یکشنبه ۱۶ فروردین ۱۴۰۵
جنگ ایران قیمت نفت را ظرف یک ماه ۵۸درصد افزایش داد که تأثیر سریع این افزایش بر اقتصادهای با وابستگی شدید به واردات نفت احساس شد. اما از آنجا که چندین نهادهٔ کلیدی تولید در صنعت هوش مصنوعی به خلیج فارس مرتبطاند، این مناقشه در حال آوردن فشارهای جدیدی در توسعهٔ زیرساختهای این صنعت است.
زنجیرهٔ تأمین در حوزهٔ هوش مصنوعی پیش از جنگ نیز با محدودیت ظرفیت مواجه بود. «حافظههای پهنای باند زیاد» پیشتر برای کل سال جاری پیشفروش شده بودند و بستهبندی تراشههای پیشرفته با تأخیر ۱ تا ۲ ساله انجام میشد. علیرغم اینکه تولیدکنندگان تراشه ابزارهای گوناگونی برای مدیریت شوکهای عرضه در اختیار دارند، اما کماکان میتوان مدعی شد که رشد سرمایهگذاری در حوزهٔ هوش مصنوعی بیش از آنکه با محدودیتهای طرف تقاضا مواجه باشد، با محدودیتهای طرف عرضه دست به گریبان است.
کسری فزایندهٔ هلیوم
مردم عادی هلیوم را بیشتر با بادکنکهایی میشناسند که در مهمانی استفاده میشوند. اما صنایع نیمرساناها در حال حاضر یکی از بزرگترین مصرفکنندگان هلیوم هستند. از این گاز برای خنکسازی ویفرها در فرایند حکاکی و تنظیم محیط مورد نیاز برای لیتوگرافی پیشرفته استفاده میشود. برخلاف بسیاری از نهادههای صنعتی، هلیوم را نمیتوان بهآسانی و در پاسخ به نوسانهای تقاضا تولید کرد. این گاز طی میلیاردها سال، طی فرایند واپاشی رادیواکتیو در اعماق زمین شکل میگیرد. هلیوم در غلظتهای محدود در ذخایر گاز طبیعی یافت میشود و فقط در فرایند استخراج و فراوری گاز و پیش از آزاد شدن در جوّ میتوان آن را مهار کرد.
قطر حدود یکسوم تولید هلیوم جهان را در اختیار دارد. با حملهٔ ایران به زیرساختهای گازی قطر، کاهشی ۱۴درصدی در تولید هلیوم در آن کشور رخ داده است. زمان لازم برای بازگرداندن این ظرفیت تا پنج سال برآورد میشود. از یک طرف، هیچ راه سریعی برای جبران این کاهش تولید وجود ندارد. از طرف دیگر، جایگزینی برای این گاز در فرایند تولید تراشهها (و البته حوزههای دیگری مانند بهداشت، هوافضا، و صنایع دفاعی) موجود نیست.
به هر حال، مقداری ذخیره در طرف عرضه وجود دارد و اثر هزینهیی این اختلال فعلاً محدود خواهد بود. تولیدکنندگان بزرگ تراشه در آسیا معمولاً معادل سه تا شش ماه ذخیره دارند. حتی اگر قیمت هلیوم دوبرابر شود، این ماده فقط یکدرصد از هزینههای تولید تراشه را تشکیل میدهد. اما هلیوم مایعی فرّار است و حدود ۳۵ تا ۴۸ روز در مخزن قابل نگهداری است. چنانچه تنگهٔ هرمز تا تابستان بسته بماند، کاهش موجودی انبار میتواند به محدودیتی جدّی در تولید تراشههای هوش مصنوعی بدل شود.
فشار هزینه بر تولیدکنندگان تراشه
مخارج انرژی میتواند آثار تورمی مهمتری ایجاد کند. در کرهٔ جنوبی، که دو شرکت «سامسونگ» و «اس.کی. هینیکس» بر تولید حافظههای با پهنای باند زیاد سیطره دارند، قیمت برق صنعتی از آغاز سال بین ۳۹ تا ۵۵درصد افزایش یافته است. صنعت تراشهٔ تایوان نیز ۹۷٫۷درصد انرژی مصرفیاش را وارد میکند و فقط یک هفته ذخیرهٔ گاز طبیعی مایع (LNG) دارد. شرکت تراشهساز «تی.اس.ام.سی» بهتنهایی بین ۷ تا ۱۰درصد از کل برق تایوان را مصرف میکند.
تولیدکنندگان تراشه بهسرعت در حال تطبیق دادن خودشان با شرایط جدیدند: تی.اس.ام.سی تولید را در پیشرفتهترین محصولات اولویت بخشیده و سامسونگ سامانههای بازیافت هلیوم را برای تمدید طول عمر موجودی کنونی فعال کرده است. همچنین، هر دو دولت پروتکلهای اضطراری انرژی را فعال کردهاند. این دست اقدامات به کاهش آثار کوتاهمدت شوک عرضه کمک میکند، اما در صورت تداوم درگیری، فشارهای هزینهیی به مشتریان منتقل خواهد شد و حاشیهٔ سود شرکتهای فناوری آمریکایی از بین خواهد رفت.
ریسکی قابل مدیریت، (البته) فعلا!
صنایع نیمرساناها با شوکهای عرضه بیگانه نیستند و به نظر میرسد شرایط کنونی همچنان قابل مدیریت باشد. انتظار میرود که در تخصیص دادن هلیوم به شرکتها، تولیدکنندگان مرتبط با هوش مصنوعی مانند تی.اس.ام.سی در اولویت باشند. همزمان، تلاشها برای یافتن منابع جایگزین و تطویل عمر ذخایر کنونی شدت گرفته است. با این حال، اختلال طولانیمدت میتواند تابآوری زنجیرههای تأمین جهانی و سرعت توسعهٔ هوش مصنوعی را تحت تأثیر قرار دهد. در چنین وضعی، تقاضای ساختاری برای سختافزارهای هوش مصنوعی از بین نمیرود، اما ممکن است کُند شود. برای سرمایهگذاران این صنعت، طول مدت درگیری بیش از پیش اهمیت پیدا میکند، زیرا میتواند اثرات ثانویهٔ چشمگیری بر زنجیرهٔ تأمین صنعت هوش مصنوعی داشته باشد.
برگرفته از کانال تلگرامی اندیشکده تهران