آتش سوزی در بندر حیفا، بعد از اصابت موشک ایرانی به یک مخزن نفت.
سهشنبه ۱۱ فروردین ۱۴۰۵
در ادامهٔ گسترش جنگی که از یک ماه پیش خاورمیانه را دربر گرفته است، بامداد سهشنبه یک نفتکش عظیم حامل نفت خام در آبهای نزدیک دُبی هدف حملهٔ ایران قرار گرفت و دچار آتشسوزی شد، رخدادی که همزمان با تهدیدهای تازهٔ دونالد ترامپ علیه ایران و کشمکش بر سر بازگشایی تنگه هرمز نگرانیها دربارهٔ امنیت انرژی جهان و چشمانداز اقتصاد بینالمللی را بار دیگر تشدید کرده است.
خبرگزاری رویترز گزارش داده است که نفتکش «السلمی» با پرچم کویت، که بهطور کامل بارگیری شده بود، در ساعتهای اولیهٔ بامداد سهشنبه ۱۱ فروردین هدف حمله قرار گرفت. این نفتکش توان حمل حدود دومیلیون بشکه نفت خام را دارد که ارزش آن با قیمتهای کنونی بازار بیش از ۲۰۰میلیون دلار برآورد میشود. شرکت نفت کویت، مالک این کشتی، اعلام کرده است که این حمله باعث آتشسوزی و آسیبدیدگی بدنهٔ نفتکش شده است. مقامهای دُبی بعدتر اعلام کردند که آتش پس از حملهٔ پهپادی مهار شده و در عین حال نه نشتی نفتی رخ داده و نه آسیبی به خدمه وارد آمده است.
این حمله تازهترین مورد از رشته حملهها به کشتیهای تجاری در خلیج فارس و تنگه هرمز از زمان آغاز حملههای آمریکا و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه (۹ اسفند) است. درگیریای که اکنون وارد دومین ماه شده است علاوه بر برجا گذاشتن هزاران کشته، مسیرهای انتقال انرژی را مختل کرده و خطر کشیده شدن اقتصاد جهانی به رکودی تازه را افزایش داده است. بازار نفت نیز بلافاصله به این رخداد واکنش نشان داد و قیمتها بار دیگر جهش کرد، هرچند بعدتر بخشی از این افزایش فروکش کرد.
فشار ناشی از افزایش قیمت نفت و سوخت اکنون بهطور مستقیم بر زندگی روزمرهٔ شهروندان آمریکایی اثر گذاشته و به مسئلهای سیاسی برای ترامپ و حزب جمهوریخواه در آستانهٔ انتخابات میاندورهیی نوامبر تبدیل شده است. بر اساس دادههای منتشرشده، میانگین قیمت خردهفروشی بنزین در آمریکا روز دوشنبه برای نخستین بار در بیش از سه سال گذشته از چهار دلار برای هر گالن عبور کرده است. همزمان، نفت برنت در طول ماه مارس ۵۶درصد افزایش قیمت داشته و به بیش از ۱۱۳ دلار در هر بشکه رسیده است، افزایشی کمسابقه که نگرانیها دربارهٔ موج جدید تورم و اختلال در زنجیرهٔ تأمین جهانی را افزایش داده است.
در جبهههای دیگر نیز دامنهٔ درگیریها همچنان رو به گسترش است. حوثیهای همسو با ایران وارد جنگ شدهاند و با موشک و پهپاد اسرائیل را هدف قرار دادهاند. ترکیه نیز گزارش داده است که یک موشک بالستیک شلیکشده از ایران وارد حریم هوایی آن کشور شده، اما از سوی سامانههای پدافندی ناتو رهگیری و سرنگون شده است. همزمان، اسرائیل حملههای موشکیاش را علیه آنچه زیرساختهای نظامی ایران در تهران میخواند ادامه داده و همچنین مواضعی را در بیروت هدف قرار داده است که به گفتهٔ این کشور در اختیار حزبالله بوده است.
در تهران نیز، به گزارش رسانههای ایرانی، دقایقی پس از هشدار اسرائیل درباره حملههای قریبالوقوع، صدای انفجار در بخشهایی از شرق و غرب شهر شنیده شده است. خبرگزاری تسنیم نوشته است که در منطقهٔ پیروزی برق قطع شده و مقامهای وزارت نیرو برای بازگرداندن جریان برق وارد عمل شدهاند. در شمال غرب ایران نیز حمله به یک حسینیه در زنجان سه کشته و ۱۲ زخمی برجای گذاشته است. در جنوب لبنان هم ارتش اسرائیل اعلام کرده است که چهار سرباز آن کشور کشته شدهاند، در همان منطقهای که پیشتر نیز سه نیروی حافظ صلح سازمان ملل متحد از اندونزی در دو رخداد جداگانه جان باخته بودند.
در سوی دیگر، سخنگوی نظامی ایران گفته است که در حملههای موشکی و پهپادی اخیر «مخفیگاههای» نیروهای آمریکایی در پنج پایگاه منطقهیی و نیز اهدافی در اسرائیل مورد حمله قرار گرفتهاند. همزمان، دو مقام آمریکایی به رویترز گفتهاند که هزاران نیروی لشکر ۸۲ هوابرد ارتش آمریکا وارد خاورمیانه شدهاند، اقدامی که به گفته این گزارش، دامنهٔ گزینههای نظامی ترامپ را گسترش میدهد و حتی احتمال حملهٔ زمینی به ایران را، در کنار ادامهٔ تلاشهای دیپلماتیک، همچنان مطرح نگه میدارد.
با وجود تشدید درگیریها، تماسهای سیاسی و دیپلماتیک نیز ادامه دارد. کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، گفته است ترامپ همچنان به دنبال رسیدن به توافق با رهبران ایران است و برای این منظور مهلت تازه تا ۶ آوریل (۱۷ فروردین) تعیین شده برای اینکه جمهوری اسلامی تنگهٔ هرمز را باز کند. او همچنین مدعی شده است که مواضع علنی ایران با آنچه در گفتوگوهای غیرعلنی به مقامهای آمریکایی منتقل میشود تفاوت دارد. جمهوری اسلامی نیز تأیید کرده که از طریق میانجیها پیشنهادهای صلح آمریکا را دریافت کرده است که پس از رایزنیهای وزیران خارجه پاکستان، مصر، عربستان سعودی، و ترکیه منتقل شده است. با این حال، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، این پیشنهادها را «غیرواقعبینانه، غیرمنطقی، و زیادهخواهانه» خوانده است.
پس از این موضعگیری، ترامپ بار دیگر لحن تهدیدآمیزی در پیش گرفت و هشدار داد که اگر بهزودی توافقی حاصل نشود و تنگه هرمز باز نگردد، آمریکا نیروگاهها، چاههای نفت، و جزیره خارگ را، که بخش بزرگی از صادرات نفت ایران از آن انجام میشود، نابود خواهد کرد. او در عین حال گفته است که دولت آمریکا با «رژیمی معقولتر» برای پایان دادن به جنگ در ایران در حال گفتوگو است. اما همزمان گزارش وال استریت ژورنال حاکی است که ترامپ به دستیارانش گفته حاضر است حتی در صورت باز نشدن کامل تنگهٔ هرمز نیز عملیات نظامی را متوقف کند و بازگشایی کامل این گذرگاه را به زمانی بعد موکول سازد. انتشار همین ارزیابی به کاهش نسبی قیمت نفت و بهبود محدود بازارهای سهام کمک کرده، زیرا نشانهای از تمایل آمریکا به یافتن راهی برای پایان دادن سریعتر به درگیری تلقی شده است.
کاخ سفید در واکنش به این گزارش، به سخنان مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، استناد کرده که گفته بود تنگهٔ هرمز «به هر شکل ممکن» پس از عملیات آمریکا باز خواهد شد. همزمان، دولت ترامپ در حال بررسی این موضوع است که از کشورهای عربی بخواهد هزینههای جنگ را تقبل کنند. همچنین، دولت آمریکا درخواست بودجهٔ اضافی ۲۰۰میلیارد دلاری برای ادامهٔ جنگ را مطرح کرده است که با مخالفت جدّی در کنگره روبهرو شده و تصویب آن آسان نخواهد بود.