جمعه ۲۹ خرداد ۱۴۰۵
حملههای تازهٔ اسرائیل به جنوب لبنان، فقط دو روز پس از اعلام توافق موقت ایران و آمریکا، لبنان را بار دیگر به مرکز بحران منطقهیی تبدیل کرده است. در حالی که قرار بود توافق ایران و آمریکا به «پایان دائمی» جنگ در همهٔ جبههها، از جمله لبنان، منجر شود، جنگ در جنوب لبنان نهتنها متوقف نشده، بلکه در یکی از خونینترین موجهای حملهٔ اسرائیل در هفتههای اخیر شدت گرفته است.
بر اساس گزارشهای تازه، حملههای هوایی و توپخانهیی اسرائیل در جنوب لبنان دستکم ۱۸ کشته و ۳۳ زخمی به جا گذاشته است. بخش عمدهٔ حملهها در منطقهٔ نبطیه و اطراف آن صورت گرفته، منطقهای که در ماههای اخیر بارها زیر بمباران قرار گرفته و بخشهایی از آن به ویرانه تبدیل شده است. رسانههای لبنانی این حملهها را از سنگینترین موجهای بمباران در هفتههای اخیر توصیف کردهاند.
اسرائیل میگوید حملاتش علیه نیروها و زیرساختهای حزبالله انجام شده است. ارتش اسرائیل همزمان اعلام کرد چهار سرباز اسرائیلی، از جمله یک فرمانده گردان، در درگیریهای جنوب لبنان کشته شدهاند. حزبالله گفته است نیروهایش حمله زمینی اسرائیل را دفع کرده و با پهپاد، راکت و توپخانه، نیروها و تانکهای اسرائیلی را هدف قرار دادهاند. به این ترتیب، جنوب لبنان در همان روزهایی که قرار بود وارد مرحله آرامش پس از توافق شود، دوباره به میدان جنگ مستقیم تبدیل شد.
اهمیت حملات تازه فقط در شمار قربانیان نیست. لبنان اکنون حساسترین بند توافق ایران و آمریکا است. تهران تأکید دارد توقف جنگ در لبنان بخشی از تفاهم با واشنگتن است، اما اسرائیل که در مذاکرات حضور نداشت، از همان ابتدا اعلام کرد خود را به توافق ملزم نمیداند. مقامهای اسرائیلی گفتهاند ارتش این کشور در «مناطق امنیتی» جنوب لبنان باقی خواهد ماند و برای مقابله با حزبالله، آزادی عمل نظامی خود را حفظ میکند.
همین موضع اسرائیل، توافق را در نخستین آزمون جدی قرار داده است. ایران پیش از آغاز گفتوگوهای فنی در سوئیس خواسته بود نشانههای عملی از اجرای توافق ببیند. ادامه حملات اسرائیل در لبنان و خودداری تلآویو از عقبنشینی، یکی از دلایل اصلی تردید تهران درباره اعزام هیئت مذاکرهکننده به سوئیس عنوان شده است. تعویق مذاکرات بورگناشتوک در همین فضا رخ داد؛ مذاکراتی که قرار بود مرحله نخست اجرای توافق موقت را آغاز کند.
در لبنان، حملههای تازه بر ویرانیهای چندماهه افزوده است. از آغاز مرحله تازه جنگ در ماه مارس، جنوب لبنان، بقاع و حومه جنوبی بیروت بارها هدف حملات اسرائیل قرار گرفتهاند. مقامهای لبنانی میگویند هزاران حمله هوایی، پهپادی و توپخانهای، بخشهایی از جنوب کشور را به مناطق متروک و ویران تبدیل کرده است. بیش از یک میلیون نفر آواره شدهاند و شهرهایی مانند نبطیه، خیام، صور و روستاهای مرزی با موجهای پیاپی تخریب و جابهجایی روبهرو بودهاند.
نبطیه، که در حملههای اخیر بار دیگر هدف قرار گرفت، نماد این فرسایش جنگی شده است. در روزهای گذشته، ساکنان و نیروهای امدادی تلاش کرده بودند بخشی از خیابانها و اماکن مذهبی را برای برگزاری مراسم عاشورا از زیر آوار بیرون بکشند. اما حضور پهپادها، صدای انفجار و ترس از حملات تازه، حتی آیینهای سوگواری را نیز به صحنهای از اضطراب و مقاومت در دل ویرانی تبدیل کرده است.
حملههای اسرائیل به نیروهای امدادی و مراکز خدماتی نیز بخشی از بحران لبنان بوده است. گزارشها از کشته شدن دهها امدادگر و کارکنان بهداشتی، تخریب مراکز دفاع مدنی و آسیب دیدن بیمارستانها حکایت دارد. در نبطیه، اعضای دفاع مدنی لبنان در روزهای اخیر در حال جمعآوری اسناد، عکسها و یادگارهای باقیمانده از مقر ویرانشده خود بودند؛ مرکزی که با وجود نشانههای روشن امدادی هدف حمله اسرائیل قرار گرفت.
اسرائیل میگوید هدفش نابودی زیرساختهای حزبالله است و حزبالله را متهم میکند از مناطق غیرنظامی، مراکز درمانی و امدادی و بافت شهری برای فعالیت نظامی استفاده میکند. لبنان و حزبالله این ادعاها را رد میکنند و میگویند اسرائیل با سیاست زمین سوخته، مناطق گستردهای از جنوب لبنان را غیرقابل سکونت کرده است. نتیجه این جنگ، صرفنظر از روایت طرفها، برای مردم لبنان روشن است: آوارگی، مرگ، ویرانی خانهها، نابودی زیرساختها و زندگی در سایه دائمی حمله.
ادامه عملیات اسرائیل همچنین شکاف میان واشنگتن و تلآویو را آشکارتر کرده است. دونالد ترامپ پس از امضای توافق با ایران، از بنیامین نتانیاهو خواسته بود در لبنان «نرمتر» عمل کند و گفته بود لازم نیست هر بار که فردی وابسته به حزبالله وارد ساختمانی میشود، کل ساختمان ویران شود. اما حملات تازه نشان میدهد اسرائیل، دستکم فعلاً، حاضر نیست بند لبنان در توافق ایران و آمریکا را بپذیرد.
در داخل اسرائیل نیز فشار راست افراطی برای ادامهٔ جنگ افزایش یافته است. چهرههایی مانند ایتامار بنگویر و بتسلئیل اسموتریچ آشکارا گفتهاند توافق ترامپ با ایران برای اسرائیل الزامآور نیست و ارتش باید آزادی عمل کامل در لبنان داشته باشد. پس از کشته شدن چهار سرباز اسرائیلی، زبان آنان خشنتر شد و خواستار واکنش گستردهتر علیه لبنان شدند.
به این ترتیب، لبنان به گره اصلی توافق ایران و آمریکا تبدیل شده است. اگر اسرائیل به حملههایش ادامه دهد و حضور نظامیاش در جنوب لبنان را تثبیت کند، ایران ممکن است آن را نقض آشکار تفاهم بداند. اگر حزبالله نیز حملههایش را از سر بگیرد یا تشدید کند، آمریکا و اسرائیل آن را بهانهای برای ادامهٔ عملیات نظامی خواهند دانست. در هر دو حالت، آتشبس موقت میتواند از جبههٔ لبنان فروبپاشد.
اما برای مردم لبنان این معادلات دیپلماتیک معنایی تلخ دارد. آنان بار دیگر باید هزینهٔ توافقها و جنگهایی را بپردازند که در میزهای مذاکره بدون حضور آنان تعیین میشود. جنوب لبنان، که قرار بود یکی از جبهههای پایان جنگ باشد، اکنون به نخستین نشانهٔ شکنندگی آن تبدیل شده است. تا زمانی که اسرائیل به بمباران ادامه دهد و نیروهایش در جنوب لبنان باقی بمانند، توافق ایران و آمریکا بر زمینی لرزان ایستاده است که هر انفجار در نبطیه، خیام، یا روستاهای مرزی میتواند آن را دوباره بهسوی جنگی بزرگتر بلغزاند.
برگرفته از وبگاه اخبار روز