پرتابگر هیمارس (HIMARS) ارتش آمریکا در حال پرتاب موشک دوربُرد. عکس از the war zone.
جمعه ۱۵ خرداد ۱۴۰۵
م. حامد – اندیشهٔ نو: نشریهٔ کانادایی The Maple روز چهارشنبه ۳ ژوئن (۱۳ خرداد) گزارشی منتشر کرد که در آن به جزئیات توافق نهایی دولت کانادا برای خریدن سامانهٔ موشکی هیمارس (HIMARS) از آمریکا به ارزش ۲٫۶میلیارد دلار کانادایی پرداخته شده است. این گزارش تمرکز ویژهای بر جنبههای ژئوپلیتیک این معاملهٔ تسلیحاتی دارد و به این نکته اشاره میکند که ارتش آمریکا بهتازگی از این سامانه در درگیریها با ایران استفاده کرده است.
جزئیات کلیدی این توافق نظامی
مشخصات خرید: دولت کانادا با بهرهگیری از برنامهٔ «فروش نظامی خارجی آمریکا» (FMS) توافقنامهای را برای خریدن ۲۶ فروند پرتابگر متحرک هیمارس (M142) ساخت شرکت لاکهید مارتین نهایی کرده است. این توافق شامل ذخیرهٔ اولیهٔ مهمات هدایتشوندهٔ دقیق، قطعات یدکی، آموزش نیرو، و خدمات پشتیبانی میشود.
زمانبندی: اگرچه این قرارداد در ژانویه ۲۰۲۶ در سکوت خبری امضا شده بود، اما وزارت دفاع ملی کانادا (DND) در ژوئن ۲۰۲۶ رسماً آن را تأیید و اعلام کرد. تحویل این سامانهها از سال ۲۰۲۹ آغاز خواهد شد، هرچند آموزش نیروهای کانادایی زودتر از این موعد شروع میشود.
جهش در توان دفاعی: این سامانه توان آتش ارتش کانادا را بسیار افزایش میدهد. برخلاف توپخانههای سنّتی کانادا که حداکثر بُرد آنها ۴۰ کیلومتر است، هیمارس به موشکهای دقیقی مجهز است که میتوانند هدفهایی را در فاصلهٔ بیش از ۳۰۰ کیلومتری هدف قرار دهند. وزارت دفاع کانادا اعلام کرده است که از این سامانه در استراتژیهای آیندهٔ دفاع از سواحل و منطقهٔ قطب شمال (شمالگان، در همسایگی روسیه) استفاده خواهد شد.
محورهای چالشبرانگیز و انتقادآمیز خرید نظامی کانادا
نشریهٔ کانادایی The Maple به چند مورد انتقاد سیاسی از این معاملهٔ نظامی پرداخته است.
ارتباط مستقیم با درگیریهای منطقه: در این گزارش آمده است که فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) اخیراً از همین سامانههای هیمارس برای پرتاب موشکهای جدیدِ دوربُرد (PrSM) در جریان عملیات نظامی علیه مواضع مرتبط با ایران استفاده کرده است. این نشریه خاطرنشان میکند که خرید این سامانهٔ ۲٫۶میلیارد دلاری در حالی صورت میگیرد که نظرسنجیها نشان میدهد اکثریت شهروندان کانادایی با مشارکت نظامی کشورشان در تنشهای خاورمیانه مخالفاند.
تناقض با شعار «خریدن کالاهای کانادایی»: دولت لیبرال کانادا به نخستوزیری مارک کارنی (Mark Carney) پیش از این وعده داده بود که خریدهای نظامی دولت را متنوعتر و بر توان داخلی تمرکز خواهد کرد تا سهم زیادی از بودجهٔ دفاعی مستقیم به جیب شرکتهای آمریکایی نرود. با این حال، وزارت دفاع کانادا اعلام کرد که هیمارس «تنها گزینهای» بود که الزامات فنی ارتش آن کشور را برآورده میکرد، زیرا که هیچ سامانهٔ مشابهی در داخل کانادا تولید نمیشود.
تعهد سرمایهگذاری متقابل (امتیاز اقتصادی): طبق سیاست «مزایای صنعتی و فناوری کانادا»، شرکت لاکهید مارتین اکنون موظف است معادل ارزش این قرارداد را در اقتصاد کانادا سرمایهگذاری کند. این شرکت اعلام کرده است که برنامههایی برای حمایت از مشاغل کوچک، شریکان بومی کانادا، و توسعهٔ زیرساختهای دفاعی و تجاری در قطب شمال دارد.
جایگاه این سامانه سیاستهای نظامی کانادا
بر اساس بیانیههای رسمی وزارت دفاع ملی کانادا (DND) و تحلیلهای کارشناسان نظامی، ارتش کانادا قصد دارد از سامانهٔ موشکی هیمارس (HIMARS) برای پُر کردن خلأهای نظامی و تغییر استراتژی نظامیاش در چند حوزهٔ کلیدی استفاده کند:
۱. دفاع از حاکمیت در قطب شمال
به گفتهٔ وزارت دفاع کانادا، یکی از اصلیترین دلایل خرید این سامانه تقویت حضور نظامی در سرزمینهای قطبی در شمال کانادا و دفاع از آن است. با ذوب شدن یخهای قطبی و افزایش رقابتهای ژئوپلیتیک با کشورهایی مانند روسیه و چین در این منطقه، کانادا میگوید نیاز به سلاحی دارد که بتواند در شرایط آبوهوایی سخت قطب شمال عمل کند. تحرک زیاد هیمارس (امکان جابهجایی سریع با هواپیماهای C-130 ارتش) به کانادا این امکان را میدهد که در صورت بروز تهدید، این پرتابگرها را بهسرعت به پایگاههای دورافتادهٔ شمالی منتقل کند.
۲. دفاع ساحلی و ضدّکشتی
مدلهای جدید موشکهایی که از هیمارس شلیک میشوند (مانند موشکهای PrSM)، قابلیت نشانهگیری هدفهای متحرک دریایی را دارند. کانادا کشوری است که طولانیترین خط ساحلی جهان را دارد، ولی در حال حاضر توانایی دفاع موشکی ساحلی مؤثری ندارد. ارتش کانادا میتواند از این سامانههای جدید هیمارس برای بازدارندگی و حفاظت از آبهای ساحلی کشور در برابر ورود غیرقانونی یا تهدیدآمیز کشتیهای جنگی بیگانه استفاده کند.
۳. ایفای تعهدها در قبال ناتو و متحدان
کانادا زیر فشار شدید آمریکا و دیگر اعضای ناتو برای افزایش بودجهٔ دفاعی و تقویت توان رزمی ارتش آن کشور قرار دارد. با داشتن هیمارس، ارتش کانادا میتواند در مأموریتهای چندملیتی ناتو (بهویژه در شرق اروپا و در مرزهای کشورهای بالتیک با روسیه) بهصورت نیروی آتش پشتیبانِ پیشرفته و هماهنگ با ارتش آمریکا و متحدان ناتویی شرکت کند.
گفتنی است که کانادا قول داده که تا سال ۲۰۳۵ مجموع هزینههای نظامی و امنیتیاش را به ۵درصد از تولید ناخالص داخلی (GDP) کشور برساند. این تعهد بزرگ را، که بزرگترین افزایش بودجهٔ نظامی کانادا از زمان جنگ جهانی دوم است، مارک کارنی، نخستوزیر کانادا، در نشست سران ناتو در لاهه (در ژوئن ۲۰۲۵) امضا کرد. ۳٫۵درصد از تولید ناخالص صرف هزینههای اساسی نظامی (مثل تجهیزات جنگی و مهمات) خواهد شد و ۱٫۵درصد در هزینههای فرعی نظامی و امنیتی (زیرساختها و هوشواره (هوش مصنوعی) و پدافند غیرعامل و غیره) صرف خواهد شد.
۴. جایگزینی توپخانههای سنّتی با تسلیحات نقطهزن دوربُرد
ارتش کانادا در حال حاضر به توپهای هویتزر (مانند M777) متکی است که بُردی در حدود ۳۰ تا ۴۰ کیلومتر دارند و در جنگهای مدرن امروز (مانند تجربهٔ جنگ اوکراین) در برابر پهپادها و آتش موشکی دشمن بسیار آسیبپذیرند. هیمارس با بُرد بیش از ۳۰۰ کیلومتر و سامانهٔ رهیابی ماهوارهیی (GPS) به ارتش کانادا این قدرت را میدهد که بدون نزدیک شدن به خط مقدم، مواضع فرماندهی و زاغههای مهمات و پدافند هوایی دشمن را با دقت میلیمتری نابود کند.
۵. استراتژی «بزن و دَررو» برای بقای نیروها
سامانههای هیمارس بهدلیل قرار گرفتن روی کامیونهای نظامی سرعت جابهجایی بسیار زیادی دارند. ارتش کانادا میتواند از این ویژگی برای استراتژی «بزن و دَررو» (Shoot-and-Scoot) استفاده کند، به این معنی که خودروی حامل سامانه ظرف چند دقیقه موشک را شلیک میکند و پیش از آنکه رادارهای دشمن محل آن را شناسایی و به آن حمله کنند از منطقه متواری میشود. این ویژگی تلفات نیروهای کانادایی را در جنگهای احتمالی آینده به حداقل میرساند.