مای ساتو، گزارشگر ویژهٔ حقوق بشر سازمان ملل متحد در امور ایران.
جمعه ۲۹ خرداد ۱۴۰۵
مای ساتو، گزارشگر ویژه سازمان ملل متحد در امور حقوق بشر ایران و گروهی از کارشناسان مستقل این سازمان هشدار دادند که هر توافق نهایی میان آمریکا و ایران که حقوق بشر و مطالبات مردم ایران را نادیده بگیرد نمیتواند صلحی پایدار ایجاد کند و باید پاسخگویی، عدالت، و حمایت از قربانیان در مرکز آن قرار گیرد.
لیندا سارنگ – اندیشهٔ نو: مای ساتو روز جمعه ۲۹ خرداد در پیامی که به زبان فارسی در شبکهٔ اجتماعی ایکس منتشر شد نوشت:
«همراه با دیگر کارشناسان سازمان ملل متحد بیانیهای مطبوعاتی دربارهٔ امضای یادداشت تفاهم میان ایالات متحده و ایران صادر کردم. یادداشت تفاهم ۱۴بندی بین آمریکا و ایران تقریباً بهطور کامل بر خروج نیروهای نظامی، بازگشایی تنگهٔ هرمز، تعهدهای هستهیی، لغو تحریمها، و یک صندوق بازسازی ۳۰۰میلیارد دلاری متمرکز است، اما حقوق بشر در آن نادیده گرفته شده است.
میلیونها ایرانی به خیابانها آمدند و خواستار تغییرات بنیادین شدند. صدای آنان باید در هر مذاکرهای که مدعی تأمین آیندهٔ آنان است شنیده شود. هر توافق نهایی باید شامل پاسخگویی و جبران خسارت برای قربانیان، توقف اجرای اعدامها، آزادی کسانی که خودسرانه بازداشت شدهاند، و محافظت از فضای مدنی باشد.
از زمان آغاز جنگ، مقامات ایرانی هزاران نفر را بازداشت کردهاند و گزارش شده است که بسیاری از آنان تحت شکنجه قرار گرفته یا بهصورت قهری ناپدید شدهاند. دستکم ۱۵۶ نفر نیز اعدام شدهاند. ایرانیان بهایی، کُرد، و بلوچ همچنان بهطور ویژه در معرض خطر قرار دارند.
پایان درگیریها نباید با بازگشت حقوق و آزادیها برای مردم اشتباه گرفته شود. برای مردم ایران مسیر دستیابی به این حقوق هنوز آغاز نشده است.»
مای ساتو در پایان همین یادداشت لینک متن کامل بیانیهٔ مشترک کارشناسان سازمان ملل متحد را که در ژنو منتشر شده نیز گذاشته است.
کارشناسان سازمان ملل هشدار دادند که توافق صلح ایران نباید به قیمت حقوق بشر در ایران تمام شود
کارشناسان مستقل سازمان ملل متحد در بیانیهٔ مشترکشان ضمن استقبال از توقف درگیریها، هشدار دادهاند که پایان خصومتها به معنای بازگشت حقوق انسانی نیست و اینکه برای مردم ایران این مسیر احیای حقوق هنوز آغاز نشده است.
کارشناسان حقوق بشریک موضوع را بارها تکرار میکنند: «مردم ایران در این توافق دیده نمیشوند.»
توافق تازه از خروج نیروهای نظامی و بازگشایی تنگهٔ هرمز میگوید. از تعهدهای هستهیی و صندوق بازسازی ۳۰۰میلیارد دلاری صحبت میکند. اما در میان این سطرها جای خالی کسانی که جنگ و سرکوب را با گوشت و پوست لمس کردهاند بهوضوح پیداست.
جنگ چهرهٔ شهرها را دگرگون کرده است. مدرسهها و بیمارستانهایی که روزی پناهگاه کودکان و بیماران بودند حالا به تلی از آوار تبدیل شدهاند. هزاران غیرنظامی در حملههای هوایی جان باختهاند و میلیونها نفر آواره شدهاند، از جمله پناهندگان افغان که سالهاست در ایران زندگی میکنند.
کارشناسان میگویند این ویرانی فقط روی زمین نیست؛ در هوا، در آب، در خاک، و حتی در آبوهوای منطقه ردّی از خود گذاشته است.
اما ویرانی فقط بیرون از خانهها رخ نداده است. از اواخر فوریه (اوایل اسفند)، سرکوب داخلی شدت گرفته است. هزاران نفر بازداشت شدهاند. برخی ناپدید شدهاند، برخی زیر شکنجه اعتراف کردهاند، و دستکم ۱۵۶ نفر اعدام شدهاند. در میان پروندهها نامهایی دیده میشود که حتی فرصت داشتن وکیل را هم پیدا نکردهاند.
داراییهای ۱۵۰۰ شهروند- از جمله صدها ایرانی خارج از کشور- مصادره شده است. اقلیتها، از بهائیان تا کُردها و بلوچها، بیش از دیگران در معرض خطر بودهاند. عفو اخیر نیز، با آنکه پُرسروصدا اعلام شد، شامل معترضان و زندانیان امنیتی نبود.
در همین حال، اقتصاد زیر بار جنگ خم شده است. سه ماه قطع تقریباً کامل اینترنت، یکی از طولانیترین قطعیها در جهان، زندگی مردم را از جهان بیرون جدا کرد.
تورم مواد غذایی به ۱۱۵درصد رسیده و بیکاری افزایش یافته است. کارگران روزمزد، با مزدهایی که دیر پرداخت میشود، بیش از همه آسیب دیدهاند.
کارشناسان امیدوارند صندوق بازسازی، اگر روزی عملی شود، واقعاً به درد مردم برسد، نه اینکه در مسیرهای دیگری گم شود.
در بیانیهٔ کارشناسان، این جمله نیز برجسته شده است: «توافقی که منافع ژئوپلیتیکی را تأمین کند، اما مردم ایران را پشت سر بگذارد، صلح نیست.»
کارشناسان میگویند بازگشایی تنگهٔ هرمز فقط بازگشت به نقطهٔ قبل از جنگ است، نه پیشرفت.
صدا و خواست میلیونها ایرانی که در سالهای اخیر به خیابان آمدند و خواستار تغییر شدند باید در هر مذاکرهای که آیندهٔ کشورشان را رقم میزند شنیده شود.
کارشناسان از کشورهای میانجی میخواهند که در ۶۰ روز آینده، هنگام تدوین توافق نهایی، تضمین کنند که مواردی چون توقف اعدامها، آزادی بازداشتشدگان خودسرانه، روشن شدن سرنوشت ناپدیدشدگان، جبران خسارت قربانیان، بازگرداندن اینترنت آزاد، و حفاظت از فضای مدنی در متن گنجانده شود.
و در پایان، این کارشناسان هشدار میدهند:
پایان جنگ بهمعنای بازگشت حقوق انسانی نیست. برای مردم ایران مسیر دستیابی به این حقوق هنوز آغاز نشده است.
این بیانیه را علاوه بر مای ساتو، بن ساول و آسترید پوئنتس ریانو و اعضای کارگروه ناپدیدشدگان قهری سازمان ملل متحد نیز امضا کردهآند. کارشناسان تأکید کردهاند که جامعهٔ جهانی نباید حقوق و مطالبات مردم ایران را در روند مذاکرات سیاسی نادیده بگیرند.