یکشنبه ۲ فروردین ۱۴۰۵
در حالی که جنگ میان آمریکا، اسرائیل و ایران وارد چهارمین هفته خود شده است، تنشها با تهدیدهای مستقیم علیه زیرساختهای انرژی به مرحلهای تازه و بسیار خطرناک رسیده است؛ مرحلهای که به گفته تحلیلگران میتواند نهتنها بازارهای جهانی، بلکه کل منطقه خاورمیانه را وارد بحرانی عمیقتر کند.
بر اساس گزارش رویترز، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، با صدور اولتیماتومی ۴۸ ساعته به تهران، تهدید کرده است در صورت عدم بازگشایی کامل تنگه هرمز، تأسیسات برق و انرژی ایران را «نابود» خواهد کرد. این موضعگیری تنها یک روز پس از آن مطرح شد که او از احتمال کاهش تنشها سخن گفته بود؛ تغییری که نشانهای از سردرگمی در راهبرد واشنگتن تلقی میشود.
در واکنش، ایران نیز هشدار داده است در صورت اجرای این تهدید، زیرساختهای آمریکا در منطقه، از جمله تأسیسات انرژی در کشورهای حوزه خلیج فارس، هدف حمله قرار خواهند گرفت. همزمان، اعزام نیروهای آمریکایی و تجهیزات نظامی به منطقه ادامه دارد و نشانههایی از آمادگی برای تشدید درگیری دیده میشود.
این تقابل مستقیم، در شرایطی رخ میدهد که جنگی که از ۲۸ فوریه آغاز شده، تاکنون بیش از دو هزار کشته برجای گذاشته و بازارهای جهانی را به شدت بیثبات کرده است. افزایش بهای سوخت، نگرانی از تورم جهانی و اختلال در زنجیره تأمین انرژی، از پیامدهای فوری این بحران بوده است.
یکی از کانونهای اصلی بحران، تنگه هرمز است؛ گذرگاهی حیاتی که حدود یکپنجم نفت و گاز مایع جهان از آن عبور میکند. حملات ایران عملاً این مسیر را بهشدت محدود کرده و موجب جهش کمسابقه قیمتها شده است. تنها در هفته گذشته، قیمت گاز در اروپا تا ۳۵ درصد افزایش یافته و قیمت نفت به بالاترین سطح خود در نزدیک به چهار سال اخیر رسیده است.
با وجود این، تهران اعلام کرده که تنگه هرمز برای همه کشورها به جز «دشمنان ایران» باز است و عبور کشتیها در صورت هماهنگی با مقامات ایرانی امکانپذیر خواهد بود. دادههای ردیابی کشتیها نیز نشان میدهد برخی نفتکشها، از جمله کشتیهایی با پرچم هند و پاکستان، توانستهاند از این مسیر عبور کنند.
تحلیلگران اقتصادی هشدار میدهند که تهدید ترامپ، همچون «بمب ساعتی ۴۸ ساعته» بر فراز بازارهای جهانی عمل میکند. به گفته تونی سایکامور، تحلیلگر بازار، اگر این اولتیماتوم عقبنشینی نشود، بازارهای جهانی ممکن است با «دوشنبه سیاه» مواجه شوند؛ وضعیتی که با سقوط شدید بورسها و جهش دوباره قیمت نفت همراه خواهد بود.
در همین حال، دامنه نظامی بحران نیز در حال گسترش است. ایران برای نخستینبار از موشکهای دوربرد استفاده کرده و به گفته ارتش اسرائیل، موشکهایی با برد حدود چهار هزار کیلومتر شلیک کرده است؛ بردی که نهتنها خاورمیانه، بلکه پایتختهای اروپایی مانند برلین، پاریس و رم را نیز در تیررس قرار میدهد. یکی از این حملات در نزدیکی تأسیسات هستهای دیمونا در اسرائیل صورت گرفته است.
همزمان، ایران پایگاه مشترک آمریکا و بریتانیا در اقیانوس هند را هدف قرار داده و اسرائیل نیز در پاسخ، حملاتی را به تهران آغاز کرده است؛ روندی که نشاندهنده حرکت سریع درگیری به سوی یک جنگ منطقهای گستردهتر است.
در بعد سیاسی، این جنگ به چالشی جدی برای دولت ترامپ تبدیل شده است. نظرسنجی جدید رویترز/ایپسوس نشان میدهد ۵۹ درصد آمریکاییها با حملات نظامی علیه ایران مخالفاند. افزایش قیمت انرژی و فشار اقتصادی نیز بر نارضایتی عمومی افزوده و این بحران را به عاملی تعیینکننده در آستانه انتخابات میاندورهای کنگره تبدیل کرده است.
در سطح بینالمللی نیز شکافها عمیقتر شده است. ترامپ متحدان ناتو را به «بزدلی» متهم کرده، در حالی که بسیاری از این کشورها تمایلی به ورود به جنگی که بدون مشورت با آنان آغاز شده، ندارند. برخی کشورها، از جمله ژاپن، تنها در صورت برقراری آتشبس احتمال مشارکت در عملیاتهایی مانند مینروبی در تنگه هرمز را مطرح کردهاند.
همزمانی تهدید به هدف قرار دادن زیرساختهای حیاتی انرژی، گسترش برد حملات نظامی و بیثباتی شدید بازارها، این بحران را به یکی از خطرناکترین رویاروییهای دهههای اخیر تبدیل کرده است؛ بحرانی که نهتنها سرنوشت منطقه، بلکه اقتصاد جهانی را نیز در معرض شوکی بزرگ قرار داده است.
اخبار روز