دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا. عکس آرشیوی از Brendan Smialowski/AFP
یکشنبه ۲۴ اسفند ۱۴۰۴
امید مجد – اندیشهٔ نو: شبکهٔ خبری الجزیره در گزارشی که امروز منتشر کرد تصویری از جهانی ترسیم میکند که در آن ساختارهای حقوقی و دیپلماتیکِ پس از جنگ جهانی دوم در برابر رویکرد تهاجمی و بیسابقهٔ دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، کاراییشان را عملاً از دست دادهاند. نویسنده معتقد است که ترامپ در دورهٔ دوم ریاستجمهوریاش با اتکا به قدرتی عملاً بدون نظارت سیاست خارجی آمریکا را به مسیری سوق داده است که پیامدهایش در سراسر نظام بینالملل دیده میشود.
قدرتی که از چارچوبهای سنتی عبور کرده
بهگفتهٔ تحلیلگران، ترامپ اکنون در موقعیتی قرار دارد که نه نهادهای داخلی آمریکا و نه سازوکارهای بینالمللی قادر به مهار کردنش نیستند. حملههای نظامی بدون مجوز قانونی بینالمللی (شورای امنیت) به ایران و ونزوئلا، فشار بر متحدان اروپایی، و بیاعتنایی آشکار به منشور ملل متحد فقط بخشی از اقداماتی است که به باور ناظران نظم مبتنی بر قواعد را بر هم زده است.
ترامپ بارها تأکید کرده است که فقط «اخلاق شخصی» خودش مرزهای قدرتش را تعیین میکند، موضعی که نگرانیها دربارهٔ فرسایش هنجارهای بینالمللی را بیش از پیش کرده است.
ناتوانی نهادهای بینالمللی
گزارش الجزیره یادآور میشود که شورای امنیت سازمان ملل متحد و دیگر نهادهای حقوقی جهانی در برابر اقدامات دولت آمریکا در عمل بیاثر شدهاند. بسیاری از کشورها، حتی در سازمان ملل متحد، از بیم واکنش دولت آمریکا از انتقاد علنی از اقدامات دولت ترامپ خودداری میکنند. در عین حال، ترامپ هرگاه لازم بداند از سازمان ملل متحد برای کسب مشروعیت سیاسی استفاده میکند، بیآنکه خودش را ملزم به رعایت قواعد و قوانین آن بداند.
واکنش قدرتهای جهانی و منطقهیی
به نوشتهٔ نویسندهٔ تحلیل، واکنش بازیگران بینالمللی به اقدامات ترامپ ناهمگون بوده است.
- ۰ کشورهای اروپایی در برخی موارد با دولت ترامپ مخالفت کردهاند، اما در برابر جنگ با ایران و ونزوئلا سکوت اختیار کردهاند.
- ۰ چین و روسیه نقض قوانین بینالمللی را محکوم کردهاند، اما از رویارویی مستقیم پرهیز میکنند.
- ۰ کشورهای عضو بریکس، از جمله هند، رویکردی محتاطانه و مبتنی بر سکوت استراتژیک در پیش گرفتهاند.
- ۰ در منطقهٔ خلیج فارس، نگرانی از پیامدهای جنگ و احتمال افزایش قیمت نفت دولتها را بهسمت کاهش سرمایهگذاری در آمریکا سوق داده است که میتواند هزینههای جنگ را برای آمریکا افزایش دهد.
نهادهای داخلی آمریکا و خلأ مهار سیاسی
در داخل آمریکا نیز نهادهایی که همیشه نقش مهارکنندهٔ قدرت ریاستجمهور را ایفا میکردند نتوانستهاند در برابر ترامپ ایستادگی کنند.
کنگره، وزارت دادگستری، و رسانهها در موقعیتی نیستند که بتوانند محدودیتی مؤثر ایجاد کنند. دیوان عالی- که ترکیب آن در دورهٔ اول ترامپ تغییر یافت- در بسیاری از موارد در کنار او قرار گرفته است. تنها محدودیت قابل توجه جلوگیری این دیوان از استفادهٔ ترامپ از وضع تعرفههای گمرکی برای تنبیه کردن یا پاداش دادن به کشورها بوده است.
جنگ با ایران: تنها جایی که هزینهها خودشان را نشان میدهند
بهرغم نبود محدودیتهای سیاسی و حقوقی ذکرشده، جنگ آمریکا با ایران وارد مرحلهای شده است که پیامدهای اقتصادیاش فشار ملموسی بر دولت آمریکا وارد میکند.
افزایش جهشی قیمت نفت، تهدیدهای ایران به بستن تنگهٔ هرمز، و ناکامی در مهار کردن نوسانهای بازار جهانی انرژی، حتی پس از وارد کردن صدها میلیون بشکه نفت ذخیره به بازار- نارضایتی داخلی در آمریکا را افزایش داده است.
گزارش الجزیره نشان میدهد که جهان در برابر رئیسجمهوری قرار گرفته است که قواعد سنّتی سیاست بینالملل را نادیده گرفته و به چالش کشیده و نهادهای حقوقی و دیپلماتیک را به حاشیه رانده است. در چنین شرایطی، تنها نیرویی که میتواند قدرت ترامپ را محدود کند نه سازوکارهای حقوقی یا سیاسی، بلکه هزینههای اقتصادی و فشار افکار عمومی داخلی آمریکا است.