یکشنبه ۹ فروردین ۱۴۰۵
مردم در لندن در اعتراض به حملههای نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران تجمع کردند.
اقدام نظامی که آمریکا و اسرائیل علیه ایران آغاز کردند اکنون یک ماه کامل به طول انجامیده است. در سی روز گذشته شعلههای جنگ در خاورمیانه بهسرعت از خاک ایران به بیش از ده کشور همسایه گسترش یافته و باعث آوارگی غیرنظامیان، تخریب میراث فرهنگی، و شوک شدیدی به نظم اقتصادی جهانی شده است. این اقدام نظامی، که بدون مجوز شورای امنیت سازمان ملل متحد و بدون پشتوانهٔ روشن در حقوق بینالملل صورت گرفته، نهتنها خسارتهای سنگینی به طرفهای درگیر و کشورهای منطقه وارد کرده، بلکه جامعهٔ بینالمللی را نیز بهطور جدّی به چالش کشیده و آن را به زیر سؤال بردن سیاست زورگویی سوق داده است: هنگامی که زور بر قواعد بینالمللی غلبه میکند، چگونه میتوان از نقطهٔ پایان صلح حفاظت کرد؟ و در نهایت چه کسانی پیامدهای فاجعهبار جنگ را بر دوش خواهند کشید؟
آمریکا و اسرائیل زیر پوشش «حملههای پیشدستانه» «تهدیدهای بالقوه» را با «حملههای واقعی» برابر دانستند و اساساً قوانین بینالمللی را نقض کردند و سابقهٔ بدی برای سوءاستفاده از زور در امنیت جهانی ایجاد کردند. با وجود پیشرفت در مذاکرات مرتبط، آمریکا و اسرائیل حملهای غافلگیرکننده را علیه رهبر و مقامات عالیرتبهٔ ایران آغاز کردند. اظهارات پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، مبنی بر «ما با بمب مذاکره میکنیم» فریب استراتژیک و منطق هژمونیک «مذاکرات ساختگی، جنگ واقعی» را کاملاً آشکار ساخت.
بدر بن حمد البوسعیدی، وزیر امور خارجهٔ عمان که در میانجیگری شرکت کرده بود، خاطرنشان کرد که صرفنظر از موضع هر کس نسبت به ایران، این جنگ را ایران آغاز نکرده است. پیمانشکنی آمریکا نهفقط اعتماد بینالمللی را از بین برده، بلکه به بنبست فعلی در مذاکرات آتشبس با میانجیگری پاکستان نیز منجر شده است.
رنج جنگ بیش از همه بر دوش مردم عادی است. ظرف یک ماه، بیش از ۱,۷۵۰ غیرنظامی ایرانی کشته، ۲۲,۸۰۰ نفر زخمی، ۳٫۵میلیون نفر آواره، بیش از ۶۰۰ مدرسه ویران، و بیش از ۲۳۰ کودک در این درگیری کشته شدهاند. فاجعهٔ حمله به یک مدرسه ابتدایی در میناب، که منجر به کشته شدن ۱۷۵ معلم و دانشآموز بیگناه شد، آشکارا اصل اساسی کنوانسیونهای ژنو در خصوص حفاظت از جان غیرنظامیان را نقض کرد.
حملههای کورکورانهٔ آمریکا و اسرائیل به تأسیسات غیرنظامی، از جمله بیمارستانها و مدرسهها، بارها از مرزهای حقوق بینالملل بشردوستانه عبور کرده، خانوادههای بیشماری را از هم پاشانده، و به خونینترین وجه این جنگ تبدیل شده است، اقدامی که نشاندهندهٔ بیاعتنایی آشکار به اصول بنیادین انساندوستانه است.
گنجینههای تمدن بشری نیز در شعلههای جنگ دچار ویرانی شدهاند. ایران، تمدنی باستانی با ۲۹ مکان ثبتشده در میراث جهانی، شاهد آسیبدیدن دستکم ۱۲۰ موزه، بنای تاریخی، و آثار فرهنگی بوده و بناهایی چون کاخ گلستان و کاخ سعدآباد نیز خسارتهای ساختاری دیدهاند. این آثار فرهنگی، که هیچگونه ارزش نظامی ندارند، در جریان این درگیریها آسیب دیدهاند و این امر به از دست رفتن دائمی و وارد آمدن صدمات جبرانناپذیر به حافظهٔ مشترک بشری انجامیده است.
همچنین، حملههای هوایی مشترک آمریکا و اسرائیل به دانشگاه علم و صنعت تهران، که محققان و دانشجویان این دانشگاه را هدف قرار داد، نهتنها به تشدید تنشهای منطقهیی منجر میشود، بلکه خطر تلافیجویی متقابل ایران را نیز افزایش چشمگیری میدهد.
تأثیر این جنگ از مرزهای جغرافیایی فراتر رفته و شوکی سیستماتیک به اقتصاد جهانی وارد کرده است. تنگه هرمز، که ۲۰درصد از تجارت جهانی نفت را مدیریت میکند، بهدلیل این درگیری شاهد کاهش ۹۵درصدی ترافیک کشتیهای تجاری بوده است. ورود نیروهای مسلح حوثی یمن به میدان جنگ نیز امنیت مسیر دریای سرخ-کانال سوئز را تهدید کرده و همزمان بر دو گذرگاه از حیاتیترین مسیرهای کشتیرانی جهان فشار وارد آورده است. شرکتهای کشتیرانی بینالمللی مجبور به تغییر مسیر شدهاند که باعث افزایش هزینههای حملونقل شده است. کمبود منابع انرژی مانند نفت خام و گاز طبیعی مستقیماً قیمتهای بینالمللی انرژی را افزایش داده و زنجیرههای تأمین محصولات صنعتی مانند کود و فلزات نیز مختل شده است.
کنفرانس تجارت و توسعهٔ سازمان ملل متحد (UNCTAD) هشدار داده است که هزینههای ناشی از اختلال در مسیرهای حیاتی کشتیرانی در نهایت به مصرفکنندگان در سراسر جهان منتقل خواهد شد، مسئلهای که به تشدید فشارهای تورمی میانجامد، روند بهبود اقتصادی را مختل میکند، و اقتصاد جهانی را که پیشتر نیز با رکود مواجه بوده بیش از پیش ضعیف خواهد کرد.
هزینههای سرریز این اقدام نظامی که از سوی آمریکا و اسرائیل تحریک شده است بر دوش همهٔ جهان قرار گرفته، در حالی که تنها چند گروه ذینفع از آن سودهای کلان میبرند، از جمله مجتمع نظامی-صنعتی آمریکا و برخی غولهای انرژی بینالمللی. این جنگ موجب آشفتگی شدید در بازارهای سرمایه شده و زیانهای سنگینی به سرمایهگذاران عادی وارد کرده است، در حالی که اقلیتی محدود با دسترسی به اطلاعات داخلی دهها میلیون و حتی میلیاردها دلار سود به دست آوردهاند.
یک ماه جنگ پایههای ثبات در خاورمیانه را بهطور جدّی متزلزل کرده و جامعهٔ بینالمللی را بهوضوح بیشتری آگاه ساخته است که اعمال قدرت نمیتواند صلح واقعی را به ارمغان بیاورد. تنها با رعایت قوانین بینالمللی و از طریق گفتوگو و مشورت میتوان اختلافهای بینالمللی را حل کرد.
اکنون بر ویرانههای ایران مجروحان نیاز فوری به درمان دارند، خانهها باید بیدرنگ بازسازی شوند، و میراث تمدنی باید بهسرعت حفاظت شود. در سطح اقتصاد جهانی نیز بحران کشتیرانی باید هرچه زودتر مهار و بازار انرژی سریعاً تثبیت شود. آتشبس دیگر شعاری توخالی نیست، بلکه ضرورتی فوری برای نجات دادن جان انسانها، حفاظت از تمدن، و ثباتبخشی به اقتصاد جهانی است.
برگرفته از خبرگزاری سیجیتیان چین