در نتیجهٔ محاصرهٔ دهها سالهٔ آمریکا بر کوبا، کمبود سوخت باعث شد که بسیاری از نمایندگان از طریق ویدئوکنفرانس در کنفرانس شرکت کنند. عکس از خوزه رائول رودریگز روبلدا.
گزارشی از نشریهٔ World-Outlook
ترجمه و تنظیم از ف. کنجکاو
شنبه ۲۰ تیر ۱۴۰۵
مقدمه
بیست و دومین کنگرهٔ فدراسیون کارگران کوبا (CTC) در روزهای ۲۶ و ۲۷ ژوئن ۲۰۲۶ (۵ و ۶ تیر ۱۴۰۵)، در یکی از دشوارترین دورههای اقتصادی تاریخ معاصر کوبا، در هاوانا برگزار شد. چند روز پیش از برگزاری کنگرهٔ کارگران کوبایی، مجلس ملی قدرت مردمی کوبا مجموعهای از اصلاحات اقتصادی و اجتماعی را تصویب کرده بود که هدف از آنها خروج کشور از بحران عمیق اقتصادی، افزایش تولید، و بازسازی سازوکارهای ادارهٔ اقتصاد و بهبود وضع زندگی و معیشت مردم عنوان شد. کمبود شدید سوخت و دشواریهای دیگر ناشی از محاصرهٔ اقتصادی آمریکا، بهخصوص در دورهٔ کنونی ریاستجمهوری ترامپ در آمریکا، حتی بر نحوهٔ برگزاری این کنگره نیز اثر گذاشت و بخشی از نمایندگان ناچار شدند بهصورت مجازی در نشست شرکت کنند.
در پایان این کنگره، میگل دیاز-کانل، رئیسجمهور و دبیر اول حزب کمونیست کوبا، دربارهٔ اصلاحات جدید سخن گفت. او تأکید کرد که این تغییرات نه عقبنشینی از سوسیالیسم و نه پذیرش الگوی سرمایهداری، بلکه تلاشی برای حفظ انقلاب کوبا در شرایطی است که کشور با فشارهای اقتصادی، تحریمهای دهها سالهٔ کمرشکن، و دشواریهای ساختاری روبهروست. به گفتهٔ او، هدف از این اصلاحات نجات اقتصاد بدون کنار گذاشتن عدالت اجتماعی و استقلال ملی است. شعار محوری سخنرانی او این بود: «سوسیالیسم آفریدهٔ کارگران است»؛ یعنی فقط با مشارکت فعال طبقهٔ کارگر و دیگر زحمتکشان میتوان مسیر آیندهٔ کوبا در رسیدن به سوسیالیسم را ترسیم کرد.
بخشهایی از سخنرانی میگل دیاز-کانل
همکاران، کارگران، و نمایندگان کنگره،
پیش از هر چیز مایلم از همهٔ کارگران و نمایندگانی که با وجود دشواریهای فراوان در این کنگره حضور یافتهاند قدردانی کنم. شرایطی که امروز کشور ما با آن روبهروست عادی نیست. کمبود انرژی، فشارهای اقتصادی، و دشواریهای ناشی از سالها تحریم زندگی روزمرهٔ مردم را بسیار سخت کرده است. با این حال، همین حضور گسترده نشان میدهد که جامعهٔ کوبا هنوز ارادهٔ لازم را برای یافتن راهحلهای مشترک حفظ کرده است.
کنگرهٔ امسال صرفاً نشستی صنفی نیست، بلکه مجالی است برای اندیشیدن به آیندهٔ کشور. در اینجا دربارهٔ حقوق کارگران، شیوهٔ ادارهٔ اقتصاد، مسئولیت دولت، و نقش مردم در ساختن آینده تصمیمگیری میشود. از این رو، اهمیت این کنگره فراتر از یک رویداد اداری یا تشکیلاتی است.
امروز کوبا یکی از حساسترین مقاطع تاریخش را میگذراند. بحران اقتصادی کنونی نتیجهٔ فقط یک عامل نیست. مجموعهای از فشارهای خارجی، محدودیتهای مالی، تحریمهای درازمدت، تغییرات اقتصاد جهانی، و برخی کاستیهای داخلی دست به دست هم دادهاند تا اوضاعی پیچیده ایجاد شود. نادیده گرفتن هر یک از این عوامل تصویری ناقص از واقعیت به دست میدهد.
دولت و حزب کمونیست کوبا به این نتیجه رسیدهاند که ادامهٔ وضع موجود ممکن نیست. اگر بخواهیم انقلاب و دستاوردهای اجتماعی آن را حفظ کنیم، باید شیوهٔ ادارهٔ اقتصاد را اصلاح کنیم. اما اصلاح به معنای نفی اصول نیست. اصلاح زمانی ارزشمند است که بتواند همان هدفهای اولیه را با ابزارهایی کارآمدتر دنبال کند.
برخی در خارج از کشور تلاش میکنند چنین وانمود کنند که اصلاحات اقتصادی کنونی نشانهٔ شکست سوسیالیسم یا آغاز بازگشت کوبا به سرمایهداری است. این برداشت نادرست است. ما بار دیگر با صراحت اعلام میکنیم که هدف این برنامهها بازگرداندن سرمایهداری به کوبا نیست. آنچه به دنبالش هستیم افزایش توان اقتصاد ملی برای دفاع از همان ارزشهایی است که انقلاب بر پایهٔ آنها شکل گرفت: عدالت اجتماعی، برابری فرصتها، استقلال ملی، و کرامت انسان.
اصلاحات اقتصادی کنونی واکنشی شتابزده به فشارهای خارجی نیست. این برنامهها حاصل سالها بحث، مطالعه، و تجربهاند. بسیاری از این ایدهها سالها پیش در اسناد رسمی حزب و دولت مطرح شده بود و امروز زمان اجرای آنها فرا رسیده است.
ما هیچ الزامی برای جلب رضایت قدرتهای خارجی احساس نمیکنیم. تصمیمهای اقتصادی کوبا در هاوانا گرفته میشود، نه در واشنگتن یا هر پایتخت دیگری. استقلال سیاسی زمانی معنا دارد که استقلال در تصمیمگیری اقتصادی نیز حفظ شود.
با این حال، استقلال به معنای بینیازی از نقد نیست. جامعهٔ ما باید بتواند دربارهٔ مشکلاتش آزادانه گفتوگو کند. هیچ سیاستی کامل نیست و هیچ برنامهای از ابتدا بدون نقص اجرا نمیشود. آنچه اهمیت دارد وجود اراده برای اصلاح خطاها و گوش دادن به نظر مردم است.
به همین دلیل، ما از همهٔ دیدگاههای سازنده استقبال میکنیم. اگر پیشنهادی بتواند اجرای بهتر اصلاحات را ممکن سازد یا عدالت بیشتری ایجاد کند، آن را بررسی خواهیم کرد. انقلاب زمانی زنده میماند که قدرت یادگیری و اصلاح خودش را از دست ندهد.
یکی از مهمترین اصول اصلاحات جدید حفظ عدالت اجتماعی است. رشد اقتصادی اگر فقط به سود گروه کوچکی از جامعه تمام شود ارزشی ندارد. هدف ما افزایش تولید و ثروت ملی است، اما این ثروت باید در خدمت رفاه عمومی قرار گیرد. اگر در جریان اصلاحات گروههایی از جامعه آسیبپذیرتر شوند، دولت موظف است از آنان حمایت کند و اجازه ندهد شکافهای اجتماعی گسترش یابد.
برای رسیدن به این هدف همهٔ بازیگران اقتصادی باید سهم خودشان را ادا کنند. شرکتهای دولتی، تعاونیها، بخش خصوصی، و دیگر فعالان اقتصادی هر کدام میتوانند در افزایش تولید و ایجاد اشتغال سهم داشته باشند. آنچه اهمیت دارد خدمت به توسعهٔ کشور و احترام به قوانین و منافع عمومی است نه صرفاً شکل مالکیت.
اما اجرای هیچیک از این برنامهها بدون مشارکت آگاهانهٔ کارگران موفق نخواهد شد. افزایش بهرهوری، ارتقای کیفیت تولید، و نظارت بر اجرای سیاستها همگی به حضور فعال کسانی وابسته است که هر روز در کارخانهها، مزرعهها، بیمارستانها، مدرسهها، و ادارهها کار میکنند. به همین دلیل است که میگوییم سوسیالیسم، پیش از آنکه مجموعهای از قوانین اقتصادی باشد، حاصل تلاش و مشارکت خودِ کارگران است.
کشور به بحث نیاز دارد، اما برای اینکه این بحث ثمربخش و مؤثر باشد، باید به همه گوش دهیم و اجماع ایجاد کنیم، زیرا ما بهسوی فرایندی بسیار پیچیده حرکت میکنیم که به واکنشی است به وضعیتی به همان اندازه پیچیده.
ما باید با معیارهای تخصصی کار کنیم و هر جا که دانش یافت شود، به دنبال آن باشیم تا به اجرای موفق این تلاش کمک کنیم. ما باید از خرد همهٔ کسانی که مایل به تلاش برای تحقق این هدفها هستند بهره ببریم، فقط به شرطی که مواضع اصولی ما را محترم بشمارند.
استفاده از هوشواره (هوش مصنوعی) ابزاری ضروری است. با توجه به برخی سوگیریهای آن، نمیتوان آن را بدون انتقاد به کار برد، اما نمیتوانیم آن را کنار بگذاریم، زیرا گسترهٔ اقداماتی که باید انجام شود، کنترل و اجرای تدریجی آنها، و بهینهسازی آنها شامل متغیرها و ماتریسهایی است که فقط با الگوریتمهای این فناوریهای جدید دستیافتنی است.
کوبای انقلابی هرگز از پیشرفتهای علمی چشمپوشی نکرده است. مهم است گزارش دهیم که ما هماکنون با الگوهای هوشوارهٔ کوبایی که متخصصان توانمند کامپیوتر و ارتباطات ما طراحی کردهاند کار میکنیم.
برای مثال، مقایسهٔ این ۱۷۶ اقدام با چارچوب حقوقی کوبا، که با استفاده از الگوی هوشوارهٔ کوبایی انجام شد، این فرایند را بسیار کوتاه و بهینه کرد که با روشهای سنّتی امکان نداشت.
سوسیالیسم آفریدهٔ کارگران است
سوسیالیسم آفریدهٔ کارگران است. بنابراین، رهبران اتحادیهیی ما باید دیگر صرفاً صادرکنندهٔ دستور نباشند و به صداهای مهمی تبدیل شوند که واقعاً در حوزهٔ تصمیمگیری اداری مشارکت داشته باشند.
ما این ایده را رها نمیکنیم که برنامهٔ اقتصادی باید از پایه ساخته شود، از شرکتها، از بازیگران اقتصادی، با صدا و رأی کارگران، و کارگران باید هوشیارترین نگهبانان اجرای آن باشند.
محورهای اساسی این نقش جنبش کارگری در دفاع از انقلاب را میتوان در پنج بخش اصلی خلاصه کرد:
– دفاع از حاکمیت ملی و سوسیالیسم؛
– تولید و نوآوری مداوم و فزاینده؛
– مشارکت و نظارت، با توجه دقیق به رفتارهای فسادآفرین؛
– مشارکت جامعه در محلهها ؛ و
– تداوم تاریخی.
انتخاب شورای ملی جدید و دبیرکل فدراسیون کارگران کوبا را تبریک میگوییم. ما به تعهد آنها به انقلاب اعتماد داریم.
دستیابی به همهٔ آنچه در این کنگره و در تحولات اقتصادی و اجتماعی جاری خواهانش بودهایم نیازمند عزم راسخ و اعتقاد عمیق به این است که «ما میتوانیم». این یعنی کوشش برای موفقیت در این لحظهٔ تاریخی.
در سال صدمین سالگرد تولد فیدل کاسترو، فرمانده کل قوا، اجازه نخواهیم داد نسل ما، که امروز مسئولیت تاریخی نجات انقلاب بر دوش آن است، به تاریخ خیانت کند یا یاد قهرمانان و شهیدان ما را لکهدار کند.
برای آنها، برای کوبا، برای آیندهٔ سوسیالیسم، ما به مقاومت، کار، آفرینش، و پیروزی ادامه خواهیم داد!
زنده باد کارگران دلیر، قهرمانان مقاومت پیروز!
میهن از خودش دفاع میکند!
برای کوبا، با هم میآفرینیم!
سوسیالیسمو او موئرته! (سوسیالیسم یا مرگ!)
پاتریا او موئرته! (میهن یا مرگ!)
ونسرموس! (ما پیروز خواهیم شد!)