جمعه ۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۵
گزارش تازهی گاردین از موجی تازه از اعدامها در ایران خبر میدهد؛ اعدامهایی که به گفتهی نهادهای حقوق بشری، در بسیاری موارد در سکوت، بدون اطلاع قبلی به خانوادهها و حتی بدون تحویل پیکر اعدامشدگان انجام میشود. این گزارش که روز پنجشنبه ۷ مه (۱۷ اردیبهشت) منتشر شده، میگوید از ماه مارس تاکنون دستکم ۲۴ نفر در ایران اعدام شدهاند و تنها در دو روز، شش اعدام گزارش شده است. منبع اصلی این آمار سازمان حقوق بشر ایران، مستقر در نروژ، است.
بر اساس این گزارش، خانوادههای شماری از اعدامشدگان تنها پس از اجرای حکم از مرگ عزیزان خود باخبر شدهاند. برخی از آنان نیز با تهدید، آزار و فشارهای امنیتی روبهرو شدهاند تا دربارهی اعدامها، شکنجهها و رنجی که بر آنان رفته است، سکوت کنند. قطع اینترنت که بیش از دو ماه از آن گذشته، ارتباط با داخل ایران را دشوارتر کرده است، اما با وجود این، برخی پیامها از طریق کانالهای رمزگذاریشده یا اینترنت ماهوارهای به بیرون رسیده است.
یکی از تکاندهندهترین بخشهای گزارش، روایت خانوادهی صالح محمدی، نوجوان و قهرمان کشتی است که در ماه مارس اعدام شد. یکی از نزدیکان او در پیامی به گاردین گفته است خانواده پس از اعدام صالح دچار «آسیب روانی عمیق» شده و هواداران حکومت بارها مقابل خانه آنان تجمع کردهاند، شعار دادهاند و آنان را زیر فشار روانی گذاشتهاند. او گفته است: «هر شب کابوس میبینم.»
موج اخیر اعدامها نگرانیها درباره سرنوشت صدها زندانی دیگر را افزایش داده است؛ کسانی که گفته میشود به دلیل حضور در اعتراضات گسترده ضدحکومتی در دی ماه یا با اتهامهایی مانند جاسوسی در جریان جنگ با آمریکا و اسرائیل، با خطر مجازات مرگ روبهرو هستند. در میان اعدامشدگان اخیر نام مهراب عبداللهزاده، از بازداشتشدگان جنبش «زن، زندگی، آزادی» و از اقلیت کرد، ناصر باکرزاده، مرد کرد دیگری، و یعقوب کریمپور، زندانی دارای معلولیت جسمی، دیده میشود. هر سه در زندان مرکزی ارومیه نگهداری میشدند و با اتهام جاسوسی برای اسرائیل اعدام شدند.
شبکه حقوق بشر کردستان میگوید در پیامها و نامههایی که برخی زندانیان پیش از اعدام فرستادهاند، نشانههایی از شکنجه جسمی و روانی، تهدید خانوادهها و تلاش برای گرفتن اعتراف اجباری دیده میشود. ربین رحمانی، عضو هیئت مدیره این شبکه، به گاردین گفته است مقامها زندانیان را پیش از اجرای حکم به مکانهای نامعلوم منتقل میکنند، خانوادهها را در جریان قرار نمیدهند و در مواردی از تحویل پیکرها نیز خودداری میکنند.
مهراب عبداللهزاده در یک پیام صوتی پیش از اعدام، اتهامهای خود را رد کرده و گفته بود او را از نظر جسمی و روانی شکنجه کردهاند. او گفته بود ۳۸ روز تحت شکنجه بوده تا وادار به اعتراف شود. ناصر باکرزاده نیز در نامهای نوشته بود حکم اعدام او را از درون شکسته و خانوادهاش را به زانو درآورده است. او نوشته بود: «امروز نوبت من است. فردا نوبت کس دیگری خواهد بود.»
در موردی جداگانه، سه معترض اهل مشهد که در ارتباط با اعتراضات ژانویه بازداشت شده بودند نیز به گفته سازمان حقوق بشر ایران در مکانی نامعلوم به دار آویخته شدند. یک منبع از مشهد به گاردین گفته است خانوادههای اعدامشدگان حتی پیش از اجرای حکم نیز زیر فشار بودهاند که سکوت کنند و گمان میکردند شاید سکوت، عزیزانشان را از طناب دار دور نگه دارد؛ اما به گفته این منبع، آنان «به هر حال کشته شدند» و فشار پس از اعدام نیز ادامه یافته تا خانوادهها شاید بتوانند پیکرها را تحویل بگیرند و با حداقلی از کرامت دفن کنند.
افزایش اعدامها در شرایطی رخ میدهد که گزارش سالانه سازمان حقوق بشر ایران و سازمان «با هم علیه مجازات اعدام» از اعدام دستکم ۱۶۳۹ نفر در سال ۲۰۲۵ خبر داده بود؛ رقمی که نسبت به سال ۲۰۲۴ جهشی چشمگیر نشان میدهد و از آن بهعنوان بالاترین شمار ثبتشده اعدامها در ایران از سال ۱۹۸۹ یاد شده است. گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران نیز پیشتر نسبت به تشدید سرکوب و افزایش بیسابقه اعدامها هشدار داده بود.
بسیاری از بازداشتشدگان برای گرفتن اعتراف، زیر شکنجه جسمی و روانی قرار گرفتهاند و این نگرانی وجود دارد که صدها نفر با اتهامهایی روبهرو شوند که مجازات آنها اعدام است. جنگ و بحران منطقهای، نقض حقوق بشر و استفاده گسترده حکومت از مجازات مرگ را به حاشیه برده و مقامهای جمهوری اسلامی ظاهراً از همین وضعیت برای تشدید سرکوب داخلی استفاده میکنند.
به گفته نهادهای حقوق بشری، آنچه امروز در ایران جریان دارد تنها افزایش شمار اعدامها نیست؛ بلکه الگویی از پنهانکاری، قطع ارتباط، شکنجه، اعتراف اجباری، فشار بر خانوادهها و محروم کردن آنان از حق سوگواری است. در حالی که توجه جهان عمدتاً به جنگ، قیمت نفت و بحرانهای منطقهای دوخته شده، خانوادههای زندانیان محکوم به مرگ در ایران هر روز با این هراس زندگی میکنند که خبر بعدی، خبر اعدام عزیز آنان باشد.
اخبار روز