محمدعلی حسننیا
سهشنبه ۱ اردیبهشت ۱۴۰۵
ارتش اسرائیل در اقدامی مشابه با الگوی «الحاق تدریجی زمین به بهانههای امنیتی»، که در نوار غزه به کار گرفته شد، از ایجاد یک «خط زرد» جداکننده در جنوب لبنان خبر داد.
این رویکرد بازتابدهندهٔ نگرش امنیتی گستردهتر بر اساس اظهارات نتانیاهو دربارهٔ ایجاد یک منطقهٔ امنیتی است که از جنوب لبنان تا حوضهٔ رود یرموک در سوریه امتداد مییابد. هدف او پیوند زدن مناطق مرزی در قالب یک نوار حائل متصل است.
مفهوم «خط زرد» و دلیل این نامگذاری
اسرائیل این اصطلاح را برای واقعیت جمعیتی نوپدیدی به کار میبرد که در داخل اراضی نوار غزه و لبنان ایجاد کرده است. دولت اسرائیل از این طریق سعی دارد با ایجاد منطقهای زیر کنترل نظامی یا آتش واقعیت میدانی دائمی را تثبیت کند.
در مورد دلیل انتخاب این رنگ هیچ اظهارنظر رسمی برای روشن کردن مفهوم نمادین آن منتشر نشده است. با این حال، بارزترین نشانههای میدانی بلوکهای سیمانی بزرگ زردرنگیاند که ارتش اسرائیل برای ترسیم حدود استقرارش در نوار غزه قرار داده است.
این «خط زرد» به مجموعهٔ دیگر خطوط رنگی در تاریخ اراضی اشغالی میپیوندد که برجستهترین آنها عبارتاند از:
خط سبز: خط آتشبسی که در سال ۱۹۴۹ تعیین شد.
خط بنفش: خط آتشبسی که پس از جنگ ۱۹۶۷ با سوریه در جبهه جولان ترسیم شد.
خط آبی: خط عقبنشینی اسرائیل از جنوب لبنان در سال ۲۰۰۰ که سازمان ملل متحد تأیید کرده است.
فلسفهٔ خط زرد در دکترین اسرائیلی
خط زرد در دکترین اسرائیلی نهتنها اقدامی تاکتیکی، بلکه ابزاری برای بازتعریف موقت مرزها و پیوند آن با شرایط سیاسی و نظامی درک میشود، همانطور که در غزه رخ داد، جایی که تداوم این خط به شرط خلعسلاح جنبش حماس گره خورده بود.
مرزهای خط زرد در غزه و لبنان
شواهد نشان میدهد که این پروژه در لبنان حدود ۵۵ شهر و روستا را هدف قرار داده است که به معنای زیر سلطهٔ نظامی اسرائیل قرار گرفتن آنها در نواری به عمق بین ۴ تا ۱۰ کیلومتر در طول مرز است. این رویکرد در داخل اسرائیل به «خط موشکهای ضدّزره» معروف است، محدودهای امنیتی که اسرائیل بهدنبال تثبیت آن در عمقی تا حدود ۱۰ کیلومتر در داخل خاک لبنان است.
در غزه، «خط زرد» به ارتش اسرائیل این امکان را داد که آوارگی اجباری ساکنان را بهسمت مناطق خاصی هدایت کند و بر ۵۲ تا ۶۰درصد از مساحت نوار غزه مسلط شود. این خط در طول نوار غزه و به عمقی بین ۲ تا ۷ کیلومتر امتداد دارد و آن منطقه را به مناطق خطرناکی زیر نظارت ارتش اسرائیل تبدیل کرده است. علیرغم اینکه این خط در اصل فرضی بود، ارتش اسرائیل بلوکهای سیمانی زردرنگ بزرگی را به کمربندی واضح تبدیل کرده که نمایانگر محدودهٔ استقرار نیروهایش در مرحلهٔ اول توافق است.
آیا تفاوتی بین خط زرد در لبنان و غزه وجود دارد؟
تفاوت اصلی بین این دو خط در این است که خط زرد در غزه در چارچوب توافقی مرحلهیی به دست آمد، در حالی که در لبنان تصمیم یکجانبهٔ اسرائیل است. این موضوع آن را در معرض رویارویی سیاسی و احتمالاً نظامی قرار میدهد، بهویژه با توجه به تفاوت در جغرافیا و بستر.
خط زرد و طرحهای توسعهطلبانهٔ اسرائیل
اظهارات متعددی از وزیران اسرائیلی و فرماندهان ارتش اسرائیل نقل شده است که تأکیدی است بر اینکه اسرائیل به «خط زرد» بهمثابهٔ مرزهای واقعی اسرائیل مینگرد. این موضوع بهصراحت از قول ایال زامیر، رئیس ستاد ارتش اسرائیل، بیان شد. زامیر در دسامبر گذشته در جریان بازدید میدانی از نوار غزه گفت که خط زرد نشاندهندهٔ «مرزهای جدید» اسرائیل و نوار غزه است.
در همین زمینه، روزنامهٔ اسرائیلی هاآرتص اشاره کرد که دولت اسرائیل از مشغول بودن جهان با جنگ علیه ایران سوءاستفاده کرده و اجرای طرحهای توسعهطلبانه در کرانهٔ باختری اشغالی را به شیوهای بیسابقه از زمان جنگ ششروزه در سال ۱۹۶۷ آغاز کرده است.
همهٔ اینها با اعلام نتانیاهو در ۱۳ اوت ۲۰۲۵ مبنی بر حمایت او از چشمانداز «اسرائیل بزرگ» هماهنگ است. این پروژهای توراتی است که از میراث تلمودی برای توجیه سیاست توسعهطلبانهٔ اسرائیل استفاده میکند، بهویژه اینکه او سالها پیش وعدهٔ راهبری «اسرائیل» به آنچه «قرن صدم» آن نامید را داده بود. او در ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۳ نیز با ارائهٔ «نقشه اسرائیل شامل غزه و کرانهٔ باختری» مجمع عمومی سازمان ملل متحد را غافلگیر کرد.
در میان ادعاهای امنیتی و جاهطلبیهای تاریخی، «خط زرد» بهعنوان حلقهٔ اتصالی فنی برای تثبیت توسعهطلبی ظهور میکند. این خط به اندیشهٔ شهرکنشینی پوشش نظامی میدهد و «مرزهای موقت» را به سنگ بنایی در پروژهٔ الحاق تدریجی زمین تبدیل میکند که به بهانهٔ امنیت آغاز میشود و با تحمیل حاکمیت، اشغالگری بهصورت امری واقعی پایان مییابد.
برگرفته از اندیشکدهٔ تهران