پنجشنبه ۱۱ تیر ۱۴۰۵
گفتوگوهای فنی ایران و آمریکا برای تثبیت تفاهم موقت و ازسرگیری منظم کشتیرانی در تنگه هرمز، در دوحه آغاز شده است. منابع آگاه میگویند این مذاکرات از سهشنبهشب شروع شده و روز چهارشنبه نیز ادامه یافته است؛ مذاکراتی که در چارچوب تفاهم ۱۴ بندی ایران و آمریکا و با میانجیگری قطر و پاکستان دنبال میشود.
بر اساس گزارش رویترز، جارد کوشنر، داماد دونالد ترامپ، و استیو ویتکاف، فرستاده ویژه رئیسجمهور آمریکا، با نخستوزیر قطر دیدار کردهاند تا زمینه مذاکرات را فراهم کنند، اما در جلسات فنی شرکت ندارند. گفتوگوها میان مذاکرهکنندگان اصلی و کارشناسان دو طرف برگزار میشود.
محور اصلی مذاکرات، چگونگی مدیریت تردد کشتیها در تنگه هرمز است؛ آبراهی که پیش از جنگ مسیر عبور حدود یکپنجم تجارت جهانی نفت و گاز طبیعی مایع بود و در ماههای گذشته به یکی از حساسترین نقاط بحران تبدیل شد. تردد کشتیها در روزهای اخیر به طور محدود از سر گرفته شده، اما منابع بازار میگویند وضعیت هنوز «ناهماهنگ، غیرقابل پیشبینی و غیرشفاف» است.
ایران میکوشد کنترل خود بر مسیرهای عبور در تنگه هرمز و حق دریافت هزینه از کشتیهای ورودی و خروجی خلیج فارس را تثبیت کند. دو منبع ارشد ایرانی به رویترز گفتهاند تهران مصمم است این موضوع را به رسمیت بینالمللی برساند، حتی اگر برای اعمال آن ناچار به استفاده از فشار شود.
در مقابل، اولویت اعلامشده آمریکا تضمین عبور آزاد و بدون مانع کشتیها از تنگه هرمز است. همین اختلاف، به یکی از گرههای اصلی مذاکرات بدل شده است. رسانههای دولتی ایران نیز روز چهارشنبه گزارش دادند یک کشتی کانتینربر خارجی پس از ورود به آبهای کمعمق خارج از مسیر تعیینشده از سوی مقامهای ایرانی، در تنگه هرمز به گل نشسته است.
در کنار مسئله هرمز، آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران نیز در دستور کار قرار دارد. مقامهای ایرانی گفتهاند این دور از گفتوگوها بر مدیریت تنگه و آزادسازی ۶ میلیارد دلار از داراییهای بلوکهشده ایران متمرکز است. تهران این موضوع را بخشی از اجرای تفاهم موقت میداند.
مذاکرات دوحه پس از یک هفته پرتنش برگزار میشود؛ هفتهای که در آن ایران و آمریکا یکدیگر را به نقض آتشبس متهم کردند و حملات متقابل، شکنندگی تفاهم ۱۷ ژوئن را آشکار کرد. با این حال، توقف نسبی حملات و آغاز گفتوگوهای فنی، امید به مهار بحران را دوباره زنده کرده است.
بازار نفت نیز با احتیاط به این تحولات واکنش نشان داده است. پس از کاهش قیمتها در پی امید به کاهش تنش، بهای نفت همچنان تحت تأثیر ابهام درباره نتیجه مذاکرات، امنیت تنگه هرمز و سطح بازگشت تردد کشتیها نوسان دارد.
پرونده لبنان نیز همچنان بخشی از معادله است. تفاهم موقت ایران و آمریکا شامل پایان درگیری میان اسرائیل و حزبالله لبنان نیز میشود و منابع آگاه از ادامه تلاشهای دیپلماتیک فشرده درباره لبنان تا سهشنبهشب خبر دادهاند. با این حال، چارچوب جداگانهای که با حمایت آمریکا میان لبنان و اسرائیل دنبال میشود، با مخالفت حزبالله روبهرو شده و خطر بنبست همچنان باقی است.
مذاکرات دوحه هنوز به معنای حل بحران نیست، اما نشان میدهد دو طرف پس از حملات متقابل اخیر، دستکم در سطح فنی راه گفتوگو را باز نگه داشتهاند. سرنوشت تفاهم موقت اکنون به دو موضوع گره خورده است: آیا ایران و آمریکا میتوانند بر سر تنگه هرمز به سازوکاری قابل اجرا برسند، و آیا آزادسازی داراییهای ایران میتواند فضای لازم برای ادامه مسیر دیپلماتیک را فراهم کند یا نه.
اخبار روز