یاسر عرب
جمعه ۲۴ بهمن ۱۴۰۴
جریان موسوم به حزباللهی در ایران به مرحلهای از اضطراب رسیده است که بهخوبی میفهمد پروژهٔ سیاسی و گفتمانیای که ساخته با همین فرمان قابل ادامه دادن نیست!
نشانههایش هم روشن است: اُفت شدید مشارکت سیاسی، شکاف عمیق نسلی، بیاثر شدن زبان رسمی (دست به دامان بیحجابهای همسو شدن)، و گسترش نافرمانیهای ریز و روزمره همه نشانههای این شرایط است.
با این حال، در همین وضع لبهٔ پرتگاه هم حاضر به گفتوگو با نیروهای داخلی منتقد نیست، نه گذارطلب، نه ملی-مذهبی، نه جامعهٔ مدنی، نه زندانی سیاسی، و نه… این در حالی است که همان جریان همزمان امکان مذاکره با آمریکا و بلکه ترامپ را- که در روایت رسمی «دشمن» و حتی «قاتل حاج قاسم» معرفی میشود- امری طبیعی و عقلانی جلوه میدهد.
این تناقض از بیرون عجیب به نظر میرسد، اما از درونِ منطق قدرت کاملاً قابل فهم است. مذاکره با نیروی خارجی، حتی دشمن، در نهایت بر سرِ تحریم، امنیت، یا امتیاز است. یعنی چانهزنی بر سر منافع. آمریکا قرار نیست در ساختار قدرت داخلی سهم بخواهد، صداهای حذفشده را برگرداند، یا دربارهٔ حق شهروندی، سبک زندگی، و روایت رسمی سؤال ایجاد کند.
اما گفتوگو با نیروی داخلی دقیقاً همین کار را میکند. گفتوگو با گذارطلبان یا جامعهٔ مدنی یعنی باز کردن پروندههایی مثل انتخابات، رسانه، زنان، دین، خشونت، اقتصاد رانتی، و مسئولیت نهادهای خاص، و اینجا مسئله فقط اختلافنظر نیست، بلکه تعارض منافع جدّی است.
بسیاری از موقعیتها، رانتها، مصونیتها، و امتیازها دقیقاً به این دلیل پابرجا مانده است که گفتوگویی در کار نبوده است. گفتوگو یعنی شفافیت، و شفافیت یعنی دیده شدن تعارض منافع! یعنی جایی که دیگر نمیشود هم داور بود، هم بازیکن، هم صاحب زمین!
از همین رو، تهدید متفکر و منتقد داخلی برای این جریان تهدید امنیتی نیست، تهدید وجودی و بلکه معیشتیِ قدرت است.
به زبان ساده، با دشمن خارجی میشود معامله کرد و بعد هم در صدا و سیما گفت «عزتمندانه ایستادیم»، اما با جامعه نمیشود معامله کرد، چون جامعه اگر وارد گفتوگو شود، سهم میخواهد، حق میخواهد، و زبان رسمی را به چالش میکشد.
به همین دلیل، این امتناع از گفتوگو نشانهٔ اقتدار نیست. نشانهٔ ترس از لحظهای است که معلوم شود مسئله فقط دشمن بیرونی نبوده، بلکه شیوهٔ حکمرانی، توزیع قدرت، و حذف سیستماتیک صداهای داخلی است.
اگر بخواهیم خلاصه کنیم، این جریان حاضر است با کسی که بیرون ایستاده و امتیاز میخواهد مذاکره کند، اما با کسی که داخل ایستاده و حق میخواهد، نه! و همین انتخاب است که بحران را موقتاً عقب میاندازد، اما در بلندمدت عمیقتر میکند!
برگرفته از کانال تلگرام نویسنده