چهارشنبه ۲۰ اسفند ۱۴۰۴
خطای مرگآفرین ابرقدرت: چگونه یک دادهٔ قدیمی مدرسهای در میناب را به هدف موشکهای آمریکایی تبدیل کرد
لیندا سارنگ – اندیشهٔ نو: صبح ۲۸ فوریه (۹ اسفند)، کودکان دبستان «شجره طیّبه» در میناب روزی عادی را آغاز کرده بودند: زنگ ورزش، نقاشی روی دیوارهای آبی و صورتی، و حیاطی که سالها پیش از دل یک پایگاه نظامی جدا شده بود. اما چند دقیقه بعد صدای انفجاری که محله را لرزاند همهچیز را تغییر داد.
در روزهای نخست جنگ تجاوزکارانهٔ آمریکا و اسرائیل با ایران، فرماندهان سنتکام (قرارگاه مرکزی فرماندهی) در حال اجرای موجی از حملهها به زیرساختهای دریایی ایران بودند. یکی از هدفها پایگاه نیروی دریایی سپاه در همان بلوکی بود که مدرسهٔ ابتدایی شجرهٔ طیبه در آن قرار داشت. دادههای هدفگذاری را «نهاد اطلاعات دفاعی» آمریکا (DIA) فرستاده بود که سالها روزآمد نشده و هنوز ساختمان مدرسه را بخشی از پایگاه نظامی ثبت کرده بود.
حالا، به گزارش روز سهشنبه ۲۰ اسفند (۱۱ مارس) نیویورک تایمز، و به نقل از مقامات آمریکایی و دیگر افرادی که با یافتههای اولیهٔ تحقیقات نظامی در این باره آشنا هستند، مشخص شده است که نیروهای نظامی آمریکا مسئول آن حملهٔ مرگبار موشکی با موشکهای تاماهاوک به مدرسهٔ ابتدایی شجرهٔ طیبه در میناب بودهاند. با همهٔ اینها، مقامات آمریکایی تأکید کردند که این یافتهها مقدماتی است و هنوز پرسشهای بیپاسخ مهمی در مورد اینکه چرا آن اطلاعات قدیمی بررسی نشده است وجود دارد.
شواهدی که کنار هم قرار گرفتند
گزارش نیویورکتایمز بر پایهٔ مجموعهای از شواهد عمومی و محرمانه شکل گرفته است، از جمله تصاویر ماهوارهیی که نشان میدهد مدرسه سالها پیش از پایگاه جدا شده بود؛ ویدئوهای تأییدشده از لحظهٔ جستوجوی قربانیان در میان آوار؛ ویدئویی از اصابت یک موشک تاماهاوک به پایگاه مجاور؛ تحلیل زمانی حملهها که نشان میدهد پایگاه در فاصلهٔ دو ساعت دو بار هدف قرار گرفته است.
این شواهد، همراه با یافتههای اولیهٔ تحقیق، تصویری روشن از مسئولیت آمریکا ارائه میدهد. تصویرهای ماهوارهیی که بعداً بررسی شد نشان میداد این ساختمان بین سالهای ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۶ از پایگاه جدا شده، برجکهای نگهبانی برداشته شده، ورودیهای عمومی ایجاد شده، و زمین بازی روی آسفالت نقاشی شده بود. اما گویا در شتاب روزهای آغازین جنگ تجاوزکارانه به خاک ایران، هیچکس این تغییرات را دوباره بررسی نکرد.
موشک تاماهاوک، دقیق و بیخطا، دقیقاً همان مختصاتی را هدف گرفت که به آن داده شده بود. نتیجه چه بود؟ یکی از مرگبارترین و دردناکترین ضربههای نظامی آمریکا در دهههای اخیر: دستکم ۱۷۵ ایرانی کشته شدند که بیشترشان کودکان مدرسهیی بودند.
به نوشتهٔ نیویورک تایمز، در واشنگتن یافتههای اولیهٔ تحقیق نظامی بهسرعت روشن کرد که مسئولیت حمله بر عهدهٔ آمریکا است. اما در فضای سیاسی پُرتنش کنونی، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، گاه تلاش کرد تقصیر را متوجه ایران کند، ادعایی که هیچ شاهد و مدرکی آن را تأیید نمیکند. این ادعاهای ترامپ حتی برخی مقامهای مطلع از روند تحقیق را نگران کرد.
پیش از این نیز بررسیهای دیدهبان حقوق بشر نشان داد که مدرسه شجره طیبه میناب در محوطهٔ نظامی متعلق به نیروی دریایی سپاه قرار داشته، اما این نهاد هیچ شواهدی نیافته بود که نشان دهد مدرسه برای مقاصد نظامی مورد استفاده قرار میگرفته است.
سازمان دیدهبان حقوق بشر با انتشار گزارشی مفصل دربارهٔ حمله به مدرسه دخترانه شجره طیبه در میناب از آمریکا و اسرائیل خواست «فوری مسئولیتش را در قبال این حمله بررسی کرده و نتایج را بهصورت عمومی منتشر کنند.»
تحقیق نظامی آمریکا
در پشت صحنهٔ تحقیق، سه نهاد زیر ذرهبین قرار گرفتند: سنتکام، که حمله را اجرا کرد؛ سازمان اطلاعات دفاعی، که دادههای قدیمی را داد؛ آژانس ملی اطلاعات جغرافیایی–فضایی، که مسئول تصویرها و تحلیلهای ماهوارهیی است.
مقامهای آمریکایی میگویند هیچ نشانهای از نقش هوش مصنوعی یا سیستمهای خودکار در این خطای مرگبار دیده نشده و ریشهٔ حادثه همان ضعف قدیمی در راستیآزمایی دادههاست. به نوشتهٔ نیویورک تایمز، این ضعف یادآور بمباران سفارت چین در بلگراد در سال ۱۹۹۹ است، زمانی که نقشههای قدیمی و بررسی ناکافی جان سه نفر را گرفت و روابط بینالمللی را متزلزل کرد.
از رنجی که میبریم…
در میناب، کارگران گورستان نزدیک به صد گور تازه کندند. خانوادهها در میان خاک و دود نام کودکانشان را صدا میزدند. و در ذهن جهانیان و در دستگاه نظامی-اطلاعاتی ابرقدرت نظامی دنیا پرسش اصلی همچنان پابرجاست: چگونه در قلب یکی از پیچیدهترین ماشینهای نظامی جهان یک دادهٔ قدیمی توانست چنین فاجعهای رقم بزند؟
گویا تجاوزکاری و بیاعتنایی به قوانین بینالمللی و قلدرمنشی دولت ترامپ و متحد نظامیاش در منطقه- دولت نتانیاهو- در برخورد با کشورهای دیگر کافی نبود که حالا مردم ایران باید تاوان اشتباههای آنها را هم با جان و زندگیشان بدهند.
این جنگ باید هرچه زودتر متوقف شود. این جنگطلبان متجاوز باید هرچه زودتر متوقف و تنبیه شوند. بگذارید مردم ایران خودشان تکلیف خودشان را با حاکمان ایران تعیین کنند.