محمد مالجو
یکشنبه ۳۰ فروردین ۱۴۰۵
در آخرین روزهای آتشبس شاهدیم که واقعیتی واحد در برابر چشمان ما دو مسیر سیاسیِ کاملاً متفاوت را در هیئت حاکمه شکل داده است.
در یک سو، نیروهایی قرار دارند که سطح بالای تخریب در ایران را نشانهای روشن از محدودیت توان اقتصادی و اجتماعی کشور در تحمل دور تازهای از جنگ میدانند و ازاینرو به دنبال کاهش تنش و پیشبرد مذاکرهاند. این دسته از نیروها، پیش از پایان زمان آتشبس، به دنبال گشودن روزنههایی برای مذاکره و توافقاند، نه از سر دلبستگی بلکه از سر درک موازنۀ قوا و وزن سنگین خسارتها برای ایران. مسئلهشان نه صرفاً «تمایل» به توافق بلکه پذیرش یک واقعیت سخت است: تداوم مسیر جنگ عملاً ظرفیتهای تولیدی و رفاهی و حتی انسجام اجتماعی را بیشازپیش فرسوده میکند.
در مقابل، نیروهای عمدتاً نزدیک به جبهۀ پایداری قرار گرفتهاند که همین واقعیت را طوری دیگر میخوانند: نهفقط این چرخش را برنمیتابند بلکه محکمتر از پیش در سنگر «مقاومت» ایستادهاند. برای اینان، مسئله نه صرفاً تحمل هزینه که بازتعریف میدان بازی است. به افقی چشم دوختهاند که ایران بتواند با واردآوردن لطمات به کشورهای عربی حامی آمریکا و نیز به اسرائیل و بیثباتسازی اقتصاد منطقه و جهان عملاً موازنۀ وحشت را به نفع خود تغییر دهد و طرف مقابل را به عقبنشینی وادارد. آنچه در ترازوی این نیروها سنگینتر مینشیند ظرفیت بازدارندگیِ حاصل از ضربهزدن است نه کاهش فوری هزینههایی که جامعۀ ایران متحمل میشود.
اما مشکل دقیقاً همینجاست: این نگاه بسیار خطرناک و پرهزینه است. اتکا به چشماندازِ فرسایش منطقهای و جهانی نه راهبردی واقعبینانه بلکه نوعی قمار سیاسی است که بار اصلیاش را جامعۀ ایران باید حمل کند. تجربۀ همین جنگ اخیر نشان داد که در هر دور از تشدید تنش حقیقتاً سرعت و شدت تخریب از توان ترمیم اقتصاد و زیرساختها همواره بیشتر است. در چنین شرایطی، اصرار بر خط تقابل نه به «بازدارندگی» پایدار بلکه به چرخهای از تخریب و فرسایش میانجامد که دستبالا را بهتدریج از ایران بیشازپیش سلب میکند.
در برابر این مسیر، رویکرد مبتنی بر مذاکره و توافق با همۀ دشواریها و تناقضهایش اصولاً یگانه گزینهای است که میتواند این چرخه را متوقف کند و زمان بخرد و امکان بازسازی ظرفیتهای ازدسترفته را فراهم آورد. دفاع از توافق، در این معنا، نه عقبنشینی بلکه تلاشی برای جلوگیری از تعمیق خساراتی است که همین امروز نیز آثار ویرانگرش بهروشنی دیده میشود.