ناسا آرتمیس۲ را به‌سوی ماه فرستاد

Recently updated on آوریل 6th, 2026 at 06:01 ب.ظ

حبیب مهرزاد – اندیشهٔ نو

شنبه ۱۵ فروردین ۱۴۰۵

فضانوردان در روزهای آینده از سمت دور ماه پرواز خواهند کرد و مناظری را تماشا خواهند کرد که هرگز با چشم انسان دیده نمی شود.

یکی از مهم‌ترین برنامه‌های کنونی آژانس فضا و فضانوردی ملی آمریکا «ناسا» بردن انسان به کرهٔ ماه بعد از بیش از پنجاه سال است. برنامه‌های آپولو که بین سال‌های ۱۹۶۱ تا ۱۹۷۲ انجام شد شامل بردن انسان به ماه، قدم زدن انسان روی سطح کرهٔ ماه، و بازگرداندن ایمن فضانوردان به زمین بود. در نهایت، ۱۲ فضانورد در شش پرواز آپولو (آپولوهای ۱۱ تا ۱۷) روی ماه قدم گذاشتند. آخرین فرود انسان بر سطح ماه در دسامبر ۱۹۷۲ (دی ۱۳۵۱) و در مأموریت آپولو ۱۷ بود. این آخرین باری که فضانوردان ناسا روی سطح ماه قدم گذاشتند. در تمانم این سفرها فقط یک بار، در همان آخرین سفر آپولو ۱۷، یک دانشمند زمین‌شناس همراه با فضانوردان به ماه رفت.

برنامهٔ فضایی آپولو در اساس در واکنش به برنامه‌های فضایی موفق و تاریخی اتحاد شوروی بود: از فرستادن نخستین ماهوارهٔ مصنوعی (اسپوتنیک، ۱۹۵۷) و نخستین موجود زنده (سگی به نام لایکا) به فضا تا فرستادن نخستین انسان به فضا و در مدار زمین (یوری گاگارین، ۱۹۶۱) و نخستین زن فضانورد (والنتینا ترشکووا، ۱۹۶۳) و نخستین فرود نرم روی ماه (لونا-۹، ۱۹۶۶).

محرک برنامه‌های فضایی آپولو و رفتن به ماه جان اف. کندی، رئیس‌جمهور وقت آمریکا بود. او در سال ۱۹۶۱ هدف تاریخی «فرود انسان بر ماه و بازگرداندن ایمن او تا پایان دهه» را اعلام کرد و با این تصمیم مسیر بودجه، سیاست، و انگیزهٔ ملی آمریکا را تغییر داد. این تصمیم در اوج رقابت فضایی با شوروی گرفته شد و عملاً موتور محرک برنامه‌های آپولو شد.

و حالا، بعد از بیش از پنجاه سال، آمریکا دوباره به فکر افتاده است که با برنامهٔ آرتمیس به ماه برود. برنامهٔ آرتمیس هم تا حد زیادی در واکنش به پیشرفت‌های سریع فضایی چین شکل گرفته و بخشی از «رقابت جدید ماه» میان آمریکا و چین است. دونالد ترامپ در دورهٔ اول ریاست‌جمهوری‌اش در سال ۲۰۱۷ بازگشت به ماه را ضرورتی راهبردی اعلام کرد، زیرا چین اعلام کرد که قصد دارد تا سال ۲۰۳۰ (چهار سال دیگر) فضانوردانش- یا به‌اصطلاح چینی، تایکونات‌ها– را روی ماه فرود بیاورد. و حالا ناسا هدف‌گذاری کرده است که پیش از چین دوباره انسان را روی ماه فرود بیاورد و رهبری فضایی‌اش را نشان دهد.

به گزارش نشریهٔ علمی معتبر نیچر، برای نخستین بار از زمانی که فضانوردان آپولو بیش از ۵۰ سال پیش در سطح ماه فرود آمدند، حالا بار دیگر چهار فضانورد در راه ماه هستند. موشک حمل‌کنندهٔ کپسول اوریون چهارشنبه اول آوریل (۱۲ فروردین) با موفقیت از سکوی پرتاب کیپ کاناورال، در فلوریدا، در بخشی از برنامهٔ آرتیمیس ۲ ناسا به فضا پرتاب شد. اگر همه‌چیز طبق برنامه پیش برود، این چهار فضانورد بیشتر از هر انسانی که تا کنون به فضا رفته است از زمین دور خواهند شد.

درول نیل، مفسر پرتاب ناسا، هنگام بلند شدن موشک از برج پرتاب گفت: «سفر بزرگ بعدی بشر آغاز می‌شود.»

برنامه‌های کنونی ناسا این است که فضانوردان را به مدار پایین زمین بفرستد و از سال آینده تجهیزات حیاتی فرود روی ماه را در آرتمیس ۳ آزمایش کند.

فضانوردان قرار بود نخست حدود ۲۴ ساعت به دور زمین بچرخند تا بررسی‌های لازم را روی فضاپیما انجام دهند و سپس موتورهای موشکی را روشن کنند تا در مسیر حرکت به‌سمت ماه قرار بگیرند. سفر به ماه سه روز طول خواهد کشید. پس از رسیدن به ماه، آنها در سمت دور ماه پرواز می‌کنند و مناطقی از ماه را خواهند دید که تا کنون هیچ انسانی با چشم خودش ندیده است (چین پیش از این چند بار سفینهٔ بدون سرنشین به‌سمت نیمهٔ پنهان ماه فرستاده، روی آن فرود آمده، و حتی از آن نمونه هم به زمین بازگردانده است). فضانوردان آرتمیس ۲ سپس سفر سه‌روزهٔ بازگشت به خانه را انجام خواهند داد (نگاه کنید به «مسیر پرواز آرتمیس ۲»).

مسیر پرواز آرتمیس۲
ماژول اوریون (فضاپیمای سرنشین‌دار) پس از پرتاب حدود ۲۴ ساعت در مدار زمین می‌چرخد تا ناسا بتواند بررسی‌های سیستمی لازم را انجام دهد، سپس به‌سوی ماه حرکت می‌کند. این سفر تقریباً ده‌روزه ممکن است خدمه را دورتر از هر انسانی که تاکنون از زمین فاصله گرفته است ببرد. (زیرا فضانوردان برنامهٔ آپولو هنگام عبور از پشت ماه، بسیار نزدیک‌تر به سطح آن پرواز می‌کردند.)
۱. پرواز؛ ۲. وارد مدار بالایی زمین می‌شود؛ ۳. ماژول بالایی جدا می‌شود و اوریون به‌سوی ماه می‌رود؛ ۴. نزدیک‌ترین پرواز از روی ماه، در حدود ۷۰۰۰ کیلومتر از سطح ماه؛ ۵. ماژول سرویس جدا می‌شود، اوریون وارد جوّ زمین می‌شود و در دریا می‌افتد.

آرتمیس ۲ دومین مأموریت از مجموعه‌ای از مأموریت‌های جدید آمریکاست که هدفش بازگرداندن انسان به ماه است، پیش از آنکه فضانوردان چین روی سطح ماه پیاده شوند. هدف پرواز آرتمیس ۲ آزمایش کردن این است که ببینند کپسول اوریون، که تقریباً به اندازهٔ یک ون کمپینگ کوچک است، تا چه حد می‌تواند فضانوردان را هنگام عبور از میدان مغناطیسی محافظ زمین و در محیط پرتوهای عمق فضا ایمن نگه دارد (نگاه کنید به «فضاپیمای اوریون»).

گوردون اوسینسکی، دانشمند دانشگاه وسترن در شهر لندن، اونتاریو، کانادا، می‌گوید: «مأموریت آرتمیس ۲ در تعیین مسیر بازگشت به سطح ماه بسیار حیاتی است.»

فضانوردان آرتمیس ۲- رید وایزمن و ویکتور گلُور و کریستینا کوچ از ناسا، و جرمی هانسن از آژانس فضایی کانادا- مجموعه ای از آزمایش‌های علمی انجام خواهند داد، از جمله مطالعهٔ تأثیر پرواز فضایی بر سلامت انسان و مشاهدهٔ سطح ماه با جزئیات بی‌سابقه. گلُور اولین رنگین‌پوست، کوچ اولین زن، و هانسن اولین غیرآمریکایی است که فراتر از مدار زمین سفر می‌کند.

این پرواز مشابه با مأموریت آپولو ۸ در سال ۱۹۶۸ است که در آن سه فضانورد به دور ماه پرواز کردند تا برای فرودهای بعدی روی سطح ماه آماده شوند. مأموریت‌های آرتمیس به نام خواهر دوقلوی آپولو در اسطوره‌شناسی یونان نام‌گذاری شده است که با ماه مرتبط بود.

بیشتر دانشمندان و مهندسانی که روی پروژهٔ آرتمیس کار می‌کنند در زمان آپولو حضور نداشتند.

مأموریت بعدی، آرتمیس ۴– که برای سال ۲۰۲۸ هدف‌گذاری شده است- نخستین فرود سرنشین‌دار بر سطح ماه خواهد بود. قرار است که ده‌ها فرود رُباتیک و سرنشین‌دار در چند سال آینده انجام شود، با این که هدف که یک پایگاه روی سطح ماه ساخته شود. از سال ۲۰۱۸ ناسا تلاش کرده است با تأمین مالی مجموعه‌ای از محموله‌ها برای فرودگرهای رُباتیک ساخت شرکت‌های خصوصی ارزان‌تر به ماه برسد. ولی فقط یکی از چهار پرتاب آن برنامه کاملاً موفق بوده است.

کنگرهٔ آمریکا سال پیش ۱۰میلیارد دلار اضافی به ناسا برای تحقق کامل هدف‌های برنامهٔ آرتمیس داد. این در حالی است که دولت ترامپ تلاش کرده است بسیاری از برنامه‌های علمی دیگر آژانس فضانوردی آمریکا را کاهش دهد.

جرد آیزاکمن، رئیس ناسا، گفته است که ناسا می‌خواهد طی هفت سال آینده ۲۰میلیارد دلار برای طرح‌های ایجاد پایگاه روی ماه هزینه کند.