(عکس آرشیوی، ویرانههای جنگ در تهران)
سهشنبه ۱۸ فروردین ۱۴۰۵
در حالی که فقط چند ساعت به پایان ضربالاجلی مانده است که دونالد ترامپ برای پذیرش شروط آمریکا از سوی ایران تعیین کرده، ایران و اسرائیل بامداد سهشنبه ۷ آوریل (۱۸ فروردین) بار دیگر به حملههای متقابل ادامه دادند. همزمان، جمهوری اسلامی نه با بازگشایی تنگهٔ هرمز موافقت کرده و نه پیشنهاد برقراری آتشبس فوری را پذیرفته است. این تحولات در شرایطی رخ میدهد که تهدیدهای کاخ سفید دربارهٔ حملهٔ گسترده به زیرساختهای ایران خطر گسترش بیشتر جنگ را افزایش داده و بازارهای جهانی انرژی را نیز بهشدت تحت تأثیر قرار داده است.
البته نشانههایی از تلاش برای گشودن مسیر دیپلماسی همچنان وجود دارد. سفیر ایران در پاکستان از «تلاشهای مثبت و سازنده» دولت پاکستان برای میانجیگری سخن گفته و اعلام کرده است این تلاشها به «مرحلهای حساس و بحرانی» نزدیک میشود. با این حال، یک منبع آگاه گفته است که ایران طرح پیشنهادی آمریکا را که با میانجیگری پاکستان ارائه شده بود رد کرده است. این طرح شامل برقراری آتشبس فوری، رفع محاصرهٔ عملی تنگه هرمز، و سپس آغاز گفتوگوها دربارهٔ توافقی گستردهتر ظرف ۱۵ تا ۲۰ روز بعد بود.
خبرگزاری رسمی جمهوری اسلامی نیز گزارش داده است که پاسخ ایران به این پیشنهادها در قالب ۱۰ بند تنظیم شده و در آن موضوعهایی چون پایان دادن به درگیریهای منطقه، تدوین سازوکاری برای عبور امن از تنگه هرمز، لغو تحریمها، و بازسازی مطرح شده است. این پاسخ نشان میدهد که ایران در برابر فشارهای نظامی و تهدیدهای مستقیم آمریکا بهجای پذیرش فوری شروط آمریکا کوشیده است چارچوبی گستردهتر برای حلوفصل بحران مطرح کند.
دونالد ترامپ روز دوشنبه ۱۷ فروردین با لحنی تهدیدآمیز گفته بود که اگر ایران تا پیش از پایان ضربالاجل تعیینشده تن به توافق ندهد، «تمام کشور میتواند در یک شب نابود شود» و آن شب «ممکن است فرداشب باشد». او همچنین تهدید کرده است در صورت نپذیرفتن توافق، همهٔ پلهای ایران «منهدم» خواهد شد و نیروگاههای برق کشور از کار خواهد افتاد. این اظهارات، که آشکارا غیرنظامیان و زیرساختهای عمومی را هدف قرار میدهد، واکنش تُند مقامهای ایرانی را بهدنبال داشته است.
ایران در سازمان ملل متحد این تهدیدها را «تحریک مستقیم به تروریسم» و شاهدی روشن بر «قصد ارتکاب جنایت جنگی» توصیف کرده است. فرماندهی عالی نظامی ایران نیز ترامپ را «دچار توهّم» خوانده است. در این میان، علیرضا رحیمی، معاون وزیر ورزش ایران، از هنرمندان و ورزشکاران خواسته است روز سهشنبه در نیروگاههای برق سراسر کشور زنجیرههای انسانی تشکیل دهند تا به گفتهٔ او نشان دهند که «حمله به زیرساختهای عمومی جنایت جنگی است».
در میدان نبرد نیز نشانی از فروکش کردن درگیریها دیده نمیشود. ارتش اسرائیل بامداد سهشنبه اعلام کرد موجی از حملههای هوایی علیه زیرساختهای دولتی ایران در تهران و مناطق دیگر را به پایان رسانده و همزمان سامانههای پدافندیاش را برای مقابله با موشکهای شلیکشده از ایران به کار گرفته است. اسرائیل همچنین در پیامی به زبان فارسی به شهروندان ایرانی هشدار داد که تا عصر سهشنبه از قطارها و خطوط راهآهن دوری کنند و مدعی شد حضور در این مکانها جان آنان را به خطر میاندازد.
جنگ در عین حال در دیگر کشورهای منطقه نیز ادامه دارد. وزارت دفاع عربستان سعودی اعلام کرده موشکهای بالستیکی را که بهسوی منطقهٔ شرقی آن کشور در حرکت بودند رهگیری کرده و بقایای آنها در نزدیکی تأسیسات انرژی فرود آمده است، هرچند نگفته این پرتابهها از سوی چه طرفی شلیک شدهاند. همزمان، بحرین و عربستان سعودی و امارات متحده عربی هشدارهای عمومی ایمنی صادر کردهاند و پل ارتباطی عربستان و بحرین نیز برای مدتی کوتاه به عنوان اقدام احتیاطی بسته شده است. مقامهای سعودی گفتهاند از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در ۲۸ فوریه (۹ اسفند)، صدها موشک و پهپاد ایرانی بهسوی آن کشور شلیک شده که بیشتر آنها رهگیری شدهاند.
یکی از مهمترین اهرمهای فشار جمهوری اسلامی ایران در این بحران تنگهٔ هرمز است، گذرگاهی که حدود یکپنجم نفت و گاز جهان از آن عبور میکند. بسته ماندن عملی این آبراه حیاتی، در حالی که چشمانداز روشنی برای بازگشایی آن دیده نمیشود، قیمت نفت را بسیار افزایش داده است. بهای نفت برنت با یکدرصد افزایش به ۱۱۱ دلار و ۵۳ سنت در هر بشکه رسید و نفت خام آمریکا نیز با ۰٫۸درصد رشد به ۱۱۳ دلار و ۳۱ سنت صعود کرد. از آغاز جنگ تاکنون، قیمتها بیش از ۵۰درصد افزایش یافته است، جهشی که نگرانیها درباره موج تازهٔ تورم در اقتصاد جهانی را تشدید کرده است.
همزمان، این جنگ برای ترامپ نیز به بحرانی سیاسی بدل شده است. به نوشتهٔ رویترز، ایران برخلاف پیشبینیهای اولیه رئیسجمهور آمریکا حریفی بهمراتب سختتر از آن چیزی از آب درآمده که او در آغاز جنگ تصور میکرد. در حالی که ترامپ هدف اعلامشدهٔ عملیات را جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهیی و موشکهای حامل آن عنوان کرده بود، طولانی شدن جنگ و افزایش تلفات آمریکا موقعیت او را دشوارتر کرده است. از آغاز درگیریها تاکنون ۱۳ نظامی آمریکایی کشته شدهاند و سرنگونی یک جنگنده آمریکایی «اف-۱۵ ای» در روز جمعه بحران را وارد مرحلهٔ تازهای کرد، بهویژه آنکه یکی از دو خدمهٔ این جنگنده در عمق خاک ایران جا ماند و عملیات نجات او فقط با اعزام نیروهای ویژه آمریکا ممکن شد.
این جنگ تاکنون هزاران قربانی در سراسر خاورمیانه بر جا گذاشته است. گروه حقوق بشری «هرانا» که در آمریکا مستقر است شمار کشتهشدگان در ایران را ۳,۵۴۶ نفر اعلام کرده و گزارش شده است که در لبنان نیز، جایی که اسرائیل مواضع حزبالله مورد حمایت ایران را هدف قرار داده، نزدیک به ۱,۵۰۰ نفر جان باختهاند. با ادامه یافتن حملهها، شکست تلاشهای فوری برای برقراری آتشبس، و نزدیکشدن ضربالاجل تهدیدآمیز ترامپ، منطقه بیش از هر زمان دیگری در آستانهٔ ورود به مرحلهای خطرناکتر و ویرانگرتر از جنگ قرار گرفته است.
برگرفته از اخبار روز