دوشنبه ۸ تیر ۱۴۰۵
ایران و آمریکا پس از چند روز حملات متقابل در خلیج فارس، بر سر توقف درگیریهای اخیر و از سرگیری مذاکرات درباره اختلاف بر سر تنگه هرمز توافق کردهاند. یک مقام آمریکایی روز یکشنبه به رویترز گفت دو طرف فعلاً از ادامه حملات عقب مینشینند و گفتوگوهای فنی درباره همه بخشهای تفاهمنامه ۱۴ بندی ادامه خواهد یافت.
این مقام آمریکایی گفت: «گفتوگوهای فنی قرار است درباره همه حوزههای تفاهمنامه ادامه پیدا کند. هر دو طرف فعلاً عقب میایستند و کشتیها میتوانند آزادانه حرکت کنند.» این تفاهمنامه که ۱۷ ژوئن امضا شد، قرار بود جنگ را متوقف کند و تنگه هرمز را بار دیگر به روی کشتیرانی باز کند.
اکسیوس که نخستین بار خبر توقف خصومتها را به نقل از یک مقام ارشد آمریکایی منتشر کرد، گزارش داده است مذاکرات ایران و آمریکا روز سهشنبه در قطر از سر گرفته خواهد شد. این بازگشت به دیپلماسی پس از چند روز حمله و ضدحمله صورت میگیرد؛ تنشی که از اصابت یک پرتابه ایرانی به یک کشتی باری در تنگه هرمز در روز پنجشنبه آغاز شد و سپس به حملات تازه آمریکا و ایران انجامید.
بامداد یکشنبه، ایران مواضع نظامی آمریکا در کویت و بحرین را با موشک و پهپاد هدف قرار داد. این حملات اندکی پس از آن انجام شد که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، تهدید کرد اگر ایران به توافق پایان جنگ پایبند نماند، ممکن است آمریکا «کاری را که با موفقیت آغاز کرده بود از راه نظامی کامل کند». او در همان پیام تهدید کرد در آن صورت «جمهوری اسلامی ایران دیگر وجود نخواهد داشت».
سپاه پاسداران اعلام کرد نیروی دریایی و نیروی هوافضای آن در پاسخ به حملات اخیر آمریکا علیه ایران، عملیات موشکی و پهپادی علیه پایگاهها و تأسیسات نظامی آمریکا در کویت و بحرین انجام دادهاند. سپاه گفت حملات آمریکا نقض آتشبس بوده و به «توقف کامل روندهای دیپلماتیک» منجر خواهد شد. با این حال، توافق تازه برای توقف حملات نشان میدهد دو طرف در آخرین لحظه از قطع کامل مسیر مذاکره عقب نشستهاند.
یک مقام آمریکایی تأیید کرد که تأسیسات آمریکا هدف قرار گرفته، اما گفت گزارشی از تلفات نیروهای آمریکایی یا خسارت عمده به پایگاههای آمریکا در خاورمیانه دریافت نشده است. ارتش کویت اعلام کرد دو موشک بالستیک را رهگیری کرده و خسارت یا تلفاتی در این کشور رخ نداده است. در بحرین نیز آژیر خطر به صدا درآمد و مقامها گفتند یک حمله ایران به ساختمانی مسکونی در استان محرق آسیب زده، اما تلفاتی نداشته است.
پیش از حملات ایران، ارتش آمریکا اعلام کرده بود در پی حمله به یک نفتکش در تنگه هرمز، بار دیگر اهدافی را در ایران هدف قرار داده است. واشنگتن این حملات را پاسخ مستقیم به آنچه «تعرض ایران علیه کشتیرانی تجاری» خواند، توصیف کرد. تنگه هرمز، مهمترین مسیر کشتیرانی انرژی جهان، در ماههای جنگ عملاً به یکی از اصلیترین میدانهای تقابل ایران و آمریکا تبدیل شده بود.
تفاهمنامه ۱۴ بندی ایران و آمریکا قرار بود جنگی را که از ۲۸ فوریه با حمله آمریکا و اسرائیل به ایران آغاز شد، متوقف کند و همزمان مسیر مذاکره درباره مسائل عمیقتر، از جمله برنامه هستهای ایران، را باز بگذارد. یک دور گفتوگو با میانجیگری در سوئیس، به رهبری جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، و محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، برگزار شده بود و واشنگتن پس از آن بخشی از تحریمها علیه تهران را تعلیق کرد.
با این حال، از همان روزهای نخست اجرای تفاهم، هر دو طرف یکدیگر را به نقض آتشبس متهم کردند. ایران میگوید حملات آمریکا به خاک این کشور و ادامه ناامنی در خلیج فارس با مفاد تفاهمنامه مغایر است. آمریکا نیز ایران را به حمله به کشتیها و تهدید مسیر کشتیرانی در هرمز متهم کرده است. اختلاف بر سر نحوه اداره و کنترل عبور کشتیها از تنگه هرمز همچنان یکی از گرههای اصلی مذاکرات باقی مانده است.
همزمان، جبهه لبنان نیز بر سرنوشت تفاهم ایران و آمریکا سایه انداخته است. اسرائیل روز یکشنبه اعلام کرد بار دیگر مواضع حزبالله در جنوب لبنان را هدف قرار داده و زیرساختی زیرزمینی متعلق به این گروه را منهدم کرده است. تهران تأکید دارد جنگ در لبنان باید پایان یابد تا توافق گستردهتر با واشنگتن دوام بیاورد. توافق تازه برای توقف حملات، اگر عملی شود، میتواند تفاهم موقت را از فروپاشی فوری نجات دهد؛ اما آینده آن همچنان به تنگه هرمز، لبنان، اجرای تعهدات اقتصادی و میزان اراده دو طرف برای مهار بحران بستگی دارد.