تفسیری از خبرگزاری سیجیتیان
ترجمه و تنظیم از پیام
پنجشنبه ۱۸ تیر ۱۴۰۵
در حالی که رهبران سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) برای نشست ۲۰۲۶ این ائتلاف نظامی در آنکارا گرد هم آمدند، اروپا خودش را در مواجهه با محیط امنیتی فزاینده و پیچیدهای یافت. درگیری روسیه و اوکراین همچنان اولویت نظامی فوری ناتو است، اما بیثباتی در خاورمیانه، تهدیدهای سایبری، گسترش رقابت دفاعی، و افزایش عدمقطعیت ژئوپلیتیکی دستور کار امنیتی اروپا را گسترش چشمگیری داده است.
در روز گشایش نشست جاهطلبیهای نظامی جدید ناتو و تعهدهای نظامی /فاعی قویتر آن به نمایش گذاشته شد. با این حال، در پس اعلام هزینههای بیشتر و همکاریهای صنعتی گستردهتر، یک سؤال اساسیتر نهفته است: آیا اروپا میتواند تابآوری اقتصادی، انسجام سیاسی، و قابلیتهای نظامی لازم برای تأمین امنیت خودش در جهانی را ایجاد کند که بیش از پیش بیثبات میشود؟
از هزینههای بیشتر تا ساخت و ساز بیشتر
یکی از مضامین غالب مطرح شده در این نشست این است که متحدان اروپایی سرانجام حاضرند سهم بیشتری از بار دفاعی این اتحاد را، حداقل در تعهدهای اعلامشدهشان، به دوش بکشند. در آستانه این گردهمایی، مارک روته، دبیرکل ناتو، آنچه را که «پیشرفت تحولآفرین» نامید، توصیف کرد و خاطرنشان ساخت که متحدان اروپایی و کانادا اکنون حدود ۴٪ از تولید ناخالص داخلی خود را در دفاع و امنیت سرمایهگذاری میکنند و تقریباً ۲۵۸ میلیارد دلار در دو سال گذشته به هزینههای دفاعی خود اضافه کردهاند. او استدلال کرد که اروپا به تدریج در حال پذیرش مسئولیت بیشتر در ناتو است و در عین حال به سمت یک مشارکت متعادلتر در ترانس آتلانتیک حرکت میکند.
این ارقام تا حدودی نشاندهنده پیشرفت هستند. درگیری روسیه و اوکراین اساساً درک تهدید اروپا را تغییر داده و دولتهای سراسر قاره را بر آن داشته است تا دههها کمبود سرمایهگذاری در دفاع را جبران کنند.
با این حال، چالشی که اروپا با آن روبرو است، به طور فزایندهای مربوط به اجرا است. همانطور که روته اذعان کرد، اولویت اکنون تبدیل منابع اقتصادی به قابلیتهای قابل استقرار با غلبه بر تنگناهای صنعتی، تقویت ظرفیت تولید و تسریع نوآوری است.
این تمایز بسیار مهم است. بودجههای دفاعی میتوانند بسیار سریعتر از ایجاد قابلیتهای نظامی افزایش یابند. نیروهای مسلح مدرن نه تنها به بودجه، بلکه به ظرفیت تولید، زنجیرههای تأمین یکپارچه، پرسنل ماهر، فناوریهای پیشرفته و برنامهریزی بلندمدت تدارکات نیز نیاز دارند. پایگاه صنعتی دفاعی اروپا، اگرچه در حال گسترش است، اما همچنان در مرزهای ملی پراکنده است و با تولید تکراری، سیستمهای تدارکاتی ناسازگار و الزامات نظامی متفاوت، سرعت تبدیل سرمایهگذاری به توانایی عملیاتی کاهش مییابد.
درگیری روسیه و اوکراین این محدودیتها را آشکار کرده است. دولتهای اروپایی کمکهای نظامی بیسابقهای را متعهد شدهاند، اما تکمیل ذخایر موشکی، تولید مهمات توپخانه، تولید پهپاد و گسترش تولید هواپیماهای رهگیر، همگی دشوارتر از آنچه پیشبینی میشد، بودهاند.
صنعت دفاعی در مرکز توجه قرار دارد
نشست امسال همچنین شامل انجمن صنایع دفاعی ناتو بود که هم پیشرفت اروپا و هم چالشهای باقیمانده آن را نشان داد. رهبران اتحاد و شرکتهای دفاعی از دهها میلیارد دلار قرارداد جدید شامل موشکها، پهپادها، سیستمهای نظارتی و سایر قابلیتهای حیاتی خبر دادند و بر این شناخت فزاینده تأکید کردند که بازدارندگی نه تنها به هزینههای نظامی، بلکه به تولید صنعتی پایدار نیز بستگی دارد.
روته این ابتکار را تلاشی برای حرکت از «پول به موشک» و «از برنامههای دفاعی به پهپاد» توصیف کرد و در عین حال خواستار همکاری نزدیکتر بین دولتها و صنایع شد. او همچنین از اولین سیگنال تقاضای عمومی و یکپارچه ناتو خبر داد که برای اطمینان بیشتر تولیدکنندگان دفاعی در مورد نیازهای بلندمدت این اتحاد به توانمندیها و تشویق سرمایهگذاری در ظرفیت تولید طراحی شده است.
تأکید بر تابآوری صنعتی نشاندهنده تغییر مهمی در تفکر ناتو است. سؤال اصلی این است که آیا اروپا میتواند تولید را در مقیاس و سرعت مورد نیاز برای یک دوره طولانی رقابت استراتژیک حفظ کند.
چندپارگی سیاسی همچنان ادامه دارد
منابع اقتصادی تنها یک بعد از چالش امنیتی اروپا را نشان میدهند.
این قاره همچنان با انسجام استراتژیک دست و پنجه نرم میکند. در حالی که ناتو وحدت قابل توجهی را در حمایت از اوکراین حفظ کرده است، سوالات گستردهتر در مورد سیاست خارجی همچنان اولویتهای ملی متفاوتی را آشکار میکند. اعضای اروپای شرقی به طور قابل درکی روسیه را به عنوان تهدید امنیتی اصلی میدانند. کشورهای اروپای جنوبی اغلب تأکید بیشتری بر بیثباتی در مدیترانه، مهاجرت و شمال آفریقا دارند. در همین حال، اختلافات بر سر تحولات خاورمیانه، سیاستهای تحریم و سرعت ادغام دفاعی همچنان ادامه دارد.
چنین اختلافاتی در اتحادی متشکل از ۳۲ کشور دموکراتیک طبیعی است، اما توسعه استراتژیهای امنیتی مشترک بلندمدت را نیز پیچیده میکند.
خود روته اذعان کرد که اختلافات سیاسی بین متحدان اجتنابناپذیر است و نیاز به مدیریت مداوم در پشت صحنه دارد.
بنابراین، چالش اروپا در تطبیق اولویتهای منطقهای متفاوت در یک دستور کار استراتژیک منسجم است که قادر به رسیدگی به تهدیدات امنیتی فزاینده به هم پیوسته باشد.
اروپایی قویتر در ناتو
موضوع رسمی نشست- «اروپایی قویتر در ناتویی قویتر»- رویکرد در حال تکامل این اتحاد را به تصویر میکشد. به جای جستجوی جایگزینی برای ناتو، دولتهای اروپایی ظاهراً مسئولیت بیشتری را در درون آن بر عهده میگیرند، در حالی که ایالات متحده همچنان به ارائه قابلیتهای استراتژیک ضروری این اتحاد، از جمله بازدارندگی هستهای و دسترسی نظامی جهانی، ادامه میدهد. نشست امسال ناتو نیز تحت فشار مداوم واشنگتن برای به عهده گرفتن سهم بیشتری از دفاع جمعی برگزار شد. با این حال، این نشست بهجای تمرکز بر اختلافات فراآتلانتیکی، عمدتاً بر نقش رو به گسترش اروپا در تقویت ناتو از درون تأکید کرده است.
روته استدلال کرد که این تغییر توازن برای پایداری بلندمدت ناتو ضروری است و خاطرنشان کرد که دیگر واقعبینانه نیست که ۶۰۰میلیون اروپایی برای امنیت خود بیش از حد به ایالات متحده وابسته باشند. متحدان اروپایی باید به طور فزایندهای مسئولیتهای فرماندهی را بر عهده بگیرند، جناح شرقی ناتو را تقویت کنند و سهم بیشتری در دفاع جمعی داشته باشند.
این تغییر، منعکس کننده تغییر واقعیتهای استراتژیک است تا تحول نهادی. ناتو همچنان چارچوب امنیتی اصلی اروپا است، اما سهم قویتر اروپا به یک ضرورت عملیاتی تبدیل شده است و نه صرفاً یک آرمان سیاسی.
با این وجود، مسئولیت بیشتر در نهایت با توانایی اروپا در به عهده گرفتن رهبری عملیاتی بیشتر، هماهنگی مؤثرتر تدارکات و حفظ اجماع سیاسی بلندمدت در سراسر اتحاد سنجیده خواهد شد.
امنیت از خانه آغاز میشود
معضل امنیت اروپا در نهایت فقط با اتحادهای نظامی حل نمیشود.
دفاع جمعی همچنان ضروری است، اما امنیت پایدار به تابآوری اقتصادی، نوآوری فناوری، رقابتپذیری صنعتی و حکومتداری مؤثر نیز بستگی دارد. تولید دفاعی به بخشهای تولیدی سالم نیاز دارد. نوسازی نظامی به تحقیقات علمی، صنایع پیشرفته و نیروی کار ماهر بستگی دارد. استقلال استراتژیک، به هر شکلی که اروپا دنبال کند، به همان اندازه که به سرمایهگذاری نظامی وابسته است، به قدرت اقتصادی نیز وابسته است.
واقعیتهای سیاسی داخلی، این تلاشها را پیچیدهتر میکند. دولتها باید افزایش هزینههای دفاعی را در برابر جمعیت سالخورده، تقاضاهای رفاه اجتماعی، انتقال انرژی و کند شدن رشد اقتصادی متعادل کنند. حفظ حمایت عمومی از سرمایهگذاری نظامی پایدار در دهه آینده مستلزم نشان دادن این است که دفاع قویتر، مکمل رفاه اقتصادی بلندمدت است، نه تضعیفکننده آن.
فراتر از آنکارا
نشست آنکارا به اتحادی اشاره میکند که به دنبال سازگاری با محیط امنیتی ناشی از درگیری روسیه و اوکراین است. هزینههای دفاعی در سراسر اروپا – یا حداقل تعهد سیاسی برای افزایش آن – به نظر میرسد در حال افزایش است و همکاری نظامی نیز در حال گسترش است. در عین حال، ناتو تاکنون به دنبال ایجاد یک جبهه متحد در پاسخ به چالشهای امنیتی فوری بوده است.
با این حال، این نشست همچنین یک واقعیت گستردهتر را برجسته میکند. امنیت بلندمدت اروپا نه تنها به میزان هزینههای آن، بلکه به این بستگی دارد که آیا میتواند تعهدات مالی بیسابقه را به توانایی نظامی واقعی تبدیل کند، بر چندپارگی صنعتی غلبه کند و انسجام سیاسی را در چشمانداز استراتژیکی که به طور فزایندهای متنوع میشود، تقویت کند یا خیر. بنابراین، مرحله بعدی تحول امنیتی اروپا نه تنها با بودجههای دفاعی، بلکه با این امر تعیین خواهد شد که آیا این منابع میتوانند به قابلیتهای نظامی یکپارچه، صنایع دفاعی مقاوم و تصمیمگیری استراتژیک منسجم تبدیل شوند یا خیر. ناتو برای دههها چارچوب امنیتی ضروری اروپا باقی مانده است، اما امنیت پایدار در نهایت به توانایی خود اروپا در پرداختن به چالشهای ساختاری که همچنان آینده آن را شکل میدهند، بستگی دارد.