الف. هوشيار
جمعه ۱۵ اسفند ۱۴۰۴
در جنگها فقط موشک و تانک تعیینکننده نیستند، روایتها نیز میجنگند. هر جنگی برای دوام آوردن نیاز به معنا دارد. یکی از قدرتمندترین منابع معنا در تاریخْ دین و روایتهای مقدس بوده است. هنگامی که جنگ بهعنوان «مأموریت الهی» تصویر میشود، سربازان و افکار عمومی آن را نه صرفاً درگیری سیاسی، بلکه بخشی از نبردی بزرگتر میان خیر و شر میبینند.
در روزهای اخیر و همزمان با تشدید جنگ میان ایالات متحده، اسرائیل و ایران، گزارشهایی منتشر شده که نشان میدهد در برخی جلسات و سخنرانیهای نظامی در ارتش آمریکا از زبان مذهبی و حتی آخرزمانی برای توصیف این جنگ استفاده شده است.
طبق گزارش رسانهها، سازمان بنیاد نظامی آزادی مذهب (Military Religious Freedom Foundation)، یعنی نهادی که بر آزادی مذهبی در ارتش آمریکا نظارت میکند، اعلام کرده است که صدها شکایت از سوی نظامیان دریافت کرده است. در این شکایتها گفته شده برخی فرماندهان در جلسات توجیهی به سربازان گفتهاند که جنگ با ایران «بخشی از نقشهٔ الهی خداوند» است.
به گفتهٔ یکی از افسران که شکایت خود را به این نهاد ارسال کرده، فرماندهی از او خواسته است به سربازان بگوید این جنگ «همه بخشی از برنامهٔ الهی است» و برای توضیح آن به آیات کتاب مکاشفه (Book of Revelation) اشاره کرده است.
در برخی گزارشها حتی آمده است که به نیروها گفته شده این جنگ میتواند به «آرماگدون» یا نبرد آخرزمانی منجر شود؛ مفهومی در الهیات مسیحی که به نبرد نهایی میان نیروهای خیر و شر اشاره دارد.
در یکی از موارد گزارش شده، یک فرمانده ادعا کرده است که دونالد ترامپ «توسط عیسی مسیح» برگزیده شده تا با حمله به ایران آغازگر این روند باشد.
ریشههای ایدئولوژیک: «صلیبیگری آمریکایی»
برای بسیاری از تحلیلگران، این نوع زبان مذهبی در سیاست آمریکا پدیدهای تازه نیست. در سالهای اخیر، بخشی از جریانهای محافظهکار آمریکا به نوعی ملیگرایی مسیحی (Christian nationalism) گرایش پیدا کردهاند که سیاست خارجی را در قالب نبردی تمدنی تفسیر میکند.
یکی از نمونههای مهم این گفتمان در آثار پیت هگست (Pete Hegseth)، چهرهٔ رسانهای محافظهکار و وزیر جنگ در دولت ترامپ، دیده میشود. او در کتاب خود با عنوان: جنگ صلیبی آمریکایی: مبارزه ما برای آزاد ماندن (American Crusade: Our Fight to Stay Free) از چیزی سخن میگوید که آن را «صلیبیگری آمریکایی» مینامد. در این کتاب او استدلال میکند که آمریکا در نبردی تمدنی با نیروهایی مانند مارکسیسم، سکولاریسم، جهانیگرایی و اسلام سیاسی قرار دارد.
او در این کتاب حتی از ضرورت یک «جنگ مقدس ۳۶۰ درجه برای دفاع از آزادی» سخن میگوید.
در این روایت، دشمنان سیاسی آمریکا نه صرفاً رقبای ژئوپلیتیک، بلکه نیروهایی معرفی میشوند که تهدیدی برای تمدن غرب هستند. چنین چارچوبی، جنگهای معاصر را از سطح رقابت سیاسی به سطح نبردی ایدئولوژیک و حتی الهیاتی ارتقا میدهد.
کارکرد جنگ مقدس: بسیج روانی
استفاده از زبان مذهبی در جنگها کارکردی تاریخی دارد: بسیج روحی نیروها. تاریخ جنگها پر از مثالهایی است که در آنها رهبران سیاسی یا نظامی جنگ را به عنوان مأموریتی الهی توصیف کردهاند:
● در جنگهای صلیبی قرون وسطی، شعار «Deus vult» (خدا چنین میخواهد) برای بسیج جنگجویان استفاده میشد.
● در جنگ سرد، بسیاری از سیاستمداران آمریکایی نبرد با کمونیسم را «نبردی میان ایمان و بیخدایی» معرفی میکردند.
● در جنگ علیه تروریسم پس از ۱۱ سپتامبر نیز بارها از زبان مذهبی برای توصیف نبرد تمدنها استفاده شد.
چنین روایتهایی یک کارکرد مهم دارند: کاهش تردید اخلاقی درباره جنگ. وقتی جنگ به عنوان مأموریتی مقدس معرفی شود، سربازان و جامعه راحتتر آن را میپذیرند. جامعهشناسان جنگ میگویند در چنین شرایطی دشمن نه فقط یک رقیب سیاسی، بلکه نمایندهٔ شر یا تهدیدی برای نظم الهی تصویر میشود. در نتیجه، جنگ معنایی فراتر از سیاست پیدا میکند.
خطرات ورود دین به روایت جنگ
با این حال، بسیاری از ناظران هشدار میدهند که چنین گفتمانهایی میتواند پیامدهای خطرناکی داشته باشد. ارتشهای مدرن معمولاً بر اساس اصول سکولار و حقوقی عمل میکنند و جنگ را در چارچوب قوانین بینالمللی تعریف میکنند. اگر جنگ به عنوان مأموریتی مذهبی معرفی شود، خطر آن وجود دارد که:
● دشمن به عنوان دشمن دین یا تمدن تصویر شود
● امکان مذاکره یا مصالحه کاهش یابد
● جنگ به نبردی هویتی و آخرزمانی تبدیل شود.
در جهانی که تنشهای ژئوپلیتیک در حال افزایش است، این نوع روایتها صرفا ابزاری نیست که کشورهایی مانند جمهوری اسلامی و اسراییل از آن به بهره ببرند. زمینههایی به وجود آمده که در ارتشهای سکولار نیز با بازگشت به دوران قرون وسطایی شکل گسترده تری به خود بگیرد. این شیوهٔ تبلیغات نظامی، جنگ را از حوزهٔ سیاست و دیپلماسی خارج کرده و آن را به سطح نبردی مقدس میان جهانبینیها میبرد.
در چنین شرایطی، شاید مهمترین پرسش این باشد: آیا جنگ هنوز ابزار سیاست است، یا به تدریج به نبردی بین ایدئولوژیها تبدیل میشود؟
منابع:
1. The Guardian, Sara Braun, US troops were told war on Iran was ‘all part of God’s divine plan’, 3 March 2026.
2. Anadolu Agency, US troops being told Iran war intended to bring about Armageddon, 4 March 2026.
3. Al Jazeera, Why are the US and Israel framing the ongoing conflict as a religious war?, 4 March 2026.
4. Democracy Now, Report: U.S. Commander Told Troops Trump Has Been Anointed by Jesus, 4 March 2026.
5. TRT World, US troops told Iran war is God’s plan to trigger Armageddon, 2026.
6. Wikipedia, Pete Hegseth, American Crusade: Our Fight to Stay Free, Center Street, 2020.