(تصویر افزودهٔ اندیشهٔ نو است.)
حمید آصفی
سهشنبه ۲۸ بهمن ۱۴۰۴
آنچه امروز در فضای سیاسی شاهد آن هستیم نه صرفاً رجزخوانی کلاسیک و نه واکنش احساسی است، بلکه برخورد دو منطق کاملاً متفاوت از «قدرت» و «بازدارندگی» است. دو منطقی که هر کدام مخاطب اصلیشان بیش از طرف مقابل پایگاه داخلی خودشان است و هدف آنها تثبیت جایگاه و مشروعیت در نگاه مخاطب داخلی است.
از یک سو، سخنان ترامپ ادامهٔ همان الگوی همیشگی اوست: بزرگنمایی قدرت نظامی، شخصیسازی تصمیم جنگ و صلح، و القای این تصویر که همهچیز به ارادهٔ مستقیم او وابسته است. وقتی او میگوید «خودم غیرمستقیم مذاکرات را میبینم» یا یادآوری میکند که «میتوانستیم توافق کنیم، اما مجبور شدم بمبافکن بفرستم»، مخاطب اصلی او تهران نیست، بلکه رأیدهندگان آمریکایی و فضای سیاسی داخلی آمریکاست. هدف او نشان دادن این است که مذاکره از موضع قدرت انجام میشود، نه عقبنشینی، و این پیشدرآمدی برای گرفتن امتیاز است، نه اعلان جنگ.
در سوی دیگر، رهبر جمهوری اسلامی با تأکید بر آسیبپذیری قدرت بزرگ و یادآوری این نکته که برتری سخت الزاماً مصونیت نمیآورد، پیامش را به هواداران داخلی منتقل میکند: ما از موضع ضعف وارد نمیشویم و هر فشار و تهدیدی تبعات خودش را خواهد داشت. وقتی گفته میشود ناو خطرناک است، اما خطرناکتر از آن سلاحی است که میتواند ناو را به قعر دریا ببرد، هدف اصلی یادآوری هزینهها و تثبیت بازدارندگی است؛ پیام روشن این است که فشار یکطرفه بیپاسخ نخواهد ماند.
سؤال اصلی اینجاست: آیا اینها رجزخوانی پیش از امتیازگیری است؟ پاسخ مثبت است، اما نه به معنای ساده و سطحی آن. این رجزخوانیها بخشی از معماری مذاکرهاند، نه جایگزین آن. هر دو طرف میدانند جنگ گزینهٔ مطلوب نیست، اما تلاش میکنند هزینهٔ «نه توافق» را واقعی و ملموس کنند و سقف انتظارات خودشان را پیش از نشستن پای میز مذاکره بالا ببرند.
نکتهٔ کلیدی این است که پُرحرفی، تهدید لفظی، و نمایش قدرت لزوماً نشانهٔ بسته بودن مسیر دیپلماسی نیست. اتفاقاً اغلب نشانهٔ فعال بودن دیپلماسی است. وقتی به بنبست کامل برسند، معمولاً سکوت میکنند، نه سخنرانی. این مرحله چانهزنی پُرتنش است، مرحلهای که رجزخوانی بخشی از منطق سرد معامله است و هر حرکت باید زیر سایهٔ تهدید و محاسبهشده شکل گیرد، نه در فضای اعتماد و تعامل دوستانه.
جمعبندی روشن است: آنچه امروز میبینیم نه مقدمهٔ جنگ است و نه آغاز توافق فوری و همهجانبه، بلکه آغاز شمارش معکوس مذاکره پیشدرآمدی برای امتیازگیری و تثبیت موقعیت داخلی هر دو طرف در آستانهٔ تصمیمگیریهای مهم است.
برگرفته از کانال تلگرام نویسنده