ ارز از ابتدای سال۱۳۹۷ تا کنون تقریباً ۵۰برابر شده است.»
به گفته نیلی، که یکی از تئوریسینهای برنامههای توسعه در ایران است، نرخ ارز در بازههای زمانی مشابه گذشته «حداکثر چهاربرابر میشده است» و رشد ۵۰برابری نرخ ارز در هشت سال اخیر «بهصورت بحران بزرگ ارزی، مانند زلزلههای شدید اقتصاد ایران را لرزانده و خرابیهایی بزرگ به جا گذاشته است.»
نرخ دلار در فروردین ۱۳۹۷ در محدودهٔ ۴۲۵۰ تا ۱۳هزار و ۶۵۰ تومان پیش رفت. مهر ۱۳۹۷ نرخ دلار به ۱۸هزار ۶۵۰ تومان رسید، اما در ادامه روندی نزولی داشت. در ۱۸ مرداد ۱۴۰۵ هر یک دلار آمریکا در بازار ارز ایران بیش از ۱۸۶هزار تومان معامله شد.
نیلی از ۱۹برابر شدن سطح عمومی قیمتها در همین بازهٔ زمانی ـ ۱۳۹۷ تا بهار ۱۴۰۵- پرده برداشته است. میانگین قیمت مواد خوراکی البته ۳۴برابر اندازهٔ این شاخص در سال ۱۳۹۷ است. مرکز آمار نرخ تورم سالانه اسفند ۱۳۹۷ را ۲۷درصد و تورم نقطهای را ۴۷٫۵درصد اعلام کرد. مرکز آمار برای کاهش مصنوعی نرخ تورم سال ۱۴۰۲ اعلام کرد سال مبنا را از ۱۳۹۵ به ۱۴۰۰ تغییر داده است.
این یادداشت همچنین فاش میکند که تولید ناخالص داخلی، که معمولاً در بازههای حدوداً ۸ساله تقریباً ۱٫۵برابر میشده، از سال۱۳۹۷ تا کنون رشد بسیار اندکی داشته و درآمد خالص ملی سرانه در همین فاصله تقریباً ۱۲درصد کاهش یافته است.
پیامد این روند بهصورت مشخص کاهش اشتغال و افزایش جمعیت زیر خط فقر است. در حوزهٔ اشتغال، در حالی که پنجمیلیون نفر به جمعیت در سن اشتغال افزوده شده، میزان خالص اشتغال تنها ۴۰۰هزار نفر بیشتر شده است. یعنی اینکه بهصورت میانگین سالانه بیش از ۷۰۰هزار نفر به جمعیت در سن اشتغال اضافه شدند، اما تنها ۵۷هزار شغل ایجاد شده است، یعنی ۱۲ برابر کمتر از شغل مورد نیاز برای ثابت ماندن نرخ بیکاری.
در همین بازهٔ زمانی، در حالی که ۲٬۶میلیون نفر از جمعیت تازه به سن اشتغال رسیده زن بودند، نهتنها به جمعیت زنان شاغل افزوده نشده، بلکه در مقایسه با سال ۱۳۹۸، در حدود ۷۰۰هزار نفر از جمعیت زنان شاغل کاسته شده است.
نیلی با مقایسهٔ آمار اشتغال صنعتی در بهار ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ نوشته است اشتغال صنعتی در یک سال ۶۳۰هزار نفر کمتر شد و این به معنای برباد رفتن اشتغال ذرهذره افزوده شده طی ۸ سال است. او تعداد مشاغل صنعتی ایجادشده در بازهٔ زمانی ۲۱ ساله ـ ۱۳۸۴ تا ۱۴۰۵- را یکمیلیون و ۶۵۰هزار نفر برآورد کرد که به معنای سالانه کمتر از ۸۰هزار شغل صنعتی است.
مسعود نیلی، که از مدیران اقتصادی در دولت حسن روحانی، مسعود پزشکیان، محمد خاتمی، و اکبر هاشمی رفسنجانی است، نتیجهٔ این روند نزولی را افزوده شدن ۱۶میلیون نفر به جمعیت زیر خط فقر تا سال ۱۴۰۳برشمرد که «هیچ مشابه قبلی ندارد».
او که در دولت حسن روحانی دستیار ویژهٔ رئیسجمهور در امور اقتصادی و دبیر ستاد هماهنگی اقتصادی دولت بود نقش اصلی را در تدوین سیاستهای اقتصادی معطوف به فقیرسازی داشت. در دولت محمد خاتمی هم نیلی معاون سازمان برنامه و بودجه و سرپرست کمیتهٔ خصوصیسازی بود. «استراتژی توسعهٔ صنعتی» هم در همین دوره با مدیریت او تدوین شد.
در دولت اکبر هاشمی رفسنجانی، که سرآغاز سیاستهای موسوم به «تعدیل ساختاری» یا همان آزادسازی قیمت و یارانهزدایی تدریجی بود، نیلی سه سال در مقام معاون سازمان برنامه و بودجه حضور داشت و از اصلیترین تدوینکنندگان برنامهٔ اول توسعه بود. رد او را در برنامههای بعدی هم میتوان دید.
از رادیو زمانه