دوشنبه ۲۵ اسفند ۱۴۰۴
در حالی که دونالد ترامپ تلاش میکند متحدان آمریکا را به مشارکت مستقیم در تأمین امنیت تنگهٔ هرمز وادارد، ژاپن، استرالیا، و بریتانیا اعلام کردهاند فعلاً برنامهای برای اعزام ناو جنگی به این آبراه راهبردی ندارند. این موضعگیریها نشان میدهد که با وجود فشار فزایندهٔ دولت ترامپ، متحدان اصلی آمریکا هنوز تمایلی به ورود مستقیم نظامی به بحرانی ندارند که با ادامهٔ جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران هر روز ابعاد خطرناکتری پیدا میکند.
تنگهٔ هرمز، که حدود ۲۰درصد نفت جهان از آن عبور میکند، در پی حملههای متقابل و اقدام ایران در محدود کردن شدید عبور نفتکشها به یکی از کانونهای اصلی بحران جهانی انرژی تبدیل شده است. پیامد این وضع جهش قیمت نفت و ایجاد آن چیزی بوده که در گزارشها از آن بهعنوان بزرگترین اختلال عرضهٔ نفت در تاریخ یاد شده است. در چنین شرایطی، ترامپ روز یکشنبه گفت دولتش با هفت کشور تماس گرفته و از آنها خواسته است که برای باز نگه داشتن این مسیر دریایی وارد عمل شوند، هرچند نام این کشورها را اعلام نکرد.
او پیشتر در شبکههای اجتماعی ابراز امیدواری کرده بود که چین، فرانسه، ژاپن، کره جنوبی، بریتانیا، و دیگر کشورها در این مأموریت مشارکت کنند. ترامپ حتی پا را فراتر گذاشت و گفت این کشورها باید برای حفاظت از این مسیر وارد عمل شوند، زیرا این گذرگاه عملاً «قلمرو انرژی» آنهاست، جایی که نفت و انرژی مورد نیازشان از آن عبور میکند.
با این حال، پاسخهای اولیه به این فشارها منفی یا محتاطانه بوده است. در ژاپن، نخستوزیر سانائه تاکائیچی در پارلمان اعلام کرد که کشورش در حال حاضر قصدی برای اعزام ناو برای اسکورت کشتیها در خاورمیانه ندارد و حتی آمریکا نیز هنوز درخواست رسمی مشخصی از توکیو مطرح نکرده است. او گفت ژاپن همچنان در حال بررسی این است که چه اقدامی را میتواند بهطور مستقل و در چارچوب محدودیتهای قانونیاش انجام دهد.
در ژاپن، فرستادن نیروهای نظامی به خارج از کشور همچنان مسئلهای بسیار حساس است. این کشور، که پس از جنگ جهانی دوم ساختاری رسمی با گرایش صلحطلبانه دارد، در حوزهٔ عملیات نظامی برونمرزی با محدودیتهای سیاسی و حقوقی روبهروست. وزیر دفاع ژاپن نیز تصریح کرده است که در شرایط کنونی و با توجه به بیثباتی شدید منطقه، برنامهای برای اعزام ناو به تنگهٔ هرمز وجود ندارد. یکی از مقامهای ارشد حزب حاکم نیز گفته است آستانه ورود نظامی ژاپن به چنین درگیریای «بسیار بالا» است.
این در حالی است که ژاپن از نظر انرژی بهشدت به این آبراه وابسته است. حدود ۹۰درصد نفت مصرفی ژاپن از خاورمیانه تأمین میشود و ۷۰درصد آن از تنگهٔ هرمز عبور میکند. همین وابستگی باعث شده توکیو همزمان با خودداری از ورود نظامی، برای نخستین بار از زمان آغاز جنگ اوکراین در سال ۲۰۲۲ به ذخایر نفتیاش دست ببرد تا بخشی از نگرانیها درباره اختلال عرضه را کاهش دهد.
استرالیا نیز موضع مشابهی اتخاذ کرده است. وزیر حملونقل آن کشور به رسانهٔ ملی استرالیا گفت که دولت هیچ برنامهای برای اعزام کشتی به تنگهٔ هرمز ندارد. او با تأکید بر اهمیت زیاد این گذرگاه برای تجارت جهانی انرژی افزود این موضوع نه از استرالیا خواسته شده و نه این کشور در حال حاضر سهمی در آن در نظر گرفته است. حتی اپوزیسیون محافظهکار استرالیا نیز در مورد ورود به چنین مأموریتی محتاط بوده و گفته است باید بررسی شود که آیا چنین مشارکتی واقعاً در راستای منافع ملی استرالیا هست یا نه و آیا این کشور اصلاً شناور مناسب برای انجام امن چنین مأموریتی در اختیار دارد.
بریتانیا نیز اگرچه از بررسی گزینههایی برای کمک کردن به امنیت کشتیرانی خبر داده، اما بهروشنی گفته است که اعزام کشتی جنگی به هرمز، آنگونه که ترامپ خواسته، ممکن است بهدلیل ماهیت بیثبات و انفجاری جنگ اوضاع را بدتر کند. مقامهای بریتانیایی گفتهاند یکی از گزینههای مورد بررسی استفاده از مینروبهای هوایی برای کمک به پاکسازی مسیر دریایی است، نه لزوماً فرستادن ناوهای رزمی به منطقه.
فرانسه هم از اعزام ناو جنگی جدید یا افزایش حضور نظامی مستقیم در هرمز خودداری کرده است. مقامهای وزارت خارجه فرانسه تأکید کردهاند که موضع فعلی پاریس بر حفظ ثبات منطقهیی استوار است، نه اقداماتی که به تشدید بیشتر جنگ منجر شود. کره جنوبی نیز هنوز تصمیم نهایی نگرفته و اعلام کرده است پس از رایزنی نزدیک با آمریکا و بررسی دقیق اوضاع دربارهٔ این موضوع تصمیم خواهد گرفت.
ترامپ در همین حال فشار بر متحدان اروپایی و آسیایی را افزایش داده و حتی در گفتوگو با فایننشال تایمز هشدار داده است که اگر اعضای ناتو در این باره به آمریکا کمک نکنند، آیندهٔ این پیمان «بسیار بد» خواهد بود. او همچنین چین را زیر فشار قرار داده و گفته است که آن کشور از مشتریان اصلی نفت عبوری از این منطقه است، پس باید پیش از سفر احتمالی او به چین به باز شدن تنگه کمک کند.
این تحولات در شرایطی روی میدهد که بهای نفت همچنان رو به افزایش است. در آغاز معاملات روز دوشنبه قیمت نفت از ۱۰۴ دلار برای هر بشکه فراتر رفت. همزمان، جنگ وارد سومین هفته شده و آثار آن در سراسر خلیج فارس همچنان دیده میشود، از ادامهٔ حملههای موشکی و پهپادی ایران به کشورهای منطقه گرفته تا اختلال در فعالیت فرودگاه دبی و تلفات انسانی در امارات.
با وجود این، نه ترامپ زمان روشنی برای پایان جنگ ارائه کرده و نه جمهوری اسلامی نشانهای از آمادگی برای مذاکره نشان داده است. عباس عراقچی، وزیر خارجهٔ ایران، تأکید کرده است که ایران نه درخواست آتشبس کرده و نه خواهان مذاکره بوده و برای دفاع از خودش «هرقدر لازم باشد» آماده است. در چنین فضایی، خودداری متحدان آمریکا از پیوستن فوری به ائتلاف دریایی در هرمز را میتوان نشانهای روشن از نگرانی آنها از گسترش بیشتر جنگ و گرفتار شدن در بحرانی دانست که هنوز هیچ افق روشنی برای پایان آن دیده نمیشود.
برگرفته از اخبار روز