محمد منتظری – آتیه آنلاین
جمعه ۱۵ خرداد ۱۴۰۵
بر اساس گزارش مشترک جدید کمیسیون اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل متحد برای غرب آسیا (ESCWA) و سازمان بینالمللی کار (ILO)، هوشواره (هوش مصنوعی، AI) میتواند در طول یک دههٔ آینده تغییر چشمگیری در اقتصادها و بازارهای کار در سراسر خاورمیانه بدهد. در برخی سناریوهای آینده، دستاوردهای عمدهای در بهرهوری و فرصتهای شغلی جدید ایجاد کند، در حالی که در سناریوهای دیگر، نابرابری را تشدید و میلیونها کارگر را آواره میکند.
گزارش ESCWA-ILO با عنوان «هوش مصنوعی و آینده اشتغال برای منطقهٔ عرب» در یک جلسه ویژه که برای آمادهسازی برای مجمع عربی توسعهٔ پایدار (AFSD) ESCWA برگزار شد، همراه با سخنان ربع جرادات، مدیر منطقهیی سازمان بینالمللی کار (ILO) برای کشورهای عربی، در مراسم گشایش این نشست رونمایی شد.
این گزارش تأکید میکند که هوشواره (هوش مصنوعی) در حال تغییر دادن ساختارهای شغلی، تقاضا برای مهارت، و دینامیکهای بخشهای اقتصاد در سراسر منطقهٔ عربنشین است و پیشبینی میشود که تأثیرهای آن تا سال ۲۰۳۵ بهطور قابل توجهی عمیقتر شود. خودکارسازی احتمالاً اشتغال در مشاغل دفتری و یکنواخت (روتین) را کاهش میدهد و پیشبینی میشود که فرصتهای جدیدی در بخشهایی مانند آموزش، بهداشت، و فعالیتهای فناوریمحور پدیدار شود.
این گزارش سه سناریوی احتمالی برای پذیرش هوشواره (هوش مصنوعی) تا سال ۲۰۳۵ را تشریح میکند و نشان میدهد که چگونه سطوح گوناگون آمادگی سیاستگذاری، انتقال نیروی کار، و سرمایهگذاری در مهارتها میتواند تعیین کند که آیا هوشواره به محرک رشد فراگیر تبدیل میشود یا منبع اختلال بیشتر در بازار کار خواهد بود؟
در یک سناریو، پذیرش سریع هوشواره با سرمایهگذاری قوی در انتقال نیروی کار و توسعهٔ مهارتها همراه است و اقتصادها را قادر میکند تا اختلال را کنترل کنند، درحالیکه هوشواره تا سال ۲۰۳۵، علیرغم جابهجایی میلیونها شغل و تغییر ساختار عمده در بازارهای کار، تقریباً ۲۵درصد از تولید ناخالص داخلی منطقهیی را تشکیل خواهد داد.
سناریوی دوم هشداری است در مورد نابرابری شدیدتر و چندپارگی بازار کار در صورتی است که تغییرات فناوری از آمادگی نیروی کار برای پذیرش این فناوریها پیشی بگیرد. در این سناریو هوشواره تا سال ۲۰۳۵ حدود ۳۷۵میلیارد دلار به تولید ناخالص داخلی منطقهیی کمک میکند، در حالی که تعداد زیادی از کارگران کممهارت و متوسط با جابهجایی طولانیمدت و حرکت شغلی رو به پایین مواجه خواهند بود.
سناریوی سوم، که سنجیدهتر است، ادغام تدریجی هوشواره همراه با اقدامات هماهنگ سیاستی را پیشبینی میکند که به کشورها امکان میدهد بهطور کلی دستاوردهای بهرهوری ایجاد کنند و فرصتها را به شیوهای مثبت و فراگیرتر، بهویژه در بخشهایی مانند گردشگری، لجستیک، و خدمات دیجیتال گسترش دهند، در حالی که رشد سالانهٔ سهم هوشواره در اقتصادهای عرب بین ۲۰ تا ۳۴درصد در سال خواهد بود.
به موازات آن، این گزارش شکاف مهارتی رو به گسترشی را نشان میدهد، بهطوری که نبود تطابق بین نظامهای آموزشی و نیازهای بازار کار در برخی کشورها به ۴۰ تا ۷۰درصد میرسد. در نتیجه، در این گزارش بر ضرورت اصلاح نظامهای آموزشی و تربیتی تأکید شده است.
در این حوزه، نیاز به واکنشهای سیاستی پیشگیرانه و فراگیر بهطور فزایندهای ضروری شده است. دولتها و نهادهای اجتماعی با سؤالهای مهمی در مورد چگونگی ایجاد نظامهای مهارتی آماده برای آینده، تقویت حمایت اجتماعی، تطبیق مقررات کار با وضع نوین، و تضمین حاکمیت اخلاقی هوشواره در محیط کار روبهرو هستند.
این مسائل در مرکز بحثها در جلسهٔ مقدماتی ویژه AFSD با عنوان «شکلدهی به آیندهٔ کار در منطقهٔ عرب: هوشواره و مسیرهای اشتغال» قرار داشت.
در این جلسه کارشناسان منطقهیی و بینالمللی برای بررسی یافتههای گزارش ESCWA-ILO و بررسی چگونگی تغییر مسیر اشتغال در گروههای جمعیتی مختلف، از جمله جوانان، زنان و کارگران کممهارت، گرد هم آمدند. همچنین، بستری برای گفتوگو دربارهٔ اولویتهای سیاستگذاری، از جمله پیشبرد آموزش و یادگیری بیوقفه و تقویت نهادهای بازار کار و حاکمیت فراگیر هوشواره باید فراهم کرد.
جرادات، مدیر منطقهیی ILO، در مراسم گشایش نشست بر اهمیت شکلدهی به آیندهٔ نیروی کار از طریق انتخابهای سیاستی آگاهانه تأکید کرد: «هوشواره چشمانداز دوردستی نیست. تأثیرهای آن در حال حاضر در بخشهای مختلف، از مدیریت عمومی گرفته تا خدمات و فراتر از آن، احساس میشود. تخمینهای ما نشان میدهد که تقریباً ۲۵درصد از مشاغل در منطقه میتواند بهنحوی تحت تأثیر هوشوارهٔ مولد قرار گیرد، از جمله مشاغلی که در معرض خطر جابهجاییاند و مشاغلی که این فناوریها تقویت میکنند. همچنین، پیشبینی میشود که نقشهای کاملاً جدیدی پدیدار شود که اغلب به مهارتهای جدیدی نیاز دارند.»
جرادات بر اهمیت اطمینان از اینکه تغییرات فناوری از عدالت اجتماعی و شمول همگی حمایت میکند تأکید کرد و گفت: «با این حال، تأثیر کلی از پیش تعیینشده نیست. این امر تا حد زیادی به انتخابهای سیاستی امروز ما بستگی دارد. در سازمان بینالمللی کار، مأموریت ما روشن است: اطمینان از اینکه تحولات در دنیای کار- از جمله تغییرات فناوری- بهجای تضعیف کار شایسته، باعث پیشرفت عدالت اجتماعی شود. این امر مستلزم سرمایهگذاری پایدار در مهارتها و یادگیری بیوقفه، نهادهای قویتر در بازار کار، نظامهای حمایت اجتماعی گستردهتر، و اطمینان از این است که مزایای نوآوری بهطور گسترده در سراسر جامعه به اشتراک گذاشته میشود.»