حسین بحیرایی
چهارشنبه ۲۷ اسفند ۱۴۰۴
در شرایطی که تنشها و درگیریهای منطقهای در خاورمیانه افزایش یافته است، بسیاری از تحلیلگران تلاش میکنند این تحولات را در چارچوبی گستردهتر از یک مناقشهٔ صرفاً سیاسی یا امنیتی بررسی کنند. از این منظر، برخی بر این باورند که رخدادهای جاری تنها به موضوعهایی مانند برنامهٔ هستهای، توان موشکی، یا اختلافهای سیاسی محدود نمیشود، بلکه میتواند بخشی از یک راهبرد کلانتر در نظام بینالملل باشد.
یکی از محورهای مهم این تحلیلها به نقش اقتصاد جهانی و جایگاه دلار در نظام مالی بینالمللی مربوط میشود. در طول تاریخ، تحولات ژئوپلیتیک گاه بر ساختارهای اقتصادی جهانی نیز تأثیر گذاشتهاند. از این رو برخی تحلیلگران معتقدند که تحولات امنیتی در مناطق حساس جهان میتواند بهطور غیرمستقیم در تقویت جایگاه دلار و تثبیت موقعیت اقتصادی آمریکا نقش داشته باشد. هرچند این دیدگاه مورد اجماع همهٔ اقتصاددانان نیست، اما در ادبیات اقتصاد سیاسی بینالملل مورد بحث قرار گرفته است.
در این میان، اهمیت تنگهٔ هرمز به عنوان یکی از مهمترین گذرگاههای انرژی جهان جایگاه ویژهای دارد. بخش قابل توجهی از صادرات نفت جهان از این مسیر عبور میکند و هرگونه تغییر در وضعیت امنیتی یا کنترل این گذرگاه میتواند تأثیر قابل توجهی بر بازارهای انرژی و قیمت نفت در سطح جهان داشته باشد. به همین دلیل، این منطقه همواره در کانون توجه قدرتهای منطقهای و فرامنطقهای قرار داشته است.
از سوی دیگر، نقش صنایع نظامی در اقتصاد برخی کشورها نیز موضوعی قابل توجه است. در آمریکا بخش قابل توجهی از صنایع دفاعی و تولید تجهیزات نظامی در اختیار شرکتهای بزرگ خصوصی قرار دارد و بودجههای نظامی گسترده میتواند به رونق این بخش از اقتصاد کمک کند. در این چارچوب، برخی تحلیلگران بر این باورند که افزایش تنشهای امنیتی در سطح جهان بهطور غیرمستقیم به رشد و پویایی صنایع دفاعی نیز منجر میشود.
در سطح سیاسی نیز روابط میان قدرتهای جهانی، پیمانهای نظامی، و متحدان منطقهای در شکلدهی به تحولات نقش مهمی ایفا میکند. کشورها و بازیگران مختلف هر یک در چارچوب منافع و نقشهای خودشان در این معادلات حضور دارند و تحلیل سادهانگارانه از این روابط نمیتواند پیچیدگی واقعی آن را بهخوبی توضیح دهد.
در نهایت، بسیاری از ناظران بر این باورند که در صورت گسترش درگیریها، احتمال شکلگیری جنگی فرسایشی و طولانیمدت وجود دارد، جنگی که نهتنها پیامدهای امنیتی، بلکه آثار اقتصادی و اجتماعی گستردهای نیز در سطح منطقه و جهان به همراه خواهد داشت. از این رو، بررسی دقیق و چندبُعدی این تحولات برای درک بهتر روندهای آینده در نظام بینالملل اهمیت فراوانی دارد.
برگرفته از کانال تلگرام جمهوری ایرانی