دوشنبه ۱۱ خرداد ۱۴۰۵
نیما حیدری – اندیشهٔ نو: مؤسسهٔ روابط بین الملل معاصر چین (CICIR) اخیراً گزارشی منتشر کرده است که شاید معتبرترین توصیف دولت چین از چگونگی روابط چین با آمریکا و آیندهٔ این رابطه باشد. این مؤسسه پژوهشی یکی از نهادهای وزارت امنیت دولتی چین (MSS) است و گفته میشود که همتای سازمانهایی مثل سیا و افبیآی آمریکاست.
این گزارش در وبگاه چاینا دیپلماسی منتشر شده است که با مشارکت مؤسسهٔ مطالعات بینالمللی چین (CIIS)، مؤسسه پژوهشی وزارت امور خارجهٔ چین، اداره میشود.
به همین دلیل، میتوان گفت که محتوای این گزارش تصویری دقیق از دیدگاههای دولت چین ارائه میدهد.
عنوان گزارش این است: «تحول بزرگ جهانی و مسیر همزیستی آمریکا و چین». در ادامهٔ خلاصهای فهرستوار از این گزارش را میخوانید که بر اساس ترجمهٔ ماشینی از چینی به انگلیسی و فارسی تنظیم شده است.
منطق کلّی گزارش
در این گزارش گفته میشود که جهان در حال تجربهٔ «تحولات بیسابقه در صد سال گذشته» است. در چنین شرایطی، وجود رابطهای پایدار، سازنده، و قابل پیشبینی میان چین و آمریکا برای ثبات جهانی ضروری است. و در نهایت اینکه چین و آمریکا از یک مرحلهٔ «ایستایی مقدماتی» در دورهٔ اول ریاستجمهوری ترامپ وارد مرحلهٔ «ایستایی/موازنه استراتژیک» و جامع شدهاند و باید الگوی تازهای برای همزیستی پیدا کنند.
بخش اول: جهانِ در حال دگرگونی – چرا الگوی تازهای برای روابط چین و آمریکا لازم است؟
الف) گذار نظم بینالملل
- ۰ نظم قدیمی (لیبرال پس از جنگ سرد) در حال فروپاشی است و نظم جدید هنوز شکل نگرفته است.
- ۰ دورهٔ گذار معمولاً با بیثباتی و خطر جنگ همراه است.
- ۰ نقش چین و آمریکا در جلوگیری از بیثباتی جهانی تعیینکننده است.
ب) چهار «کاستی جهانی»
- ۰ کاستی صلح، توسعه، امنیت، و حکمرانی در حال تشدید است.
- ۰ بحرانهایی مانند جنگ اوکراین، تنشهای خاورمیانه، بحران تنگهٔ هرمز، و «وقایع ونزوئلا» نشانههای این وضعاند.
- ۰ جهان از دو قدرت بزرگ انتظار ثباتسازی دارد.
ج) انقلاب فناوری
- ۰ فناوریهای نو (هوش مصنوعی، کوانتوم، زیستفناوری، بلاکچین) هم فرصتاند و هم منبع خطر.
- ۰ هوش مصنوعی بهویژه میتواند تهدیدهای امنیتی جدید ایجاد کند.
- ۰ فقط چین و آمریکا توانایی ایجاد چارچوب مناسب برای حکمرانی جهانی این فناوریها را دارند.
بخش دوم: چرا روابط چین و آمریکا وارد «مرحلهٔ ایستایی استراتژیک» شده است؟
الف) تغییر توازن قدرت
- ۰ چین در اقتصاد، فناوری، امنیت، و دفاع پیشرفت چشمگیر داشته و به «قدرت نزدیک همتراز» آمریکا تبدیل شده است.
- ۰ آمریکا نیز اذعان کرده است که رابطهٔ دو کشور دیگر رابطهٔ «ابرقدرت–کشور فقیر» نیست.
ب) وابستگی متقابل عمیق
- ۰ برخلاف رابطهٔ آمریکا–شوروی، اقتصادهای چین و آمریکا درهمتنیده و نسبت به یکدیگر «آسیبپذیر» هستند.
- ۰ حتی با وجود جنگ تعرفههای گمرکی ۲۰۲۵، تجارت دو کشور همچنان ستون مهم اقتصاد جهانی است.
ج) ابتکار عمل چین
- ۰ چین در برابر فشارهای دولت ترامپ (دورهٔ دوم) «ایستادگی فعال» داشته و توانسته روابط بین دو کشور را از سقوط بیشتر حفظ کند. چین سیاستهای «مهار و سرکوب» آمریکا را تحمل کرده و از سر گذرانده است و اکنون از حالت دفاعی و «واکنش اضطراری» برای رفع تخاصم به «مدیریت ریسک عادیشده» گام گذاشته است.
- ۰ این وضع به مرحلهٔ «موازنهٔ کامل» منجر شده است.
د) سه اصل ضروری برای مدیریت این مرحله
۱. احترام متقابل – بهویژه دربارهٔ منافع حیاتی مانند تایوان.
۲. همزیستی مسالمتآمیز – جلوگیری از درگیری و مدیریت بحرانها.
۳. همکاری بُرد–بُرد – در حوزههایی مانند اقتصاد، آبوهوا، بهداشت، امنیت، و فناوری.
بخش سوم: چارچوب پیشنهادی چین برای روابط آینده
الف) سه اصل ( بین سالهای ۲۰۱۱–۲۰۲۴)
- ۰ احترام متقابل، همزیستی مسالمتآمیز، همکاری برد–برد
- ۰ چهار خط قرمز: تایوان، حقوق بشر، نظام سیاسی، حق توسعه
- ۰ پنج ستون همکاری: شناخت درست، مدیریت اختلافها، همکاری متقابل، مسئولیتهای مشترک، تبادلات مردمی
ب) نشانههای تغییر در مواضع آمریکا
- ۰ ترامپ و مقامات ارشد دولت او در ۲۰۲۵–۲۰۲۶ از «ثبات استراتژیک» و «قصد نداشتن برای مهار کردن چین» سخن گفتهاند.
- ۰ این مواضع نشان میدهد که دولت آمریکا نیز به ضرورت وجود یک چارچوب پایدار پی برده است.
شش پیشنهاد چین برای بهبود و غنی کردن الگوی روابط چین–آمریکا
۱. تعریف دوبارهٔ جایگاه روابط دو کشور
– تأکید بر «دوستی و شراکت»، تعیین خطوط قرمز، جلوگیری از سوءمحاسبه.
۲. پیشبرد حلوفصل مسئلهٔ تایوان
– تأکید بر «وحدت تاریخی» تایوان و چین، و ضرورت پایبندی آمریکا به حمایت نکردن از استقلال تایوان.
۳. ایجاد پلهای جدید گفتوگو
– سازوکارهای پایدار در اقتصاد، دیپلماسی، امنیت، نظامی، و تبادلات مردمی.
۴. گسترش حوزههای همکاری عملی
– انرژی پاک، گذار سبز، مبارزه با مواد مخدر، هوش مصنوعی، بهداشت جهانی.
۵. چارچوب جدید مدیریت ریسک
– ایجاد «حفاظ» برای موضوعهای پُرخطری مانند فناوری، تجارت، و تایوان.
۶. تقویت پایههای دوستی مردمی
– تسهیل ویزا، افزایش پروازها، مبادلههای دانشگاهی، فرهنگی، و جوانان.
نتیجهگیری
در پسزمینهٔ تعاملات روزافزون میان رؤسای جمهور چین و آمریکا، انتظار میرود که سال ۲۰۲۶ به «نقطهٔ آغاز جدید»ی برای توسعهٔ روابط سازندهتر، راهبردیتر، و باثباتتر میان چین و آمریکا تبدیل شود. روابط چین و آمریکا دیگر هرگز به گذشته بازنمیگردد، اما میتواند تعاملهایی مناسب و آیندهای روشن داشته باشد. تا زمانی که هر دو طرف به پیگیری توافقهای رهبران دو کشور پایبند باشند، شتاب خوبی را در گفتوگوها حفظ کنند و «نقطهٔ آغاز جدید» را به اقدام پایدار تبدیل کنند، مسائل پیدرپی را مدیریت کنند، و از طریق گامهای کوچک اعتمادسازی تدریجی را مستمر سازند، روابط چین و آمریکا توانایی غلبه بر اختلافها، پرهیز از درگیری، همزیستی صحیح، و بهرهمندی بهتر به سود مردم هر دو کشور و جهان را خواهد داشت.