دونالد ترامپ در وزارت دادگستری آمریکا.
فریبرز شایگان
پنجشنبه ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۵
تصمیم بیسابقهٔ دونالد ترامپ برای ایجاد صندوق ۱٫۷۷۶ میلیارد دلاری (با گوشهٔ چشمی به عدد ۱۷۷۶ که سال استقلال آمریکاست) بهمنظور پرداخت غرامت به حامیانش، فضای سیاسی آمریکا را بسیار ملتهب کرده و موجی از شکایتهای حقوقی و انتقادهای تند در آن کشور به راه انداخته است. این اقدام، که منتقدان آن را «باجدهی سیاسی از جیب مردم» توصیف کردهاند، فصل جدیدی از اقدامهای اقتدارگرایانهٔ ترامپ به سود خودش و حامیانش را در آمریکا رقم زده است. گفته میشود که این پول در اساس برای پرداخت غرامت به شورشیان ۶ ژانویه ۲۰۲۰ در نظر گرفته شده است که پس از اعلام شکست ترامپ و پیروزی جو بایدن (از حزب دموکرات) در انتخابات آن سال به کاخ کنگره و دفترهای نمایندگان کنگره یورش بردند و دست به خرابکاری زدند. اغلب این شورشیان بعداً محکوم شدند، ولی ترامپ در مقام ریاستجمهور آنها را عفو کرد.
ریشهٔ ماجرا: سازش در شکایت شخصی ترامپ
همهچیز از شکایت ۱۰میلیارد دلاری دونالد ترامپ علیه «اداره درآمد داخلی آمریکا» (IRS) آغاز شد که اساساً ادارهٔ مالیات آمریکاست.
ماجرا از این قرا بود که روزنامه نیویورک تایمز با استفاده از دادههای لو رفته در سال ۲۰۱۹ از پروندهٔ مالیاتی ترامپ گزارشی در این باره منتشر کرد که جنجال بزرگی به پا کرد. در این گزارش فاش شد که ترامپ در ۱۵ سال پیش از آن، در ۱۰ سال هیچ مالیات فدرالی پرداخت نکرده و در سالهای ۲۰۱۶ و ۲۰۱۷ نیز فقط ۷۵۰ دلار مالیات داده است.
ترامپ مدعی بود ادارهٔ درآمد داخلی آمریکا نتوانسته است از محرمانگی اطلاعات مالیاتی او محافظت کند. با این حال، وقتی قاضی دادگاه از دو طرف (ترامپ و ادارهٔ مالیات) خواست که معنا و موضوعیت داشتن این شکایت را توجیه کنند و توضیح دهند، وزارت دادگستری زیر نظر ترامپ در چرخشی ناگهانی با خود او به توافق رسید. ترامپ شکایت شخصیاش را پس گرفت و در مقابل وزارت دادگستری (که حالا ترامپ در مقام رئیسجمهور در رأس آن است) تصمیم گرفت صندوقی به ارزش ۱٫۷۷۶ میلیارد دلار از محل بودجهٔ عمومی به نام صندوق ضدّ سلاحسازی دولت (Anti-Weaponization Fund) تأسیس کند. ۱۷۷۶ رقمی نمادین به نشانهٔ سال استقلال آمریکاست. ترامپ با انتخاب این رقم تلاش کرده به این صندوق ماهیتی میهنپرستانه ببخشد!
این صندوق چگونه اداره میشود؟
بر اساس توافقنامهٔ رسمی وزارت دادگستری آمریکا (DOJ)، پنج «کمیسر» قرار است یک کمیسیون مستقل تشکیل دهند که وظیفهٔ بررسی پروندهها، تأیید ادعاها، و تعیین میزان مبالغ پرداختی به متقاضیان را بر عهده بگیرند.
سازوکار حقوقی انتخاب این ۵ نفر نیز جالب است و یادآور «نظام ولایی» و انتصابهای ولایت فقیه در ایران است.
انتخاب اعضا: چهار نفر از این «کمیسرها»ی صندوق را «تاد بلنچ» (Todd Blanche)، سرپرست وزارت دادگستری و وکیل مدافع شخصی سابق ترامپ، انتصاب میکند که خودش منصوب ترامپ است. عضو پنجم را هم باز خود او اما با «مشورت و هماهنگی رهبران کنگره آمریکا» انتخاب خواهد کرد، کنگرهای که فعلاً جمهوریخواهان در آن قدرت را در دست دارند.
برکناری کمیسرها: طبق بندهای توافقنامه، شخص دونالد ترامپ این اختیار قانونی را دارد که هر زمان بخواهد، هر کدام از پنج کمیسر را بدون نیاز به ارائهٔ دلیل (Without Cause) برکنار و افراد دیگری را جایگزین کند.
دقیقاً به دلیل همین ساختار (انتصاب به اختیار وکیل شخصی و مقام منصوب ترامپ و امکان برکناری مستقیم به خواست خود ترامپ)، رسانهها و کارشناسان حقوقی در آمریکا میگویند این پنج نفر کاملاً زیر نفوذ و کنترل کاخ سفید و دولت ترامپ خواهند بود و استقلال رأی نخواهند داشت.
پولهای این صندوق به جیب چه کسانی میرود؟
وزارت دادگستری آمریکا بهصراحت اعلام کرده است که هدف این صندوق پرداخت غرامت مالی و عذرخواهی رسمی از کسانی است که در دورهٔ ریاستجمهوری جو بایدن هدف «سلاحسازی دستگاه قضایی» و پیگردهای سیاسی قرار گرفتهاند.
اصلیترین واجدان شرایط دریافت این مبالغ عبارتند از:
- ۰ محکومان حملهٔ ۶ ژانویه ۲۰۲۰: حدود ۱,۶۰۰ نفر از حامیان ترامپ که به جرم حمله به ساختمان کنگره بازداشت شده بودند و ترامپ پیشتر آنها را عفو کرده بود.
- متحدان سیاسی و شرکتهای وابسته: افرادی که در پروندههای مربوط به دخالت روسیه در انتخابات یا بازرسی عمارت مار-آ-لاگو تحت تحقیق و تفحص افبیآی (پلیس فدرال آمریکا) قرار داشتند.
بر اساس توافقنامه رسمی وزارت دادگستری آمریکا (DOJ)، فرایند بررسی پروندهها و پرداخت مبالغ این صندوق حداکثر تا ۱۵ دسامبر ۲۰۲۸ (۲۵ آذر ۱۴۰۷) ادامه خواهد داشت، یعنی حدود یک ماه پیش از پایان دورهٔ دوم ریاستجمهوری دونالد ترامپ. به محض فرارسیدن این تاریخ، این بودجه بهطور کامل بسته و غیرقابل دسترس میشود و هرگونه مبالغ باقیمانده از رقم اولیه ۱٫۷۷۶ میلیارد دلار مستقیماً به خزانهداری کل دولت فدرال آمریکا بازگردانده خواهد شد.
منتقدان سیاسی و کارشناسان حقوقی در رسانههایی مانند اماسانبیسی و تایم اشاره میکنند که انتخاب این تاریخ با هدفهای سیاسی صورت گرفته است، چون ترامپ تمایلی ندارد کنترل این میزان پول در اختیار دولت بعدی آمریکا (که ممکن است دموکرات باشد) قرار بگیرد.
واکنشها: «راهزنی آشکار» یا «اجرای عدالت»؟
این اقدام وزارت دادگستری دولت ترامپ با واکنشهای بسیار متناقضی در ساختار سیاسی آمریکا مواجه شده است.
جناح دموکرات و منتقدان: نمایندگان دموکرات کنگره این اقدام را ایجاد «صندوق اعانهٔ شخصی برای پاداش دادن به شورشیان» و «راهزنی آشکار از جیب مالیاتدهندگان آمریکایی» خواندهاند. کارشناسان حقوقی تأکید دارند که توافق رئیسجمهور با دولت خودش برای پرداخت پول به حامیانش نقض آشکار اصول قانون اساسی است.
کنگره و پلیس: بلافاصله پس از اعلام این طرح، نمایندگان دموکرات و مأموران پلیسی که در جریان حملهٔ ۶ ژانویه شورشیان حامی ترامپ مجروح شده بودند دهها شکایت حقوقی به ثبت رساندند تا جلوی هرگونه پرداخت پول از این صندوق گرفته شود.
موضع کاخ سفید: در مقابل، دولت ترامپ این اقدام را گامی ضروری برای «پاکسازی دستگاه قضایی از فساد سیاسی دورهٔ بایدن» و احقاق حق شهروندانی میداند که به باور ترامپ به ناحق سرکوب شدهاند.
چشمانداز
با توجه به میزان زیاد شکایتهای ثبتشده و مخالفت شدید در داخل کنگره از جانب دموکراتها، کارشناسان پیشبینی میکنند که سرنوشت این صندوق ۱٫۷۷۶ میلیارد دلاری بهزودی در دادگاههای فدرال و احتمالاً دیوان عالی آمریکا تعیین خواهد شد، نبردی حقوقی که ممکن است ماهها به درازا بینجامد.
ایجاد این صندوق یکی دیگر از اقدامهای ترامپ در مقام رئیسجمهور برای تحکیم اقتدار شخصیاش توصیف شده است.