چهارشنبه ۳۱ تیر ۱۴۰۵
امید مجد – اندیشهٔ نو: به گزارش رسانههای خبری جهان، هند در هفتهها و روزهای اخیر شاهد یکی از گستردهترین اعتراضهای دانشجویی در یک دههٔ گذشته بوده است. این اعتراضها از رسوایی در آزمونهای سراسری آغاز شد و اکنون به بحرانی سیاسی برای دولت راستگرای نارندرا مودی، نخستوزیر هند، تبدیل شده است. هزاران دانشجو در دهلی و چند شهر بزرگ دیگر به خیابان آمدهاند و خواستار پاسخگویی دولت دربارهٔ «فساد ساختاری» در نظام ارزیابی آموزشی و استعفای وزیر آموزش شدهاند. رسانههای بینالمللی از سرکوب شدید، دهها زخمی، و بازداشت معترضان خبر میدهند.
آغاز بحران: رسوایی در آزمونهای سراسری
ریشهٔ اعتراضها به افشای تخلفهای گسترده در آزمونهای ورودی دانشگاهها، بهویژه آزمون سراسری پزشکی (National Eligibility Entrance Test, NEET) بازمیگردد. مثل ایران، هر سال میلیونها داوطلب در هند در این آزمونهای سراسری یا کنکورهای ورودی شرکت میکنند. بحران آموزشی در هند شباهتهای زیادی با بحران کنکور و آزمون سراسری و مافیای آموزشی در ایران دارد. البته ریشهها و پیامدهای سیاسی–اجتماعی این بحران در هند گستردهتر و خیابانیتر شده است. در هر دو کشور فشار شدید رقابت دانشآموزان، فساد و تقلب در فرایند آزمون، مافیای آموزش و کنکور، بیاعتمادی عمومی، و نابرابری آموزشی وجود دارد.
گزارشهای منتشرشده در رسانههای جهان نشان میدهد که در موارد متعدد سؤالهای آزمون لو رفته و نمرهگذاری اشتباه بوده است. برخی داوطلبان پس از دریافت نتیجهٔ آزمون متوجه شدند که نمرههایشان بهطور غیرعادی تغییر کرده یا اشتباه ثبت شده است.
این رسوایی با انتشار خبر خودکشی بیش از ۲۰ دانشجو که در یادداشتهایشان به فشار ناشی از این بحران اشاره کرده بودند گسترهٔ تازهای یافت. فشار ناشی از آزمون سراسری در ایران نیز یکی از معضلهای بزرگ خانوادهها و دانشآموزان سالهای آخر دبیرستان است. رسانههای هندی از جمله The Hindu این موارد خودکشی ناشی از فشار را تأیید کردهاند. کارشناسان آموزشی نیز دربارهٔ «فشار روانی بیسابقه» بر دانشآموزان هشدار دادهاند.
جنبش «سوسکها»: از توهین تا نماد اعتراض
اعتراضها با شکلگیری جنبشی که دانشجویان آن را «جنبش سوسکها» (Cockroach Movement) نامیدهاند وارد مرحلهٔ تازهای شد. این نامگذاری پس از آن رواج یافت که یکی از مقامهای عالی قضایی در یک جلسهٔ عمومی جوانان معترض را «سوسک» خطاب کرد. (مثل احمدینژاد که معترضان جنبش سبز را «خس و خاشاک» نامید.) این توهین بهسرعت در شبکههای اجتماعی بازتاب یافت و به نماد مقاومت تبدیل شد. گزارشهای رسانههایی مانند الجزیره و بیبیسی نشان میدهد که این جنبش ابتدا بیشتر یک طعنهٔ اینترنتی بود، اما اکنون به بزرگترین حرکت اعتراضی نسل جوان علیه دولت راستگرای نارندرا مودی، نخستوزیر هند، تبدیل شده است.
دولت زیر فشار؛ سرکوب شدید معترضان
در روزهای اخیر، دهلی نو صحنهٔ تجمعهای گستردهٔ دانشجویان بوده است. هزاران نفر تلاش کردند به ساختمان پارلمان نزدیک شوند، اما پلیس با استفاده از گاز اشکآور، باتوم، و ضربوشتم معترضان مانع پیشروی آنان شد. تصویرهایی که رویترز و بیبیسی منتشر کردهاند نشان میدهند که خیابانهای اطراف پارلمان پر از وسایل شخصی و عمومی رهاشده، خون روی زمین، و دانشجویانی بود که در حال فرار کردن از برابر نیروهای امنیتی بودند.
طبق گزارش رویترز، بیش از ۱۰۰ تا ۱۸۰ نفر در این درگیریها زخمی و دهها نفر نیز بازداشت شدهاند. برخی رهبران اپوزیسیون، از جمله راهول گاندی، صدر حزب کنگرهٔ هند، هنگام همراهی کردن با دانشجویان برای مدت کوتاهی بازداشت شدند.
خواستهای معترضان
معترضان مجموعهای از خواستهای مشخص را مطرح کردهاند:
۰ استعفای ، دهارمندرا پرادان، وزیر آموزش
۰ اصلاح کامل نظام آزمونهای سراسری و ایجاد سازوکارهای ضدتقلب
۰ پاسخگویی دولت دربارهٔ سرکوب و زخمی شدن دانشجویان
۰ حمایت روانی و حقوقی از خانوادههای دانشجویان آسیبدیده
فعالان دانشجویی در گفتوگو با رسانههای هندی تأکید کردهاند که این اعتراضها «غیر انتخاباتی» است و هدف آنها «اصلاح ساختاری» نظام آموزشی است.
واکنش دولت
دولت هند تا کنون واکنش محدودی نشان داده است. نارندرا مودی، نخستوزیر هند، هنوز دربارهٔ اعتراضها حرفی نزده و همین سکوت خشم دانشجویان را افزایش داده است. وزارت آموزش اعلام کرده که «عاملان لو رفتن سؤالها مجازات خواهند شد» و وعده داده است که اصلاحات لازم انجام خواهد شد. اما به گزارش رسانهها، معترضان این وعدهها را «ناکافی و دیرهنگام» میدانند.
گسترش اعتراضها به سراسر کشور
اعتراضها اکنون از دهلی فراتر رفته و به شهرهای بزرگ از جمله بمبئی، بنگلور، کلکته، گوا، گواهاتی، تریواندروم، جامو، و احمدآباد هم کشیده شده است. تحلیلگران میگویند این نخستین بار است که بحران آموزشی چنین موج گستردهای از اعتراضهای خیابانی در هند به راه انداخته است.
اهمیت سیاسی و اجتماعی اعتراضها
به گفتهٔ کارشناسان، این اعتراضها بزرگترین چالش اجتماعی در مقابل دولت مودی از سال ۲۰۱۴ تا کنون است. نسل جوان هند که با بیکاری، فشار آموزشی، و فساد اداری روبهروست اکنون با جنبش «سوسکها» صدایش را به خیابان آورده است. رسانههای بینالمللی این اعتراضها را «آیینهای از نارضایتی عمیق نسل زِد (Z) هند» توصیف کردهاند.
اعتراضهای دانشجویی هند فقط حول بحران آموزشی نیست، بلکه با زمینههای اقتصادی و اجتماعی گستردهتری مثل فقر، بیکاری، نابرابری طبقاتی، فشار رقابت، و بحران امید اجتماعی نسل جوان پیوند مستقیم دارد. تحلیلگران بارها تأکید کردهاند که این اعتراضها «فراتر از یک رسوایی امتحانی» است و به «نارضایتی عمیق نسل جوان از ساختارهای اقتصادی و اجتماعی» هند مربوط میشود.
هند یکی از بزرگترین اقتصادهای جهان است، اما نابرابری عظیم درآمدی در آن وجود دارد، میلیونها خانواده برای آموزش فرزندانشان هزینههای سنگین میپردازند، و کسبوکار کلاسهای خصوصی و مؤسسات آمادگی کنکور بازاری چند میلیارد دلاری در آن کشور است (بسیار شبیه به وضع ایران).
بنابراین، بحران کنونی به فشار مالی در میان طبقات زحمتکش و قشرهای میانی جامعه مربوط میشود که تمام پساندازشان را صرف آموزش فرزندانشان کردهاند و حالا با فساد و بینظمی مواجه شدهاند.
دسترسی به آموزش باکیفیت خوب در هند طبقاتی است، مدرسههای دولتی ضعیفاند، و خانوادهها مجبور به استفاده از مؤسسات خصوصی گرانقیمت میشوند (باز هم شبیه به وضعی که در ایران وجود دارد). به این ترتیب، داوطلبان کنکور از خانوادههای فقیر عملاً در رقابت در کنکورهای سراسری بخت زیادی ندارند و اغلب حذف میشوند. به همین دلیل است که دانشجویان میگویند «نظامی که فقط پولدارها را بالا میبرد فاسد است».