کامیون کانتینری حامل اولین محمولهٔ واردات از آفریقا بدون عوارض گمرکی. چین از روز ا۱ اردیبهشت (اول ماه مه) این امتیاز را به همهٔ ۵۳ کشور آفریقایی که با چین روابط دیپلماتیک دارند میدهد. بندر شنژنوان، در استان گوانگدونگ در جنوب چین، ۱ مه ۲۰۲۶. عکس از شین هوا/مائو سی چیان.
گزارشی از شینهوا
ترجمهٔ فریبرز شایگان
جمعه ۱۱ اردیبهشت ۱۴۰۵
چین روز جمعه اول ماه مه (۱۱ اردیبهشت) واردات بدون عوارض به آن کشور را گسترش داد تا شامل همهٔ ۵۳ کشور آفریقایی شود که با آن کشور روابط دیپلماتیک دارند. به این ترتیب، چین فرصتهای جدیدی در اختیار کشورهای آفریقایی گذاشت که در دنیایی که بادهای مخالف حمایتگرایی در آن میوزد، بتوانند صادرات و روند صنعتی شدنشان را تقویت کنند.
[اسواتینی (Eswatini، سوازیلند سابق) تنها کشوری است که مشمول این معافیت نمیشود، چون این کشور همچنان با تایوان روابط دیپلماتیک رسمی دارد-م]
در ساعتهای اولیه روز جمعه اول ماه مه (۱۱ اردیبهشت)، ۲۴ تُن سیب از آفریقای جنوبی از گمرک شنژن در جنوب چین عبور کرد. این اولین محموله از کالاهای آفریقایی بود که از سیاست عوارض صفر برای صادرات به چین بهرهمند شد.
پیش از این، چین از اول دسامبر ۲۰۲۴ عوارض گمرکی ۳۳ کشور کمتر توسعهیافته (LDC) در آفریقا را لغو کرده بود. سیاست جدید حذف عوارض گمرکی اکنون به کشورهای نسبتاً مرفهی مانند کنیا، مصر، و نیجریه گسترش داده شده است.
طبق این روال جدید، عوارض گمرکی صفر در مورد ۲۰ کشور آفریقایی نسبتاً مرفه بهصورت نرخ عوارض ترجیحی به مدت دو سال اعمال خواهد شد. در این مدت، چین به تشویق و ترویج کشورهای آفریقایی مورد نظر برای امضای توافق مشارکت اقتصادی چین و آفریقا بهمنظور توسعهٔ مشترک ادامه خواهد داد. به گفتهٔ مقامات چین، این توافق، بهعنوان توافق نهادی بلندمدت، عوارض صفر درصدی واردات از آفریقا را تثبیت خواهد کرد.
وزارت بازرگانی چین در اطلاعیهای اعلام کرد که سیاست عوارض صفر مزیت رقابتی به محصولات آفریقایی میدهد، مانند کاکائو از ساحل عاج و غنا، قهوه و آووکادو از کنیا، و مرکبات و شراب از آفریقای جنوبی، که قبلاً عوارض بین ۸ تا ۳۰درصدی واردات به آنها تعلق میگرفت.
این وزارتخانه افزود که عوارض واردات صفر درصد به تشویق چین و دیگر شریکان تجاری آن کشور برای افزایش سرمایهگذاری در آفریقا کمک خواهد کرد و سرمایه، فناوری، تجهیزات، و تخصص مدیریتی لازم برای فراوری محصولات تخصصی آفریقایی را از همان قاره تأمین خواهد کرد. همچنین، تجارت چین و آفریقا را متعادلتر و رشد آن را پایدارتر خواهد کرد.
این اقدام تازهٔ چین گامی مهم برای بازگشایی بیشتر بازار دومین اقتصاد بزرگ جهان [به روی کشورهای آفریقایی] دانسته و تحسین شده است، آنهم در زمانی که بخش بزرگی از نظام تجارت جهانی بهسمت حمایتگرایی و دسترسی محدودتر به بازارها گرایش دارد.
محمود علی یوسف، رئیس کمیسیون اتحادیهٔ آفریقا، هفتهٔ گذشته پس از نخستین نشست کارآفرینان چین-آفریقا در آدیس آبابا، اتیوپی، به رسانهها گفت: برخورداری از امکان عوارض صفر درصدی اقدامی «بسیار بهموقع» برای آفریقا است که بار بحرانهای جهانی متعددی را به دوش میکشد و با طرد و حمایتگرایی مواجه است.
یوسف گفت: «به نمایندگی از کمیسیون اتحادیهٔ آفریقا، بابت این اقدام برادرانه که همهٔ آفریقاییها قدر آن را میدانند مایلم صمیمانه تشکر کنم.»
چین بزرگترین شریک تجاری آفریقا است. بر اساس گزارش ادارهٔ کل گمرک چین، تجارت چین و آفریقا در سال ۲۰۲۵ به رکورد ۳۴۸میلیارد دلار آمریکا رسید. از این مجموع، واردات چین از آفریقا به ۱۲۳میلیارد دلار رسید که نسبت به سال پیش از آن ۵٫۴درصد افزایش داشته است.
تانگ شیائویانگ، رئیس دانشکدهٔ روابط بین الملل دانشگاه تسینگهوا، گفت که ابتکار چین در حذف عوارض گمرکی، برخلاف سیاستهای ترجیحی پیشنهادی برخی کشورهای غربی، به گشایش متقابل بهعنوان پیششرط نیاز ندارد و هیچ شرطی در مورد امور داخلی آفریقا تعیین نمیکند.
تانگ افزود: «این امر نشاندهندهٔ احترام چین به کشورهای آفریقایی و حس مسئولیت آن در پیشبرد توسعهٔ مشترک با آنهاست.»
این استاد دانشگاه پیشبینی میکند که مزایای این مشوق تجاری فراتر از افزایش تجارت باشد. او میگوید اکنون شرکتهای چندملیتی بیشتری وسوسه خواهند شد که تأسیسات مونتاژ یا فراوری در آفریقا راهاندازی کنند تا مزیت هزینههای کمتر برای صادرات به چین بهره ببرند. بدین ترتیب، بخش تولید در آفریقا رونق خواهد گرفت.
تانگ گفت: «این سیاست عوارض صفر همسو با الگوی توسعهٔ مشترکی است که چین و آفریقا سالهاست از طریق همکاری زیرساختی و صنعتی دنبال میکنند.»
ژائو یونگشنگ، پژوهشگر دانشگاه تجارت و اقتصاد بینالملل، میگوید که نقش آفریقا در زنجیرهٔ صنعتی جهانی مدتهاست که به تأمینکنندهٔ مواد خام محدود بوده و ساختار تجاری آن- صادرات محصولات اولیه در کنار واردات کالاهای تولیدی- صنعتی شدن این قاره را دشوار کرده است. سیاست معافیت از عوارض گمرکی برای صادرات کالا به چین، همراه با سرمایهگذاری و انتقال فناوری، میتواند به این قاره کمک کند که از این وضع رهایی یابد.
این تازهترین ابتکار تجاری چین با تلاشهای گستردهاش برای گشایش بازارها نیز همخوانی دارد. بر اساس طرح کلی برنامهٔ پنجسالهٔ پانزدهم (۲۰۲۶-۲۰۳۰)، چین گشایش را فعالانه گسترش میدهد و محیطی فراهم میکند که شفاف، پایدار، و قابل پیشبینی خواهد بود. چین همچنین متعهد شده است که کیفیت و میزان همکاریهای تجاری و سرمایهگذاری را تا سال ۲۰۳۰ بهبود بخشد.
ژائو معتقد است که با حذف عوارض گمرکی ورود محصولات آفریقایی به چین تسهیل میشود. در نتیجه، تقاضای فزایندهٔ مصرفکنندگان چینی برای کالاهای مرغوب را میتوان برآورده کرد.
به لطف رویههای گمرکی سادهتر و دیگر امتیازها و سیاستهای ترجیحی، محصولات آفریقایی مانند دانههای قهوه اتیوپی و شراب آفریقای جنوبی جایگاه استواری در بازار چین پیدا کردهاند. واردکنندگان اکنون پیشبینی میکنند که در پی این اقدام جدید، کالاهای بیشتری از آفریقا وارد شود و قیمتها نیز رقابتیتر شود.
شرکت چینی هونان ریفت ولی پرپل، که در کارخانهٔ فراوری چای در کنیا سرمایهگذاری کرده است، اعلام کرد که قصد دارد چای بنفش فراوریشده بیشتری از این کشور در شرق آفریقا وارد کند، زیرا سیاست وارداتی جدید دولت چین هزینههای مالیاتی (عوارض گمرکی) را بسیار کاهش داده است.
لانگ سولان، مدیر منطقهیی این شرکت، گفت: «با این وضع جدید، نهفقط درآمد کشاورزان چای کنیا را افزایش مییابد، بلکه طعمهای منحصربهفرد چای با کیفیت بسیار خوب آفریقایی نیز به دست مصرفکنندگان چینی بیشتری میرسد.»