جمعه ۱۹ تیر ۱۴۰۵
اندیشهٔ نو: به گزارش ایرنا از مقر سازمان ملل متحد، نشست شورای امنیت روز جمعه ۱۹ تیر به درخواست اعضای اروپایی این شورای و بهرغم اختلافنظر روسیه و چین با غربیها در مورد دستور کار قطعنامهٔ ۲۲۳۱ تشکیل شد.
قطعنامهٔ ۲۲۳۱ یکی از سندهای کلیدی شورای امنیت سازمان ملل متحد است که در ۲۰ ژوئیه ۲۰۱۵ تصویب شد و نقش آن تأیید برجام (JCPOA)، لغو قطعنامههای تحریمی قبلی علیه ایران، و تعیین چارچوب حقوقی اجرای توافق هستهیی بود. در پی تصویب این قطعنامه، پروندهٔ هستهیی ایران از فصل هفتم منشور ملل متحد خارج و مسیر رفع تحریمها تعریف شد.
قطعنامه ۲۲۳۱ «از ایران میخواهد» که فعالیتی مرتبط با موشکهای بالستیکِ دارای قابلیت حمل سلاح هستهیی نداشته باشد. این بند الزامآور نیست و همین موضوع باعث اختلاف تفسیری میان ایران و کشورهای غربی شده است.
ترامپ در سال ۲۰۱۸ (۱۳۹۷) از برجام خارج شد و تحریمهای آمریکا را بازگرداند، اما قطعنامه ۲۲۳۱ همچنان معتبر باقی ماند و در سازمان ملل متحد اجرا شد.
قطعنامهٔ ۲۲۳۱ از ابتدا یک سند زماندار بود. در متن آن آمده که بخشهای آن پس از ۱۰ سال از «روز تصویب» پایان مییابد. پایان اعتبار این قطعنامه ۱۸ اکتبر ۲۰۲۵ (پاییز سال ۱۴۰۵) بود.
قطعنامه ۲۲۳۱ هیچ سازوکار تمدید ندارد و برای پایان دادن به آن نیز نیازی به رأیگیری نبود. به همین دلیل، حتی اگر آمریکا یا اروپا میخواستند آن را حفظ کنند، از نظر حقوقی ممکن نبود، مگر با تصویب یک قطعنامهٔ جدید، که چنین نشد. تا امروز هیچ سند جدیدی جایگزین قطعنامهٔ ۲۲۳۱ نشده است.
طبق نظر نمایندگان روسیه و چین، قطعنامهٔ ۲۲۳۱ (۲۰۱۵) شورای امنیت بهطور قطعی در تاریخ ۱۸ اکتبر ۲۰۲۵ خاتمه یافته است و از آن تاریخ به بعد این قطعنامه فاقد هرگونه اثر حقوقی یا اجرایی است.
علیرغم مخالفت روسیه و چین، این نشست پس از رأیگیری رویهای، با ۱۱ رای موافق و ۲ رأی مخالف (روسیه و چین) و ۲ رأی ممتنع به کارش ادامه داد.
این سومین نشست شورای امنیت سازمان ملل متحد دربارهٔ این قطعنامه است. پیش از این نیز در ۲۱ اسفند ۱۴۰۴ و در میانهٔ جنگ دوم آمریکا و اسرائیل نشستی دیگری در همین موضوع تشکیل شد.
نشست دوم در این باره نیز ۱۹ خرداد امسال (۱۴۰۵) برگزار شد.
در این نشست هم آمریکا و غرب ادعاهایشان را دربارهٔ برنامه هستهیی ایران و توانمندیهای دفاعی و نظامی ایران مطرح کردند.
در آغاز این نشست، نمایندهٔ روسیه با برگزاری نشست با موضوع مورد نظر مخالفت کرد و گفت که قطعنامهٔ ۲۲۳۱ (۲۰۱۵) دیگر اعتبار اجرایی ندارد، که نمایندهٔ چین نیز از موضع او حمایت کرد.
او گفت: «از ۱۸ اکتبر ۲۰۲۵، شورای امنیت دیگر هیچ دستور کاری برای بررسی این موضوع ندارد.»
وی افزود که با این حال، برخی از اعضای شورای امنیت همچنان با نادیده گرفتن قواعد، به دلایل محدود سیاسی، خواستار برگزاری نشست دربارهٔ موضوعهایی میشوند که «اساساً دیگر در دستور کار نیستند.»
اما نمایندهٔ بریتانیا در شورای امنیت سازمان ملل متحد که موافق برگزاری این نشست بود در سخنانی گفت: «همهٔ ما خواهان راهحل دیپلماتیک برای موضوع هستهیی ایران هستیم. اما جلوگیری از بحث شورای امنیت دربارهٔ این مسائل حیاتی و تضعیف تحریم تسلیحاتی سازمان ملل متحد که این شورا طراحی کرده است ما را به دستیابی به راهحل نزدیکتر نمیکند.»
او افزود: «به همین دلیل، بریتانیا به تصویب دستور کار این نشست رأی موافق خواهد داد و از همهٔ اعضای شورا نیز میخواهد رأی مثبت دهند.»
این دیپلمات بریتانیایی در ادامه گفت: «بریتانیا در کنار فرانسه و آلمان روند بازگشت خودکار تحریمها را کاملاً مطابق با قطعنامهٔ ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل آغاز کرد.»
او مدعی شد: «ما این اقدام را بهدلیل پایبند نبودن جمهوری اسلامی به تعهدهایش ذیل برنامهٔ جامع اقدام مشترک موسوم به برجام انجام دادیم.»
ژروم بونافونت، سفیر و نمایندهٔ فرانسه در سازمان ملل متحد، نیز در سخنانی ادعا کرد: «منشأ این بحران رفتار ایران است که بهطور مستمر تعهدهایش ذیل برنامهٔ جامعه اقدام مشترک (برجام) را نقض کرده است.»
او با بیان اینکه جمهوری اسلامی مفاد یادداشت تفاهمی را که با ایالات متحد آمریکا امضا کرده نقض کرده است، این سند را «نخستین گام مثبت» توصیف کرد که شامل توقف درگیریها، بازگشایی تنگه هرمز، و آغاز مذاکراتی است که باید ظرف ۶۰ روز به توافق منع اشاعهٔ سلاح هستهیی منجر شود.
او مدعی شد: «این موضوع پیششرطی اساسی برای رفع تحریمها است و دولت فرانسه متعهد است اطمینان حاصل کند که ایران هرگز به سلاح هستهیی دست پیدا نکند.»
تمی بروس، سفیر و معاون نمایندگی آمریکا در سازمان ملل متحد، نیز در سخنانی پیش از رأیگیری مدعی شد: «ما ادعاهایی را که نمایندگان فدراسیون روسیه و چین مطرح کردند قاطعانه رد میکنیم و از اظهارات نمایندگان بریتانیا و فرانسه حمایت کامل میکنیم.»
سان لی، سفیر و معاون نمایندگی چین در سازمان ملل متحد، در این نشست شورای امنیت پیش از رأیگیری برای تشکیل جلسه گفت: «قطعنامهٔ ۲۲۳۱ منقضی شده و بررسی پروندهٔ هستهیی ایران پایان یافته است.»
او تصریح کرد: «اصرار برخی کشورها برای برگزاری نشست دربارهٔ موضوعی که از دستور کار شورای امنیت خارج شده است فضای مذاکرات را تضعیف میکند.»
این مقام دولت چین افزود: «سیاسیکاری در شورای امنیت اختلاف درون شورا را تشدید و روند دستیابی به راهحل سیاسی را با مانع روبهرو میکند.»
نمایندهٔ چین در این نشست شورای امنیت سازمان ملل از کشورهای دیگر خواست با حسننیّت مفاد قطعنامهٔ ۲۲۳۱ را اجرا و از اعتبار شورای امنیت و دیپلماسی چندجانبه صیانت کنند.
این مقام دولت چین با حمایت از دیدگاه روسیه تأکید کرد که شورای امنیت دیگر مأموریتی برای بررسی موضوع هستهیی ایران ندارد.
به گزارش خبرنگار ایرنا، از آنجا که موضوعهای رویهای مشمول حق وتو نمیشوند، در پی اعلام نتیجهٔ رأیگیری امروز شورای امنیت، امکان برگزاری نشست این شورا فراهم شد.