محمدرضا مجیدیاصل (بالا سمت راست)، امیرمحمد علیهمتی (چپ)، و بیتا علیهمتی.
دوشنبه ۲۴ فروردین ۱۴۰۵
به گزارش کانون حقوق بشر ایران، محمدرضا مجیدیاصل، بیتا علیهمتی، بهروز زمانینژاد و کوروش زمانینژاد در شعبهٔ ۲۶ دادگاه انقلاب تهران به ریاست قاضی ایمان افشاری به اعدام محکوم شدند. این چهار نفر در جریان اعتراضهای سراسری دی ۱۴۰۴ بازداشت شده بودند.
این چهار نفر در پروندهای مشترک با یک متهم دیگر محاکمه و محکوم شدند. متهم پنجم این پرونده به نام امیرمحمد علیهمتی به ۵ سال و ۸ ماه زندان محکوم شده است.
در این پرونده، محمدرضا مجیدیاصل و بیتا علیهمتی زن و شوهرند و متهم ردیف پنجم (امیرمحمد علیهمتی) برادر متهم ردیف دوم (بیتا علیهمتی) است.
در رأی دادگاه، حکم اعدام این چهار نفر با استناد به مادهٔ ۱ قانون «تشدید مجازات جهت همکاری با رژیم صهیونیستی و کشور متخاصم علیه امنیت و منافع ملی» به اتهام «اقدام عملیاتی برای دولت متخاصم ایالات متحده و گروههای تروریستی» صادر شده است.
دادگاه همچنین این چهار نفر را به اتهام اجتماع و تبانی به تحمل پنج سال حبس تعزیری و مصادرهٔ کلیه اموال آنها محکوم کرده است.
ابهامهای حقوقی و نقش قاضی ایمان افشاری در مرکز توجهها
گزارشها از اعترافگیری زیر فشار، نبود استنادات شفاف، و سابقهٔ بحثبرانگیز قاضی پرونده در صدور حکم اعدام حکایت دارد.
در متن حکم صادرشده مصادیقی مانند شرکت در تجمعهای اعتراضی، سر دادن شعار، پرتاب اشیا، و تخریب اموال عمومی بهعنوان دلایل اتهام ذکر شده است. همچنین ادعاهایی دربارهٔ استفاده از مواد انفجاری و آسیب زدن به نیروهای مستقر مطرح شده است.
با این حال، در حکم صادرشده جزئیات دقیق و تفکیکشدهای دربارهٔ نقش هر یک از متهمان ارائه نشده و نحوهٔ انتساب این اتهامها به افراد بهطور شفاف مشخص نیست. این موضوع را ناظران حقوقی یکی از ضعفهای اساسی پرونده دانستهاند.
اعترافگیری زیر فشار؛ محور اصلی نگرانیها
بر اساس اطلاعات منتشرشده، این متهمان در دوران بازجویی زیر فشار قرار داشتهاند و نگرانیهایی دربارهٔ اعترافگیری زیر شکنجه مطرح شده است.
منابع نزدیک به خانوادهها اعلام کردهاند که اعترافهای متهمان در شرایطی گرفته شده است که متهمان در وضعی نامناسب و زیر فشار بودهاند. در چنین شرایطی، اعتبار این اعترافها بهعنوان مستند اصلی در پرونده مورد تردید جدّی قرار میگیرد.
در بسیاری از پروندههای مشابه، اعترافهای گرفتهشده زیر فشار بهعنوان یکی از عوامل تعیینکننده در صدور احکام سنگین، از جمله اعدام، مورد استفاده قرار گرفته است.
نقش قاضی ایمان افشاری در صدور احکام سنگین
قاضی ایمان افشاری، رئیس شعبهٔ ۲۶ دادگاه انقلاب تهران، پیشتر نیز در صدور احکام سنگین برای متهمان پروندههای سیاسی و امنیتی نقش داشته است. برخی گزارشها و تحلیلها از سابقهٔ طولانی او در رسیدگی به پروندههای مرتبط با اعتراضها و صدور احکام سنگین حکایت دارد.
نام این قاضی در سالهای اخیر در پروندههای متعددی مطرح شده که در آنها انتقادهایی به نحوهٔ رسیدگی، سرعت صدور حکم، و میزان اتکا به اعتراف مطرح بوده است. این سابقه در پروندهٔ اخیر نیز بر حساسیتها افزوده است.
فقدان استنادات قانونی و تردید در وجاهت حکم
یکی از مهمترین انتقادها به این پرونده نبود استنادات قانونی شفاف در حکم صادرشده است. به گفتهٔ ناظران، اتهامهای مطرحشده بهصورت کلی بیان شده و جزئیات دقیق و مستند برای اثبات آنها ارائه نشده است.
همچنین، تفکیک نکردن جرایم و نقش متهمان موجب شده که حکم صادرشده از نظر حقوقی با ابهام مواجه شود. در نظامهای حقوقی، تفکیک دقیق اتهامهای متهمان و ارائهٔ مستندات روشن از ارکان اساسی صدور حکم معتبر محسوب میشود.
در غیاب این عناصر، اعتبار حقوقی حکم با تردید مواجه میشود که برخی آن را فاقد وجاهت قانونی کافی میدانند.
نقض حقوق بشر در روند صدور حکم اعدام
پروندهٔ حاضر مصداق نقض چندین اصل بنیادین حقوق بشر است:
نقض حق دادرسی عادلانه – ماده ۱۰ اعلامیه جهانی حقوق بشر:
عدم ارائه مستندات شفاف و رسیدگی غیرتفکیکی به اتهامات، این حق را نقض میکند.
نقض منع شکنجه – ماده ۵ اعلامیه جهانی حقوق بشر:
اخذ اعترافات تحت فشار یا شکنجه، مصداق رفتار غیرانسانی است.
نقض اصل برائت – ماده ۱۱ اعلامیه جهانی حقوق بشر:
اتکا به اعترافات مشکوک و نبود شواهد کافی، اصل بیگناهی را تضعیف میکند.
نقض حق حیات – ماده ۳ اعلامیه جهانی حقوق بشر:
صدور حکم اعدام در شرایطی که ابهامات جدی وجود دارد، تهدیدی مستقیم برای حق حیات است.
نقض استقلال قضایی و بیطرفی:
سابقه و نحوه رسیدگی در چنین پروندههایی، نگرانیهایی درباره بیطرفی فرآیند قضایی ایجاد کرده است.
در مجموع، صدور حکم اعدام برای این چهار معترض، در کنار ابهامات گسترده در روند رسیدگی، نقش قاضی پرونده و ادعاهای مربوط به اعترافات تحت فشار، این پرونده را به یکی از موارد بحثبرانگیز در حوزه حقوقی و حقوق بشر تبدیل کرده است.