سهشنبه ۱۹ خرداد ۱۴۰۵
گزارشهای دریافتی از برخی زندانها از جمله زندان کرمان حاکی از آن است که مسئولان زندان در هفتههای اخیر تلاش کردهاند زندانیان را برای اعزام به مناطق جنگی از جمله جزیرهٔ خارک و استان هرمزگان جذب کنند. این اقدام با وعدههای مالی، اعمال فشار، و تهدید زندانیان همراه بوده، اما بسیاری از زندانیان در برابر این فشارها ایستادگی کرده و از همکاری با این طرح خودداری کردهاند.
کانون حقوق بشر ایران روز سهشنبه ۱۹ خرداد ۱۴۰۵ اطلاع داد که منابع مطلع از داخل زندانها گزارش میدهند که در هفتههای اخیر مسئولان برخی زندانها از جمله زندان کرمان با حضور در بندهای مختلف از زندانیان خواستهاند برای اعزام به مناطق جنگی نامنویسی کنند. بر اساس این گزارشها، از زندانیان خواسته شده است بهعنوان «نیروی داوطلب» به مناطقی نظیر جزیره خارک و برخی مناطق استان هرمزگان اعزام شوند. این در حالی است که بسیاری از زندانیان معتقدند در شرایطی که از ابتداییترین حقوق خود محروماند، اکنون تلاش میشود از آنان بهعنوان نیروی جایگزین در شرایط بحرانی استفاده شود.
زندانیان چگونه برای حضور در مناطق جنگی تحت فشار قرار میگیرند؟
بر اساس گزارشهای رسیده، مسئولان زندان با حضور در بندها از زندانیان خواستهاند برای اعزام به مناطق جنگی ثبتنام کنند. در کنار این درخواست، وعدههایی درباره پرداخت پول، بهبود شرایط زندان یا برخورداری از برخی امتیازات مطرح شده است.
با این حال، بسیاری از زندانیان این وعدهها را فاقد اعتبار و ضمانت اجرایی میدانند. آنان معتقدند وعدههای مطرحشده بیش از آنکه یک برنامه واقعی باشد، تلاشی برای جذب نیرو از میان افرادی است که در شرایط دشوار و محروم از آزادی به سر میبرند.
منابع آگاه میگویند در مواردی که زندانیان تمایلی به ثبتنام نشان ندادهاند، برخی مسئولان زندان با زبان تهدید وارد عمل شدهاند. به گفته این منابع، به بعضی از زندانیان هشدار داده شده که در صورت مخالفت ممکن است با سختگیریهای بیشتر، محدودیت در برخورداری از امکانات زندان، مشکلات مربوط به مرخصی یا دیگر فشارهای اداری و امنیتی روبهرو شوند.
جزیره خارک و هرمزگان؛ مقصد زندانیان اعزامی
بر اساس اطلاعات دریافتی، مناطقی که بیش از همه از آنها نام برده شده، جزیره خارک و بخشهایی از استان هرمزگان است. این مناطق به دلیل موقعیت راهبردی و اهمیت اقتصادی و نظامی خود همواره از نقاط حساس به شمار میروند.
گزارشها حاکی است که مسئولان زندان تلاش کردهاند اعزام به این مناطق را به عنوان یک مأموریت داوطلبانه معرفی کنند، اما زندانیان و خانوادههای آنان معتقدند وقتی فرد در شرایط حبس قرار دارد و تحت فشار مقامهای زندان است، سخن گفتن از «داوطلبی» معنای واقعی خود را از دست میدهد.
فعالان حقوق بشر تأکید میکنند که زندانیان به دلیل وضعیت خاص خود از موقعیت برابر برای تصمیمگیری برخوردار نیستند و هرگونه درخواست برای مشارکت در فعالیتهای پرخطر باید با حساسیت ویژه مورد بررسی قرار گیرد.
وعدههای مالی؛ ابزاری برای جذب زندانیان
یکی از محورهای اصلی این طرح وعدهٔ پرداخت پول به زندانیان عنوان شده است. منابع داخل زندان میگویند مسئولان تلاش کردهاند با مطرح کردن کمکهای مالی و امتیازات اقتصادی، برخی زندانیان را به ثبتنام ترغیب کنند.
با این حال، بسیاری از زندانیان این وعدهها را توخالی و فاقد پشتوانه میدانند. به گفته آنان، تجربههای گذشته نشان داده است که بسیاری از وعدههای مطرحشده در زندانها هرگز به طور کامل اجرا نمیشود.
برخی زندانیان که با مشکلات مالی شدید، بدهیهای سنگین یا وضعیت دشوار خانوادگی مواجه هستند، ممکن است تحت تأثیر این وعدهها قرار بگیرند. اما فعالان حقوق بشر معتقدند استفاده از شرایط اقتصادی زندانیان برای جذب آنان در فعالیتهای خطرناک، نوعی سوءاستفاده از وضعیت آسیبپذیر افراد محروم از آزادی محسوب میشود.
چرا بسیاری از زندانیان از ثبتنام خودداری کردهاند؟
یکی از زندانیان وضعیت موجود را چنین توصیف کرده است که با آنان مانند «گوشت قربانی» رفتار میشود. این توصیف بازتاب نگرانی گستردهای است که در میان بسیاری از زندانیان وجود دارد.
منابع مطلع میگویند شمار زیادی از زندانیان با وجود وعدههای مالی و فشارهای اعمالشده حاضر به ثبتنام نشدهاند. آنان معتقدند نباید به عنوان ابزاری برای پیشبرد اهدافی مورد استفاده قرار گیرند که هیچ نقشی در شکلگیری آن نداشتهاند.
به گفته این منابع، برخی زندانیان آشکارا اعلام کردهاند که حاضر نیستند در جنگی شرکت کنند که آن را خواست و مطالبه مردم ایران نمیدانند. این موضعگیری سبب شده است که مسئولان زندان با دشواری بیشتری در جذب نیرو مواجه شوند.
کمبود نیرو و تلاش برای استفاده از زندانیان
ناظران معتقدند مطرح شدن چنین طرحهایی میتواند نشانهای از مشکلات موجود در تأمین نیروی انسانی باشد. طی ماههای اخیر گزارشهای متعددی درباره کاهش انگیزه در میان نیروهای حکومتی، فرار برخی نیروها و دشواری جذب نیروهای جدید منتشر شده است.
به باور منتقدان، هنگامی که حکومت برای تأمین نیرو به سراغ زندانیان میرود، این موضوع میتواند نشانهای از کمبود شدید نیرو و ناتوانی در جلب مشارکت داوطلبانه شهروندان باشد.
فعالان حقوق بشر هشدار میدهند که زندانیان به دلیل شرایط خاص خود نباید به عنوان ذخیره نیروی انسانی برای فعالیتهای نظامی یا امنیتی مورد استفاده قرار گیرند. آنان تأکید میکنند که محرومیت از آزادی نباید به ابزاری برای بهرهبرداری از افراد در شرایط پرخطر تبدیل شود.
ایستادگی زندانیان در برابر فشارها
با وجود تمامی فشارها، تهدیدها و وعدههای مطرحشده، گزارشها نشان میدهد بخش قابل توجهی از زنـدانیان در برابر این طرح مقاومت کردهاند. منابع داخل زندان میگویند بسیاری از زنـدانیان حاضر نشدهاند نام خود را در فهرست اعزام ثبت کنند.
این مقاومت در شرایطی صورت میگیرد که زندانیان از امکان دسترسی آزاد به رسانهها، وکیل و بسیاری از حقوق اولیه محروم هستند. با این وجود، مخالفت گسترده آنان نشاندهنده بیاعتمادی عمیق به وعدههای مطرحشده و نگرانی از پیامدهای احتمالی چنین مأموریتهایی است.
فعالان حقوق بشر معتقدند این ایستادگی نشان میدهد که حتی در شرایط سخت زندان نیز بسیاری از زنـدانیان حاضر نیستند تحت فشار و تهدید در طرحهایی مشارکت کنند که آینده و جان آنان را در معرض خطر قرار میدهد.
نقض حقوق بشر؛ سوءاستفاده از زنـدانیان در شرایط حبس
تلاش برای جذب یا اعزام زنـدانیان به مناطق جنگی، آن هم در شرایطی که این افراد از آزادی انتخاب کامل برخوردار نیستند، نگرانیهای جدی حقوق بشری ایجاد کرده است. نهادهای بینالمللی بارها تأکید کردهاند که زندانیان نباید در معرض اجبار، تهدید یا سوءاستفاده قرار گیرند.
مواد نقضشده:
ماده ۳ اعلامیه جهانی حقوق بشر: هر فرد حق حیات، آزادی و امنیت شخصی دارد و نباید در معرض خطرات ناشی از اعزام اجباری به مناطق جنگی قرار گیرد.
ماده ۵ اعلامیه جهانی حقوق بشر: هیچ فردی نباید تحت رفتارهای غیرانسانی، تحقیرآمیز یا تهدیدآمیز قرار گیرد.
ماده ۸ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی: کار و خدمات اجباری ممنوع است و هیچ فردی نباید تحت فشار به انجام فعالیتی وادار شود.
قواعد نلسون ماندلا: زنـدانیان باید از هرگونه بهرهکشی، اجبار و سوءاستفاده در دوران حبس مصون باشند.
اصل کرامت انسانی: محرومیت از آزادی نباید به ابزاری برای استفاده از زنـدانیان در فعالیتهای پرخطر، نظامی یا خارج از چارچوب قانونی تبدیل شود.