نفتکش - عکس از شاتر استاک
دوشنبه ۶ بهمن ۱۴۰۴
رادیو زمانه: بر اساس تحقیقات مفصل خبرگزاری رویترز که روز دوشنبه ۶ بهمن / ۲۶ ژانویه منتشر شده است، حکومت ایران طی ماههای اخیر به بازیگری کلیدی در تداوم و تشدید جنگ هوایی ارتش میانمار تبدیل شده و از طریق «ناوگان سایه»اش مقادیر عظیمی سوخت جت و مواد شیمیایی مورد استفاده در ساخت مهمات را به حکومت نظامی آن کشور منتقل کرده است. این انتقالها بهصورت پنهانی و با جعل دادههای موقعیتیابی کشتیها انجام شده و نقض آشکار تحریمهای غرب علیه هر دو کشور محسوب میشود.
در قلب این شبکه نفتکشی ایرانی به نام «ریف» (Reef) قرار دارد، کشتیای که در ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۵ (۲۴ شهریور ۱۴۰۴) بهطور رسمی در سامانههای ردیابی دریایی در نزدیکی پایانهٔ نفتی بصره عراق دیده شد، اما در واقع صدها کیلومتر دورتر، در بندرعباس ایران در حال بارگیری سوخت جت بود. بررسی دادههای ماهوارهیی شرکت آمریکایی SynMax Intelligence نشان میدهد «ریف» مسیرش را با استفاده از تکنیکی موسوم به «اسپوفینگ» جعل کرده و طی سه دقیقه مسافتی را پیموده که در شرایط عادی بیش از ۱۰ ساعت زمان میبرد.
پس از بارگیری، این نفتکش از تنگهٔ هرمز عبور کرد و برای مدتی موقعیت واقعیاش را مخابره کرد، اما پس از دور زدن جنوب هند، بار دیگر جعل سیگنالها آغاز شد. در دوم اکتبر ۲۰۲۵ (۱۰ مهر ۱۴۰۴) دادههای جعلی «ریف» را در مسیر بندر چیتاگونگ بنگلادش نشان میداد، در حالی که سیگنال واقعی آن حضور کشتی در پایانهٔ نفتی «میان اویل» در نزدیکی یانگون، پایتخت تجاری میانمار را تأیید میکرد.
فقط ۱۱ روز بعد، در ۱۳ اکتبر ۲۰۲۵ (۲۱ مهر ۱۴۰۴)، یک جنگندهٔ ارتش میانمار مدرسهای در روستای وانها در ایالت چین را بمباران کرد که به کشته شدن دو دانشآموز و زخمی شدن دستکم ۲۲ نفر انجامید. طبق اسنادی که رویترز بررسی کرده است، در همان روزها «ریف» پس از تخلیهٔ بیش از ۱۶هزار تُن سوخت جت در میانمار، در مسیر بازگشت به ایران بود، محمولهای که امکان انجام هزاران سورتی پرواز جنگی دیگر را برای نیروی هوایی میانمار فراهم میکرد.
تحقیقات رویترز نشان میدهد از اکتبر ۲۰۲۴ تا دسامبر ۲۰۲۵ ایران در قالب دستکم ۹ محموله حدود ۱۷۵هزار تُن سوخت جت به ارتش میانمار تحویل داده است. این محمولهها را عمدتاً «ریف» و نفتکش بزرگتر همخانوادهاش «نوبل» (Noble)، حمل کردهاند. دادههای حملونقل دریایی و تصاویر ماهوارهیی نشان میدهد این دو کشتی تأمینکنندگان اصلی سوخت جت نیروی هوایی میانمار در این بازهٔ زمانی بودهاند.
همزمان، ایران صدهاهزار تُن اوره نیز به میانمار صادر کرده است، مادهای که اگرچه بهطور رسمی کود شیمیایی محسوب میشود، اما طبق گفتهٔ دو نظامی جداشده از ارتش میانمار، در ساخت بمبها و مهمات، از جمله مهمات مورد استفادهٔ پهپادها و پاراگلایدرهای انفجاری کاربرد دارد. سه تحلیلگر تجاری تخمین میزنند حجم سالانهٔ اوره صادراتی ایران به میانمار بین ۴۰۰ تا ۶۰۰هزار تُن باشد.
نتیجهٔ این جریان پنهان تشدید چشمگیر حملههای هوایی علیه غیرنظامیان بوده است. بر اساس دادههای «Myanmar Peace Monitor»، از زمان آغاز این واردات، ارتش میانمار بیش از یکهزار و ۲۲ حمله هوایی به هدفهای غیرنظامی انجام داده که بیش از دوبرابر دورهٔ ۱۵ماههٔ پیش از آن است. دستکم یکهزار و ۷۲۸ غیرنظامی در این حملهها کشته شدهاند.
برای جمهوری اسلامی ایران، این تجارت در شرایطی صورت میگیرد که اقتصاد کشور زیر فشار شدید تحریمها، کاهش ارزش پول ملی، و تنشهای نظامی منطقهیی قرار دارد. فروش سوخت جت، که حدود ۳۳درصد گرانتر از نفت خام برنت معامله میشود، میتواند فقط از محل این محمولهها بیش از ۱۲۳میلیون دلار درآمد برای جمهوری اسلامی ایجاد کرده باشد. اسناد تحریمی آمریکا نشان میدهد که شرکت ملی نفت ایران و زیرمجموعههای آن که با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مرتبط دانسته میشوند نقش محوری در این صادرات دارند.
تام اندروز، گزارشگر ویژهٔ سازمان ملل متحد در امور حقوق بشر میانمار، در واکنش به یافتههای رویترز گفت: «این سوختی که از ایران ارسال میشود بهمعنای واقعی کلمه در حال تغذیهٔ جنایتهای گسترده است.» او خواستار پاسخگو کردن دولت ایران بهدلیل نقشش در تشدید حملهها علیه غیرنظامیان شد.
در حالی که ایران و میانمار به درخواستهای رویترز برای اظهارنظر پاسخ ندادهاند، این گزارش نشان میدهد که جمهوری اسلامی با تکیه بر ناوگان سایه و شبکهای از شرکتها و کشتیهای تحریمشده نهتنها تحریمهای غرب را دور میزند، بلکه به یکی از عوامل اصلی تداوم جنگ و ویرانی در میانمار تبدیل شده است، جنگی که آسمان آن بیش از هر زمان دیگری با سوخت ایرانی شعلهور مانده است.