محمد تقیزاده
دوشنبه ۴ خرداد ۱۴۰۵
در اوایل سال ۱۴۰۵ طرح «اینترنت پرو» با هدف ارائه دادن دسترسی پُرسرعت و بینالملل به کسبوکارها راهاندازی شد. در مقابل، عموم مردم همچنان از اینترنت ملیِ محدود و کُند استفاده میکنند.
۱. مردم چه میگویند؟ (تحلیل گفتمان)
۲. ساختار اعتراض چگونه است؟ (تحلیل شبکه بازنشر)
درحالی که خشم عمومی یکپارچه و اجماع نظری بر ضدیت با این طرح وجود دارد، ساختار اجتماعی این اعتراض پراکنده، قطبی، و منفعل است و پتانسیل تبدیل شدن به جنبش متحد را ندارد.
بخش اول: مردم چه میگویند؟
تحلیل توئیتهای پُربازدید پنج گفتمان غالب را نشان میدهد که گفتمان اول وزن بسیار بیشتری دارد:
۱. اینترنت حق عمومی است (گفتمان غالب): اینترنت پرو «تبعیض سازمانیافته» است. کاربران خودشان را به سه طبقه تقسیم میبینند:
۱) شهروندان درجه یک (خط سفید)، ۲) شهروندان درجه دو (پرو)، و ۳) رعیت (مردم عادی با اینترنت ملی).
۲. قیمت نجومی در برابر کیفیت پایین: اعتراض به قیمت نجومی (ماهانه ۱۲میلیون تومان برای یک خانواده) و مقایسه طعنهآمیز با استارلینک (۵میلیون تومان، نامحدود و بدون فیلتر).
۳. ابزار رصد و کنترل: نگرانی از اینکه «احراز هویت سطح بالا» در این سرویس در واقع راهی برای اتصال هویت واقعی افراد به فعالیت آنلاینشان و دستگیریهای بعدی است.
۴. طنز سیاه بهمثابهٔ مقاومت: استفاده از جوک و فحش برای تخلیهٔ خشم و ناامیدی عمیق، بدون هدف تغییر وضعیت.
۵. مقاومت نمادین نهادهای صنفی: اقدام نمادین نهادهایی مانند نظام پرستاری که اینترنت پرو را نپذیرفتند تا همراستایی خود با مردم را نشان دهند.
بخش دوم: ساختار اعتراض چگونه است؟
تحلیل شبکه بازنشر (ریتوئیت) نشان میدهد که علیرغم اجماع در محتوا، ساختار اعتراض بسیار آسیبپذیر است:
۱. شبکهٔ قطبی و خوشهخوشه: کاربران در خوشههای جداگانه (سیاسی، فنی، طنز و…) حرف میزنند و ارتباط کمی با هم دارند.
۲. چند هاب بزرگ، بقیه دنبالهرو: شبکه کاملاً متمرکز است. چند کاربر کلیدی مانند HosseinGhatib و yasharsoltani به عنوان هابهای اصلی محتوایشان را پخش میکنند و بقیه بیشتر شنوندهاند تا گوینده.
۳. شبکه عمودی است، نه افقی: جریان اطلاعات یکطرفه از هابها به کاربران عادی است. کاربران عادی حرف یکدیگر را بازنشر نمیدهند و گفتوگوی افقی و ساخت روایت جمعی وجود ندارد.
۴. گروههای کوچک و جدا از هم: بیش از ۱۳۰ گروه کوچک ۲-۳ نفره بدون هیچ ارتباطی با گفتمان اصلی وجود دارند.
نتیجهگیری: اعتراض منفعل و پراکنده
از نظر محتوا، اجماع کامل بر ضدیت با اینترنت پرو وجود دارد. از نظر ساختار، شبکه بسیار پراکنده و قطبی است.
۰ نقطهٔ قوت برای حکومت: ساختار منفعل و پراکندهٔ اعتراض پتانسیل آن را برای تبدیل شدن به جنبش خیابانی یا هماهنگ از بین میبرد.
۰ نقطهٔ ضعف برای حکومت: خشم گسترده و اجماع بر «تبعیضآمیز» بودن این طرح سرمایهٔ اجتماعی «نظام» را کاهش میدهد و خاطرهٔ «اینترنت طبقاتی» در ذهن مردم باقی میماند.
۰ واکنش کاربران شدیداً منفی است، اما ساختار آن پراکنده، قطبی، و عمودی است. مردم «یکصدا» مخالفاند، اما «یکصدا» حرف نمیزنند. فضای مجازی ایران در این مورد «میدان اعتراض منفعل» است، نه اپوزیسیون سازمانیافته.
از اسکان نیوز