نویسنده: Félix Tréguer*
ترجمهٔ شهباز نخعی
چهارشنبه ۱۳ خرداد ۱۴۰۵
مثل نمایش گینیول**، داستانسرایی «سیلیکون ولی» سناریویی چرخشی مییابد. صنعت هوش مصنوعی [هوشواره، AI] دربارهٔ خطرهایی که محصولاتش برای بشریت دارد هشدار میدهد و، همزمان، راهحل هایی اخلاقی عرضه میکند. شرکت آنتروپیک (Anthropic) در درگیریای که اخیراً آن را به رودررویی با پنتاگون واداشته این راهبرد را به حد کمال رسانده است.
دنیای آزاد قهرمان تازهای یافته است. نام آن؟ داریو آمودئی، مدیر شرکت آنتروپیک، که رقیب اصلی «اوپناِیآی» در بازار هوش مصنوعی [هوشواره] است. با باور به سرخطهای بزرگ مطبوعات بینالمللی، او تجسم مقاومت دربرابر انحراف فاشیستی دولت آمریکا است. آیا آنتروپیک، «این مؤسسهٔ دانشبنیان هوش مصنوعی که جسارت خلاف میل دونالد ترامپ حرف زدن را داشته» (لوموند، ۱۱ فوریه ۲۰۲۶) و از تسلیم شدن دربرابر فرمان پنتاگون سرپیچی کرده [سرمشق نخواهد شد]. نمونهای که «موضعگیری شجاعانهٔ آن دولت ترامپ را خشمگین کرده است» (نشریهٔ فورچون، ۲۱ فوریه ۲۰۲۶). از زمان بازگشت ترامپ میلیاردر به کاخ سفید در ژانویه ۲۰۲۵، اتحاد همواره علنی بین صنایع رقومی [دیجیتال] و رئیسجمهور آمریکا در یک محفل بهظاهر لیبرال ایجاد ناراحتی کرده بود. اما هرچه پایان خوب داشته باشد خوب است: آنتروپیک با تحمیل «خطوط قرمز» خودش به حکومت و ارتش، به ارزش و اعتبار این بخش حیاتی تازه بخشید.
به واقعیتها بازگردیم. در ژوئیه ۲۰۲۵ آنتروپیک قرارداد دوسالهای به مبلغ ۲۰۰میلیون دلار با وزارت جنگ آمریکا امضا کرد. به این ترتیب، این شرکت اولین مستقرکنندهٔ یک مدل زبانی بزرگ (Large Language Model, LLM) در شبکههای طبقهبندیشدهٔ پنتاگون شد. محصول اصلی آن که «کلود» ( Claude) نامیده شده بود روی «بیگ دیتا»ی تأمینشدهٔ مؤسسهٔ «پالانتیر» (Palantir) عمل میکرد که مجموعهٔ آن روی زیرساخت «فوقالعاده محرمانه»ای قرار داشت که آمازون ساخته بود(۱). اینها در حالی بود که آنتروپیک از زمان تأسیس در سال ۲۰۲۱ «اخلاقمداری» را مبنای اعتبارش قرار داده بود. به این ترتیب، این شرکت دو محدوددیت تعیین کرده بود که در آن زمان به نظر میرسید ارتش پذیرفته است: اینکه از هوش مصنوعیاش در چارچوب تجسس عمومی شهروندان آمریکایی استفاده نشود و اینکه از آن برای هدایت کردن سلاحهای کاملاً مستقل، یعنی بدون نظارت انسانی، بهره گرفته نشود.
اما بعداً ترامپ یک فرمان ریاستجمهوری صادر کرد که هدفش «جلوگیری از کاربرد هوشمصنوعی woke» در نهادهای دولتی بود. در متنی که در ۱۱ دسامبر ۲۰۲۵ بهصورت بخشنامه درآمد از نهادهای فدرال میخواست در قراردادهایشان با (LLM)، درصورتی که حاوی «انحرافهای ایدیولوژیک» باشند، بازنگری کنند(۲). در فوریه گذشته، پنتاگون آشکارا خواهان آن شد که آنتروپیک محدودیتهای اِعمالشدهاش را لغو کند تا به همهٔ اپلیکیشنهایی که ارتش قانونی شناخته است مجوز داده شود، کاری که این شرکت از آن سر باز زد. ساعت ۱۷ و یک دقیقه اخطار پنتاگون بدون حصول توافق منقضی شد و دونالد ترامپ دستور لغو قراردادهای نهادهای فدرال با آنتروپیک را داد، در حالی که پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، این شرکت را «خطری برای زنجیرهٔ تدارکات امنیت ملی» خواند، چیزی که تا آن زمان خاص مشتی از شرکتهای خارجی مانند «هوآوی» بود. همین باعث شد که آنتروپیک از قراردادهای سودمند محروم شود.
این اختلاف باعث یک رشته رویدادها شد: اینکه یک مؤسسهٔ نوپای سیلیکون وَلی مانع استفادهٔ بدخواهانه از مدل هوش مصنوعیاش شده و یک رئیس کل شرکت (PDG) شجاعانه به دفاع از موضعش بپردازد موجب خشم ترامپ و همکارانش شد. با این حال، بهرغم ظواهر، عملکرد آنتروپیک با ادعای انساندوستانهای که میکند مغایرت دارد.
مصالحه دستخوش خطر
مشارکت آنتروپیک با مؤسسهٔ پالانتیر در چارچوب قرارداد با پنتاگون، که درست چند روز بعد از تجدید انتخاب ترامپ در نوامبر ۲۰۲۴ صورت گرفت(۳)، بهخوبی این امر [ادعای دوستی ظاهری] را عیان میکند. این مؤسسه که در سال ۲۰۲۳ تأسیس شده و از آغاز «این-کیو-تل»- یک صندوق سرمایه گذاری خطرپذیر «سازمان مرکزی اطلاعات آمریکا» (سیا)- به آن کمک کرده، فعالیت اصلیاش در حوزهٔ تجسس در احوال مردم است. بهعنوان نمونه، این مؤسسه به دستگاههای مهاجرت و گمرک (ICE) خدمات فنی اساسی برای گسترش عملیات عرضه میکند. هنگامی که در سال ۲۰۱۸ کارکنان گوگل علیه مشارکت این شرکت در « پروژهٔ ماون» پنتاگون برای یادگیری ماشین (machine learning) تظاهرات کردند، پالانتیر که دغدغهای درمورد اینگونه کارها ندارد قراردادهای بزرگی به دست آورد. آلکساندر کاپ، بنیانگذار مشترک و رئیس کل آن، بیهوده کوشید خودش را فردی بسیار مترقی معرفی کند و از «برتری ارزشهای غربی» حمایت کرد و از بینش امپریالیستی از روابط بینالمللی و نیز توسعهٔ سلاحهای مستقل هواداری کرد. پیتر تیل، بنیانگذار مشترک دیگر پالانتیر، پیشرو بزرگ سرمایهگذاری خطرپذیر در سیلیکون ولی، آشکارا مخالف دموکراسی و حامی سرسخت دونالد ترامپ است. به این ترتیب، بین آنتروپیک که اصولش مخالف پنتاگون و همکاری با مؤسسهای است که مظهر تخطی از آنهاست تناقضی اساسی وجود دارد.
زمانی که نرمافزارهای توسعهیافتهٔ پالانتیر به حساب ارتش آمریکا تولید شد، به نظر میرسید که «کلود» (Claude) به سرعت خودش را بهعنوان وجه اشتراکی ممتاز برای فرماندهی نظامی درآورده است. به لطف هوش مصنوعی آنتروپیک، تحلیلگران از طریق سنجش افکار با پرسشهایی به زبان طبیعی توانستند بازیهای گسترده دادههای ناشی از تصویرهای ضبطشده توسط ماهوارهها یا پهپادها، اطلاعات از مبدأ الکترومغناطیس، دادههای به دست آمده از «اینترنت» یا گزارشهای مختلف و متفاوت را تجزیه و تحلیل کنند. کلود متنها را خلاصه میکرد و تجزیه و تحلیلهایی پیشنهاد مینمود. بهعنوان نمونه، هدفهایی نظامی را مشخص و آنها را برحسب اهمیت راهبردی طبقهبندی میکرد و بهترین سامانههای تسلیحاتی مناسب برای حملهها را در رایانشی بیدرنگ پیشنهاد میکرد و حتی استدلالهای قضایی برای توجیه قانونی بودن آنها را نیز تدارک میدید.
از ماه ژانویه، در مطبوعات شایعاتی دربارهٔ استفاده از «کلود» در عملیات منجر به ربودن نیکولاس مادورو در ونزوئلا منتشر شد. اما با آغاز جنگ با ایران در ۲۸ فوریه– فردای انقضای اخطاری که آنتروپیک هدفش شد- بود که برای نخستین بار پنتاگون امکان یافت روی «چتبات» (chatbot) آنتروپیک تکیه کند تا کارزار بمبارانها را گسترش دهد و منتظر بماند که یک دستگاه جایگزین بتواند جای آن را بگیرد. همانند سامانههای هوش مصنوعی به کار برده شده در ارتش اسرائیل و به کار رفته در جنگ غزه(۴)، یا آن سامانههایی که چین و دیگر کشورها در ارتشهایشان به کار میگیرند، جفت شدن «کلود» با پایگاههای پالانتیر «زنجیرهٔ آدمکشی» را تسریع کرد، چیزی که در زبان نظامی در زمان برگزاری کنفرانسی در ۱۲ مارس گذشته به آن «زنجیرهٔ کشتار» (kill chain) گفته شد.
چاد واهلکیست، یکی از کارکنان پالانتیر، آماری دربارهٔ جنگ در ایران نقل میکند: «معمولاً دوهزار افسر اطلاعاتی میکوشند کار هدفگیری و تجزیه و تحلیل دادهها را انجام دهند. اکنون ۲۰ افسر اطلاعاتی این کار را میکنند و این روند کاهشی ادامه دارد».(۵) استفاده از هوش مصنوعی برای تجزیه و تحلیل اتوماتیک تصویرهای هوایی این امکان را ایجاد کرده که تعداد هدفهای تعیینشده در هر روز از ۱۰۰ به ۱۰۰۰ افزایش یابد. اکنون تجمیع LLM به این سیستمها این امکان را میدهد که این تعداد به ۵هزار هدف در روز برسد.(۶) در این مورد، آنتروپیک محدودیتی برای شریکهایش قائل نمیشود… در ورای مسئلهٔ سلاحهای مستقل، کاربرد هوش مصنوعی برای گستردهتر کردن عملیات نظامی مسائل قضایی و اخلاقی و سیاسی بسیاری را مطرح میکند که در حال حاضر ستادهای بزرگ و کارگزاران آنها از پاسخگویی به آنها طفره میروند.
محدودیت دیگری که داریو آمودیی از پنتاگون درخواست میکند منع استفاده از «کلود» برای تجزیه و تحلیل اطلاعات شخصی آمریکاییهایی است، اطلاعاتی که نهادهای نظامی از واسطههای فروش دادهها خریداری میکنند. اعم از این که اطلاعات در مورد سابقهٔ تعیین محل، یا جابهجایی، یا دادههای مربوط به سلامت یا اطلاعات مالی باشد، اپلیکیشنهای تلفن هوشمند درواقع نقشی کلیدی در تجسسهای دولتی دارند. اما نفی بهاصطلاح «شجاعانه» آنتروپیک هم محدود و هم گزینشی است. به نظر نمیرسد استفاده از این سیستمها برای گستردهتر کردن تجسس علیه غیرآمریکاییها، که خلاف حقوق بینالمللی است، این شرکت را بیش از ربایش برنامههای تجسس خارجی «آژانس امنیت ملی» (NSA) برای هدف قرار دادن شهروندان آمریکایی نگران کرده باشد؛ در هرسال تعداد ۲۰۰هزار درخواست از این نوع وجود دارد.
پس از کنار گذاشته شدن آنتروپیک از قراردادهای دولتی، رقیبش «اوپناِیآی» اعلام کرد که با پنتاگون به توافقی دست یافته است. سام آلتمن، مدیر اوپنایآی، رودررو با اعتراضها اعلام کرد که «چتجیپیتی» نمیتواند «بهقصد برای هدفهای تجسس ملی افراد و اتباع آمریکایی» مورد استفاده قرار گیرد. این امر محدود به مواردی خواهد بود که موضوع بر سر «خرید یا استفاده از اطلاعات شخصی یا احراز هویتهای به دست آمده در حوزهٔ تجاری باشد».(۷) ممکن است این عبارتپردازی بیشتر از آنچه آنتروپیک اعلام کرده بود خوشایند پنتاگون باشد، اما بهزحمت میتوان برای آن تفاوتی قائل شد.
در واقعیت، این زورآزمایی برای نشان دادن وجود اختلافی بین دولت و سیلیکون ولی است که یادآور نقش بازی کردن در فردای افشاگریهای ادوارد اسنودن در سال ۲۰۱۳ درمورد تجسس رقومی «آژانس امنیت ملی» (NSA) است. مؤسسههایی مانند گوگل، اپل، مایکروسافت، و همتاهایشان، گیرافتاده بین گازانبر همکاری امنیتی از یک سو و هزینهٔ چنین مشارکتی از سوی دیگر، دست به بازی «مقاومت کردن» میزنند. آنها به راهحلهای رمزگذاری رقومی [دیجیتال] با هدف حفاظت بهتر از زندگی خصوصی کاربران متوسل میشوند و تأکید بر «حاکمیت رقومی» را نزد مشتریان بزرگ خارجی خود عنوان و وانمود میکنند که به خواستهای آژانس امنیت ملی تن نمیدهند. آنها در واشنگتن کارزارهایی را برای چارچوببندی بهتر اطلاعات سازماندهی کردهاند. اما، در پس حرف زدن از حقوق انسانی، موضوع بر سر این نیز هست که بهخصوص به کارکنان و کاربرانشان اطمینان دهند که علیرغم وجود مستنداتی دربارهٔ مشارکت با دستگاه امنیتی آمریکا، از این کار امتناع میکنند . با انجام این کار آنها میتوانند تا حد زیادی کارکنانشان را آرام نموده، همکاری با دستگاههای امنیتی را ادامه دهند، و سهم خودشان در بازار بینالمللی را تثبیت کنند و سرانجام زیرساختهای اساسی تجسس قدرت ایالات متحد آمریکا را تحکیم کنند.
یک پیروزی تجاری
به نظر میرسد که امروز آنتروپیک و دولت ترامپ با سازی مشابه میرقصند. آنتروپیک با ایفای نقش «پلیس خوب» و هواداری از ارزشهای آزادی از قدرت نرم آمریکاییاش، که در ماههای اخیر تضعیف شده بود، حفاظت نموده و موقعیت تجاریاش را تقویت مینماید. درآمدهای آنتروپیک، که ۸۰درصدش از بخش خصوصی است، و مشتریانش از جمله مردم عادی به این عملیات شگفتانگیز بازاریابی بیاعتنا نبودهاند. این امر در حدی بوده که کارکنانی که در طول درگیری با پنتاگون مورد پرسش قرار گرفتهاند غالباً درمورد برتری نوع عملکردشان در مقایسه با رقیبان تعریف و تمجید کردهاند. به این ترتیب، «کلود» بهصورت حد اعلای طبقهبندی دادهها در جایگاه اول قرار گرفته و در طول نخستین ۳ ماههٔ سال ۲۰۲۶ رقم گردش مالیاش ۳برابر شده و از ۳۹میلیارد دلار فراتر رفته است. در مقام مقایسه، از دست دادن ۲۰۰میلیون دلار قرارداد پنتاگون نسبت به این افزایش رقمی تقریباً ناچیز است. همچنین، اعتبار این مؤسسه نیز در میان کارکنان بخش فناوری در زمانی بهتر شده که شکار و جذب بهترین پژوهشگران در هوش مصنوعی به بالاترین حد رسیده است. سرمایهگذاران هم به نظر نمیآید که دچار نگرانی شده باشند: صندوقهایی مانند جیآیسی (GIC) (سنگاپور)، امجیایکس (امارات متحده عربی)، یا «فاندرز فاند»( Founders Fund) تحت مدیریت آقای تیل در ماه فوریه موفق به جذب پولهایی در حد تاریخی ۳۰میلیارد دلار برای آنتروپیک درست در زمانی شدند که نزاع با پنتاگون گسترش مییافت. این تغییر ساده در ترکیب سرمایهگذاری درست در زمانی بود که آنتروپیک و اوپناِیآی در صدد آمادهسازی خودشان برای ورود به بورس بودند.
در سوی دولت آمریکا، فعلاً از بهکارگیری ابزارهای قضایی الزامآورتر مانند «قانون حفاظت دفاعی»، که شرکتها را وادار به همکاری میکند، صرفنظر شده است. موضوع اساسی جای دیگری است: مدلهای آمریکایی همواره سهم شیر (اصلی) را در بازار جهانی برای خودشان میخواهند. منابع عظیم دادههای ذخیرهشده در زیرساختهای آمازون، گوگل، یا مایکروسافت ضامن برتری عموسام است.
*فلیکس ترگوئر (Félix Tréguer)، پژوهشگر، عضو مؤسسهٔ La Quadrature du Net، و نويسندهٔ کتاب «آرمانشهر شکستخورده، يک ضدّتاريخ اينترنت، قرن پانزدهم – قرن بيست و يکم»، نشر فايار، پاريس، ٢٠١٩.
**این اصطلاح بهطور کنایهآمیز به تئاتر عروسکی کمیکی اشاره دارد که در آن گینول شخصیت اصلی است و همراه با گنافرون و مدلون سهگانهٔ تکرارشوندهای را در رپرتوار کلاسیک تشکیل میدهند.
۱- مقالههای «کودتای فناوری اقتدارگرا»، لوموند دیپلماتیک، نوامبر ۲۰۲۵ https://ir.mondediplo.com/2025/11/article5529.html و « استقلال ملی بهمثابهٔ محصولی ساخت آمریکا»، لومود دیپلماتیک، دسامبر ۲۰۲۵ https://ir.mondediplo.com/2025/12/article5549.html
2- “Memorandum on increasing public trust in artificial intelligence through unbiased AI principles” (PDF), Maison blanche, 11 Décembre 2025.
3- «Anthropic and Palantir partner to bring Claude AI models to AWS for US government intelligence and defense operations», Palantir, 7 Novembre 2025.
4- Ben Reiff, «Inside Israel’s deal with Google and Amazon », +972 magazine, 29 Octobre 2025.
5- Johnson O’Ryan, « Pentagon praises Palantir tech for battlefield strike speed», The Register, 13 Mars 2026.
6- Katrina Manson, «Omniscience, omnipresence and omnipotence : Meet the gods of AI warfare», Wired, 23 Mars 2026.
۷- Cade Metz et Julian E. Barnes, «OpenAI amends AI deal with the Pentagon», The New York Times, 3 Mars 2026.
برگرفته (با مختصری ویرایش نگارشی) از لوموند دیپماتیک فارسی