علی لاریجانی و دونالد ترامپ
گزارشی از الجزیره
ترجمهٔ م. حامد – اندیشهٔ نو
یکشنبه ۱۲ بهمن ۱۴۰۴
در پی افزایش تنشها در خلیج فارس و افزایش تحرکهای دیپلماسی قدرتهای منطقهیی برای جلوگیری از درگیری نظامی، دولت آمریکا و حکومت جمهوری اسلامی ایران خطوط ارتباطی را برای رسیدن به توافق و پرهیز از اقدام نظامی آغاز کردهاند.
ساعتی پس از آنکه [علی لاریجانی] مقام ارشد امنیت ملی ایران اعلام کرد آمادهسازی برای انجام مذاکرات در حال پیشرفت است، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز شنبه (۱۱ بهمن) به خبرنگاران گفت که نمایندگان جمهوری اسلامی ایران «بهطور جدّی دارند با ما گفتوگو میکنند.»
ترامپ که در هواپیمای ایر فورس وان [مخصوص رئیسجمهور] صحبت میکرد گفت معتقد است ایران باید توافق «بدون سلاح هستهیی» را بپذیرد، اما نمیداند آیا جمهوری اسلامی پای چنین توافقی خواهد آمد یا نه.
او گفت: «اما آنها دارند با ما صحبت میکنند. بهطور جدّی دارند با ما گفتوگو میکنند.»
او همچنین به «ناوگان» آمریکا به جلوداری ناو هواپیمابر یواساس آبراهام لینکلن اشاره کرد که بهسمت ایران میرفت و گفت: «ما کشتیهای بسیار بزرگ و قدرتمندی داریم که به آن سمت میروند.»
او افزود: «امیدوارم دربارهٔ چیزی مذاکره کنند که پذیرفتنی باشد.»
چند ساعت پیشتر از آن، علی لاریجانی، رئیس شورای عالی امنیت ملی ایران، اعلام کرد که جمهوری اسلامی در حال آمادهسازی برای انجام مذاکره با آمریکا است.
او در شبکهٔ اجتماعی ایکس نوشت: «برخلاف روایت ساختگی جنگ رسانهیی، شکلگیری چارچوبی برای مذاکرات در حال پیشرفت است.»
لاریجانی در آن یادداشت به جزئیات بیشتری اشاره نکرد.
این تحولات در بحبوحهٔ هفتهها تنش فزاینده رخ میدهد. ترامپ بارها جمهوری اسلامی را بهدلیل سرکوب کردن اعتراضهای ضدّدولتی اخیر تهدید به حمله به ایران کرده و برای محدود کردن برنامهٔ هستهیی ایران فشار آورده است.
اوایل این هفته، ترامپ گفت اگر ایران حاضر به مذاکره دربارهٔ برنامهٔ هستهییاش نشود، کشتیهای جنگی آمریکایی که به ایران گسیل میشوند آمادهٔ استفاده از «خشونت، در صورت لزوم» هستند.
فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) نیز روز جمعه (۱۰ بهمن) به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران (سپاه) در مورد برنامههایش برای برگزاری رزمایش دریایی دوروزه در تنگهٔ هرمز، گذرگاه دریایی خلیج فارس که برای تجارت جهانی حیاتی است، هشدار داد.
سنتکام در بیانیهای اعلام کرد: «هرگونه رفتار ناایمن و غیرحرفهیی در نزدیکی نیروهای آمریکایی، متحدان منطقهیی، یا کشتیهای تجاری خطر برخورد و تشدید تنش و بیثباتی را افزایش میدهد.»
رهبران ارشد ایرانی گفتهاند که آمادهٔ مذاکره با آمریکا هستند، اما فقط زمانی که ترامپ دست از تهدید کردن به حمله به ایران بردارد.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجی ایران، نیز روز شنبه در یادداشتی در شبکههای اجتماعی پاسخ داد که ارتش آمریکا که در سواحل ایران حضور دارد «اکنون میخواهد برای ما تعیین تکلیف کند نیروهای مسلح قدرتمند ما چگونه باید در قلمرو خودشان مانور نظامی انجام دهند.»
در این یادداشت او افزود: «سنتکام از یک نیروی نظامی ملی که دولت آمریکا آن را ‘سازمان تروریستی’ معرفی کرده درخواست کرده ‘حرفهیی’ عمل کند، و همزمان حق انجام رزمایشهای نظامی را برای همان ‘سازمان تروریستی’ به رسمیت میشناسد.»
آمریکا در سال ۲۰۱۹، در دورهٔ اول ریاستجمهوری ترامپ، سپاه پاسداران، شاخهٔ برگزیدگان ارتش ایران، را سازمانی «تروریستی» اعلام کرد.
عراقچی افزود: «حضور نیروهای فرامنطقهیی در منطقهٔ ما همواره نتیجهای برخلاف ادعاهای آنها داشته است: تشدید تنش بهجای کاهش تنش.»
توحید اسدی، خبرنگار الجزیره که از پایتخت ایران گزارش میدهد، گفت اوضاع همچنان «بسیار بیثبات و حساس» است.
با این حال، او گفت که صحبت لاریجانی در روز شنبه دربارهٔ پیشرفت در تلاش برای انجام مذاکرات نشانهای «مثبت» است.
به گفتهٔ اسدی، «[تلاشهای] دیپلماتیک ادامه دارد.» او میگوید در حالی که تلاش میشود از رویارویی میان آمریکا و ایران جلوگیری شود، مقامات ارشد ایرانی در روزهای اخیر با متحدانشان نیز گفتوگوهایی کردهاند.
در همین حال، وزارت امور خارجی قطر اعلام کرد که نخستوزیر شیخ محمد بن عبدالرحمن بن جاسم آل ثانی روز شنبه (۱۱ بهمن) در تهران با لاریجانی دیدار کرد تا دربارهٔ «تلاش برای کاهش تنشها در منطقه» گفتوگو کند.
در بیانیهای که وزارت امور خارجی قطر دربارهٔ این مذاکرات منتشر کرد آمده است که شیخ محمد بار دیگر بر حمایت قطر از «هر تلاشی برای کاهش تنشها و دستیابی به راهحلهای صلحآمیز که امنیت و ثبات منطقه را افزایش میدهد» تأکید دارد.
در این بیانیه همچنین آمده است: «او [شیخ محمد] همچنین بر ضرورت تلاشهای هماهنگ برای مصون نگه داشتن ملتهای منطقه از پیامدهای تشدید تنشها و ادامهٔ هماهنگی با کشورهای برادر و دوست برای حل کردن اختلافها از طریق دیپلماتیک تأکید کرد.»
ترکیه و امارات متحده عربی و عربستان سعودی نیز در تلاشهای دیپلماتیک برای جلوگیری از رویارویی نظامی بین آمریکا و جمهوری اسلامی ایران مشارکت داشتهاند.
ترکیه، که عضو ناتو است، با ایران هممرز است و با هرگونه مداخلهٔ خارجی در ایران مخالف است. ترکیه خواستار گفتوگوی آمریکا و ایران برای جلوگیری از بیثباتی بیشتر شده و با هر دو طرف برای یافتن راهحل در تماس بوده است.
به گزارش خبرگزاری دولتی سعودی پرس (SPA)، محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، نیز روز سهشنبه (۷ بهمن) به مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، گفت که کشورش اجازه نخواهد داد حریم هوایی یا قلمرو آن برای اقدامات نظامی علیه ایران استفاده شود.