سفیر چین در هند شو فیهونگ، وزیر امور خارجی اندونزی سوگیونو، وزیر امور خارجی ایران عباس عراقچی، وزیر امور خارجی آفریقای جنوبی رونالد لامولا، وزیر امور خارجی روسیه سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجی هند سوبراهمانیام جایشانکار، وزیر امور خارجی برزیل مائورو ویرا، وزیر امور خارجی مصر بدر عبداللاطی، وزیر امور خارجی اتیوپی گدیون تیموتیوس، و وزیر امور خارجی امارات خلیفه بن شاهین المرار در عکس گروهی در نشست وزیران امور خارجی در بهارات ماندپام در دهلی نو، هند، ۱۴ مه ۲۰۲۶ (۲۴ اردیبهشت ۱۴۰۵). عکس از رویترز/عدنان عبیدی.
امید مجد
پنجشنبه ۲۴ اردیبهشت ۱۴۰۵
نشست وزیران خارجهٔ بریکس در دهلی نو روز پنجشنبه در حالی آغاز شد که جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران بهطور کامل فضای مذاکرات را تحت تأثیر قرار داده و محور اصلی گفتوگوها را از دستور کار اقتصادی و توسعهیی به امنیت منطقهیی و پیامدهای این درگیری تغییر داده است.
وانگ یی، وزیر خارجهٔ چین، بهعلت همزمانی نشست بریکس با سفر رسمی دونالد ترامپ به پکن در این نشست حضور نداشت. بهجای او شو فِیهونگ، سفیر چین در هند، در نشست شرکت کرد.
فشار ایران برای محکوم کردن رسمی آمریکا و اسرائیل
بر اساس گزارش الجزیره، عباس عراقچی، وزیر خارجهٔ ایران، در سخنرانیاش از اعضای بریکس خواسته است که حملههای آمریکا و اسرائیل به خاک ایران را محکوم کنند. او این اقدام را «نقض آشکار حاکمیت ملی» خوانده است.
منابع هندی از جمله «هندو» (The Hindu) و هندوستان تایمز (Hindustan Times) نیز در گزارشهای امروز نوشتهاند که هیئت ایرانی با دستور کار امنیتی وارد دهلینو شده و تلاش میکند حمایت سیاسی اعضا- بهویژه هند، روسیه، و چین- را در برابر فشارهای آمریکا جلب کند.
موضع هند: حفظ توازن میان بریکس و روابط با آمریکا
رسانههای هندی تأکید کردهاند که دولت هند در این نشست با چالش حفظ توازن روبهروست. از یک سو هند نمیخواهد نشست بریکس به صحنهٔ تقابل مستقیم با آمریکا تبدیل شود. در عین حال، دولت هند تلاش میکند نقش «میانجی آرام» را ایفا کند و از تشدید بحران جلوگیری کند. نشریهٔ ایندین اکسپرس (Indian Express) گزارش داده که وزارت خارجهٔ هند در پیشنویس بیانیهٔ پایانی بر «ضرورت خویشتنداری همهٔ طرفها» تأکید کرده و از «ذکر مستقیم نام آمریکا یا اسرائیل» خودداری کرده است.
روسیه و چین: حمایت آشکارتر از ایران
طبق گزارشهای نشریههای هندو (The Hindu) و مینت (Mint)، هیئتهای روسیه و چین در جلسات اولیهٔ امروز حملههای آمریکا و اسرائیل را «بیثباتکننده» توصیف کردهاند و خواستار «پاسخ جمعی بریکس به نقض حاکمیت کشورها» شدهاند.
این مواضع با روایت الجزیره نیز همخوان است که میگوید جنگ علیه ایران عملاً نشست را تحتالشعاع قرار داده و فضای گفتوگوها را امنیتی کرده است.
امارات و عربستان: احتیاط و تمرکز بر اقتصاد
منابع هندی گزارش دادهاند که امارات و عربستان- دو عضو جدید بریکس- در جلسات امروز از ورود مستقیم به مناقشهٔ ایران–آمریکا پرهیز کردهاند و بر «ثبات انرژی»، «امنیت کشتیرانی»، و «حفظ بازارهای جهانی» تأکید داشتهاند.
چرا نشست امسال بریکس اهمیت ویژه دارد؟
۱) گسترش بریکس و نقش کشورهای غرب آسیا
با پیوستن ایران، امارات، عربستان و مصر به بریکس این نهاد اکنون وزنهٔ ژئوپلیتیکی شایان توجهی دارد که هر بحران منطقهیی میتواند آن را بهطور مستقیم تحتتأثیر قرار دهد یا از آن تأثیر بگیرد.
۲) رقابت ژئوپلیتیکی با آمریکا
رسانههای هندی نوشتهاند که دولت آمریکا با دقت نشست بریکس را دنبال میکند، زیرا بریکس در حال تبدیل شدن به یک بلوک سیاسی–اقتصادی مؤثر در جهان است و موضع این گروه دربارهٔ جنگ با ایران میتواند پیامدهای جهانی داشته باشد.
۳) نقش هند بهعنوان میزبان
هند تلاش میکند نشان دهد که میتواند بحرانهای بینالمللی را مدیریت کند و در ضمن بریکس را از تبدیل شدن به بلوک ضدّغربی دور نگه دارد.
بیانیهٔ پایانی نشست- که احتمالاً امشب یا فردا (جمعه) منتشر میشود- نشان خواهد داد که آیا بریکس حاضر است موضعی صریح علیه آمریکا بگیرد یا به صدور بیانیهای خنثی بسنده خواهد کرد.
بالا گرفتن اختلافهای نمایندگان ایران و امارات
در نخستین روز نشست وزیران خارجهٔ بریکس در دهلی نو اختلافهای آشکار میان ایران و امارات متحده عربی بر سر بحران غرب آسیا فضای مذاکرات را تحت تأثیر قرار داد و چالشهای این بلوک برای دستیابی به موضع مشترک را برجسته کرد.
بر اساس گزارشها، در جریان نشست، مشاجرهٔ لفظی تندی میان عباس عراقچی، وزیر امور خارجی ایران، و خلیفه شاهین المرار، وزیر مشاور در امور خارجی امارات رخ داد. با بالا گرفتن تنش، سرگئی لاوروف، وزیر خارجهٔ روسیه مداخله کرد تا فضا آرام شود.
موضع ایران
عراقچی در سخنرانیاش ایران را «قربانی توسعهطلبی و جنگافروزی غیرقانونی» توصیف کرد و از اعضای بریکس خواست اقدامات آمریکا و اسرائیل علیه ایران را بهصراحت محکوم کنند.
او تأکید کرد بریکس باید یکی از «ستونهای نظم جهانی عادلانهتر» باشد و در برابر «هژمونی غرب» مقاومت کند.
عراقچی در سخنان رسمیاش نامی از امارات نبرد، اما در واکنش به اظهارات این کشور، به استفادهٔ آمریکا از خاک امارات برای حمله به ایران اشاره کرد.
موضع امارات
المرار ایران را به حمله به چند کشور همسایه متهم کرد و به گفتهٔ منابع آگاه، به حملههای ایران به زیرساختهای انرژی امارات اشاره داشت.
پس از این اظهارات، عراقچی خواستار پاسخ شد و همین موضوع به تشدید تنش میان دو طرف انجامید.
پیامدها برای بریکس
اختلافهای اخیر میان ایران و امارات باعث شده بریکس نتواند درباره بحران غرب آسیا به اجماع برسد.
این بلوک، که اکنون شامل ایران و امارات نیز هست، بر اساس اصل اجماع عمل میکند و اختلافهای کنونی صدور هرگونه بیانیه مشترک را دشوار کرده است.
نشست دهلی نو در حالی برگزار میشود که بحران منطقهیی، اختلالهای جدّی در عرضهٔ انرژی، و سیاستهای تجاری آمریکا بر اقتصاد کشورهای عضو سایه انداخته است.