یکشنبه ۳ اسفند ۱۴۰۴
مرکز دادههای باز ایران: اُفت صادرات، جهش هزینههای دور زدن تحریمها، و نشت ارزی در شبکهٔ واسطهها منجر به اتلاف میلیاردها دلار از درآمدهای نفتی کشور شده است، هزینهای که اکنون با سرگردان ماندن حدود ۱۷۰میلیون بشکه نفت روی آب ابعاد بیسابقهای یافته است.
تازهترین گزارش سازمان اوپک تأیید میکند که تولید روزانهٔ نفت ایران در ماه ژانویه با اُفتی ۸۱هزار بشکهیی همراه بوده که با تشدیدفشارهای تحریمی آمریکا همزمان شده است.
آمارهای شرکت اطلاعات کالا (کپلر) نیز نشان میدهد که میزان تحویل نفت ایران به بنادر چینی در ژانویه امسال با سقوطی چشمگیر به حدود ۱٫۱میلیون بشکه در روز رسیده است که نسبت به میانگین ۱٫۴میلیون بشکه در سال ۲۰۲۴ کاهش معناداری را نشان میدهد.
پیشبینی این افت شدید در بازارهای هدف از قبل وجود داشت. طبق دادههای کپلر، سال گذشته از ۲۵۱ نفتکش فعال در بارگیری نفت ایران، ۸۶درصد مستقیماً هدف تحریمهای آمریکا قرار گرفتند، در حالی که در سال ۲۰۲۴ فقط یکسوم این ناوگان تحریم شده بود.
این فشار مضاعف و ناترازی در تخلیهٔ محمولهها باعث شده است که حجم «نفت روی آب» ایران در ماه ژانویه به حدود ۱۷۰میلیون بشکه برسد که جهشی ۱۳۰درصدی نسبت به مدت مشابه در سال قبل نشان میدهد.
هزینهٔ اجارهٔ روزانهٔ یک نفتکش عظیم با ظرفیت ۲میلیون بشکه در حالت عادی ۱۰۰هزار دلار است، اما کرایهٔ نفتکشهای موسوم به «ناوگان ارواح»، که ریسک تحریم را میپذیرند، بسیار فراتر از نرخهای جهانی است. حتی با لحاظ کردن نرخهای عادی، هزینهٔ نگهداری ۱۷۰میلیون بشکه نفت روی آب حدود ۸٫۵میلیون دلار در روز، معادل بیش از ۳میلیارد دلار در سال برآورد میشود.
با نرخ فعلی دلار در بازار آزاد، این رقم حتی ۵۰درصد بیشتر از کل یارانههای نقدی و کالابرگی (مجموعاً ۳۲۰تریلیون تومان) است که دولت در بودجهٔ امسال لحاظ کرده است. سهمیلیارد دلار همچنین معادل ۵ کیلوگرم گوشت قرمز برای هر شهروند ایرانی است.
با در نظر گرفتن برآورد اوپک، که ارزش هر بشکه نفت صادراتی ایران در حالت عادی (بدون لحاظ تخفیفهای نفتی و هزینهٔ دور زدن تحریمها) هماکنون حدود ۶۰ دلار است، ارزش کل نفت انبارشده روی دریا بیش از ۱۰میلیارد دلار تخمین زده میشود. به زبان ساده، هزینهٔ نگهداری این محمولهها به مدت یک سال معادل یکسوم کل ارزش واقعی آنها خواهد بود.
هدررفت درآمدهای ارزی فقط به هزینههای لُجستیک محدود نیست. کپلر برآورد میکند که ایران بابت هر بشکه نفت حدود ۱۱ دلار تخفیف میدهد که معادل ۱۸درصد قیمت واقعی آن است.
اگر فروش روزانهٔ نفت ایران طی یک بازهٔ یکساله در حد ۱٫۱میلیون بشکه ماه ژانویه ثابت بماند و ایران بتواند کل پول نفت صادراتی به پالایشگاههای چینی را بدون کموکاست دریافت کند، باز هم هزینهٔ تخفیف صادرات یک سال نفت کشور حدود ۴٫۵میلیارد دلار میشود، معادل بیش از دوبرابر کل یارانهها و کالابرگی که دولت در بودجهٔ امسال لحاظ کرده یا معادل ۷ تا ۸ کیلوگرم گوشت قرمز برای هر شهروند ایرانی است.
علاوه بر این تخفیفها، هزینههای سنگین واسطههای خارجی و بیمههای غیررسمی نیز به قیمت تمامشده افزوده میشود.
ابعاد مالی این بحران در گزارشهای رسمی نیز مشهود است. علیاکبر پورابراهیم، مدیرعامل اسبق شرکت نیکو، پیشتر اعلام کرده بود که تا بهمن ۱۴۰۲ حدود ۱۱میلیارد دلار پول نفت وصول نشده و در حسابهای تراستی «فاسد» رسوب کرده یا از بین رفته است.
در همین ارتباط، غلامرضا تاجگردون، رئیس کمیسیون تلفیق مجلس، از شکاف ۸میلیارد دلاری بین فروش و وصول نفت در هشت ماه اخیر خبر داده و تأکید کرده است که از ۲۱میلیارد دلار نفت فروختهشده، فقط ۱۳میلیارد دلار آن به چرخهٔ وصول رسیده است.