دوشنبه ۲۲ تیر ۱۴۰۵
جنگ ایران و آمریکا در تازهترین مرحله خود از مرزهای دو کشور فراتر رفته و به بحرانی منطقهای در سراسر خلیج فارس تبدیل شده است. پس از حملات گسترده تازه آمریکا به اهدافی در ایران، سپاه پاسداران اعلام کرد حملات تلافیجویانهاش به مواضع نظامی مرتبط با آمریکا ادامه دارد و همزمان تأکید کرد تنگه هرمز تا «پایان دخالت نظامی آمریکا» بسته خواهد ماند. آمریکا در مقابل میگوید هرمز همچنان برای کشتیهایی که بهطور قانونی از آبراه بینالمللی عبور میکنند باز است و ایران کنترلی بر آن ندارد.
بر اساس تازهترین گزارشها، نیروهای آمریکا در سه شب حملات پیدرپی، بیش از ۳۰۰ هدف در ایران را بمباران کردهاند. فرماندهی مرکزی آمریکا اعلام کرده تنها در روز شنبه ۱۴۰ هدف نظامی ایران را زده است؛ حملاتی که واشنگتن میگوید برای کاهش توان ایران در حمله به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز انجام شده است. رسانههای ایران نیز از انفجارها در چند شهر بندری و جنوبی خبر دادهاند.
دور تازه درگیری پس از آن آغاز شد که ایران اعلام کرد به یک کشتی در حال عبور از مسیری «تأییدنشده» در هرمز شلیک کرده و سپس یک کشتی دیگر را نیز از کار انداخته است. آمریکا میگوید حملات خود به سامانههای موشکی، پدافندی و قایقهای تندروی سپاه در اطراف هرمز را در پاسخ به حمله ایران به یک کشتی کانتینربر با پرچم قبرس انجام داده است.
سپاه پاسداران در بیانیههای پیاپی مدعی شده است به اهدافی در بحرین، کویت، قطر، عمان، اردن و امارات حمله کرده است. مقامهای منطقهای نیز گزارش دادهاند شش کشور خاورمیانه در ۲۴ ساعت گذشته هدف حملات یا تهدیدهای موشکی و پهپادی قرار گرفتهاند: قطر، عمان، امارات متحده عربی، اردن، بحرین و کویت. قطر از زخمی شدن سه نفر، از جمله یک کودک، بر اثر ترکشها خبر داده و گفته ایران از نظر حقوقی مسئول کامل این حمله است. عمان نیز سفیر ایران را در اعتراض به حملات پهپادی احضار کرده است.
در کویت، ارتش این کشور اعلام کرد سامانههای پدافندی با اهداف هوایی «متخاصم» در آسمان کشور درگیر شدهاند. سپاه مدعی حمله به پایگاههای علیالسالم و احمدالجابر شده است؛ پایگاههایی که متعلق به کویتاند اما نیروهای آمریکایی در آنها حضور دارند. اردن نیز اعلام کرد چهار موشک شلیکشده از ایران را که وارد حریم هواییاش شده بودند رهگیری کرده و این حمله تلفاتی نداشته است.
در بحرین، آژیرهای خطر در روز دوشنبه چندین بار به صدا درآمدند. سپاه گفته است تأسیسات نظامی مرتبط با آمریکا در منطقه جفیره بحرین را هدف قرار داده است. در عمان نیز ایران مدعی حمله به سامانههای راداری شده، در حالی که سفارت آمریکا از شهروندان خود در دقم و مسندم خواسته در محل امن بمانند. امارات اعلام کرده سامانههای دفاعی این کشور با تهدیدهای موشکی و پهپادی خارج از مرزهایش درگیر شدهاند.
با وجود اعلام بستن هرمز از سوی ایران، وضعیت واقعی عبور کشتیها همچنان محل مناقشه است. فرماندهی مرکزی آمریکا در پیامی اعلام کرد: «ایران تنگه را کنترل نمیکند. تردد جریان دارد.» دونالد ترامپ نیز در مصاحبه با شبکه انبیسی گفت هرمز برای کشتیهای تجاری باز است. اما دادههای ردیابی کشتیها نشان میدهد در روز یکشنبه فقط شش کشتی از تنگه عبور کردهاند؛ پایینترین سطح در پنج هفته اخیر. بیشتر این کشتیها هنگام عبور فرستندههای خود را خاموش کرده بودند و هیچ نفتکش حامل گاز مایع در دادههای قابل مشاهده دیده نشده است.
یکی از کشتیهایی که از تنگه خارج شد، نفتکش بزرگ Humanity بود که حدود دو میلیون بشکه نفت ایران حمل میکرد. یک نفتکش دیگر نیز حدود ۵۰۰ هزار بشکه فرآورده نفتی کویت را جابهجا میکرد. این جزئیات نشان میدهد تنگه هرمز بهطور کامل متوقف نشده، اما رفتوآمد آن بهشدت کاهش یافته و عبور از آن به عملیاتی پرخطر و محدود تبدیل شده است.
بازارهای جهانی بلافاصله به این وضعیت واکنش نشان دادند. قیمت نفت روز دوشنبه بیش از چهار درصد افزایش یافت؛ نفت برنت به حدود ۷۹ دلار در هر بشکه و نفت خام آمریکا به بیش از ۷۴ دلار رسید. علت اصلی، نگرانی از تهدید مداوم علیه مسیرهای انرژی در هرمز است؛ آبراهی که پیش از جنگ حدود یکپنجم نفت و گاز مایع جهان از آن عبور میکرد.
در سطح دیپلماتیک، تلاشها برای مهار بحران عملاً به بنبست خورده است. گفتوگوهای تازه ایران و عمان در مسقط درباره سازوکارهای عبور امن کشتیها از هرمز، طبق اعلام وزارت خارجه ایران، به دلیل آنچه تهران «فشار آشکار و پنهان آمریکا بر عمان» خوانده، به نتیجه نرسیده است. عمان پیشتر طرحی درباره عبور آزاد از مسیر جنوبی هرمز در آبهای عمان و نیاز به تأیید ایران برای مسیر شمالی در آبهای ایران مطرح کرده بود، اما واشنگتن خواستار تعهد علنی ایران به توقف حملات، باز بودن همه مسیرها و عدم دریافت عوارض شده است.
عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی، آمریکا را به نقض آتشبس متهم کرده و نوشته است: «تنها پایبندی متقابل میتواند وجود داشته باشد.» محمدباقر قالیباف نیز در پیامی هشدار داده است: «دوران توافقهای یکطرفه تمام شده است. گفته بودیم به قولتان عمل کنید یا هزینه بدهید.» این مواضع نشان میدهد تهران تلاش دارد بحران هرمز را به اهرم فشار برای بازنویسی شروط تفاهم موقت تبدیل کند.
ترامپ در روزهای گذشته ضمن اعلام پایان آتشبس، گفته بود درِ گفتوگو را بسته نمیداند. اما تازهترین تبادل حملات، بهویژه هدف قرار گرفتن قطر، که یکی از اصلیترین میانجیها میان تهران و واشنگتن بوده، آینده هرگونه مذاکره را مبهمتر کرده است. دوحه پیشتر گفته بود تا زمانی که خود هدف حمله باشد، نمیتواند نقش میانجی را ادامه دهد.
در ایران نیز تشدید نظامی با فضای انتقامجویانه پس از کشته شدن علی خامنهای همراه شده است. مجتبی خامنهای، رهبر جدید جمهوری اسلامی، که از زمان آغاز جنگ هنوز در انظار عمومی ظاهر نشده، در پیامی مکتوب پس از مراسم پدرش وعده انتقام داده و گفته است خون کشتهشدگان جنگ «حتماً» پاسخ داده خواهد شد. این پیام، در کنار بیانیههای تند سپاه درباره هرمز، وزن جناح طرفدار تقابل را در فضای سیاسی تهران برجستهتر کرده است.
اخبار روز