بدر بن حمد بوسعیدی، وزیر امور خارجی عمان
چهارشنبه ۱۷ دی ۱۴۰۴
م. حامد – اندیشهٔ نو: در خبرها بود که سید بدر بن حمد بوسعیدی، وزیر خارجهٔ عمان، اوایل هفتهٔ آینده برای یک دیدار رسمی به تهران سفر خواهد کرد. انتشار این خبر، در شرایطی که ایران با مجموعهای از فشارهای همزمان در سیاست خارجی، اقتصاد، اوضاع داخلی، و امنیت منطقهیی روبهروست، بار دیگر نگاهها را به نقش سنّتی پادشاهی عمان بهعنوان «میانجی قابل اعتماد» میان ایران و غرب معطوف کرده است. سفر وزیر امور خارجی عمان میتواند حامل پیامهایی فراتر از گفتوگوهای دیپلماتیک معمول باشد.
سفر هفتهٔ آیندهٔ وزیر امور خارجی عمان به تهران را باید در بستر معادلات پیچیدهٔ منطقهیی و بینالمللی ارزیابی کرد. جمهوری اسلامی ایران در مقطع کنونی با چالشهای فراوانی مواجه است: بُنبست نسبی در مذاکرات هستهیی، فشار تحریمها، تنشهای فزاینده در منطقه، ابهام در آیندهٔ تعامل با غرب، و البته اعتراضهای مردمی و ناآرامیهایی که نزدیک به دو هفته است سراسر ایران را در بر گرفته است. در چنین فضایی، هر مجرای ارتباطی که بتواند گرهی از بحرانهای متعدد جمهوری اسلامی، از جمله در سیاست خارجی بگشاید برای سران جمهوری اسلامی اهمیت دارد. عمان یکی از معدود بازیگرانی در صحنهٔ سیاست خارجی و تعاملهای بینالمللی است که بارها چنین نقشی را در سالهای گذشته ایفا کرده است.
عمان، برخلاف بسیاری از کشورهای منطقه، سیاست خارجیاش را ظاهراً بر پایهٔ «بیطرفی فعال» بنا کرده است. همین موقعیت منحصربهفرد باعث شده است که پادشاهی عمان در مقاطع حساس متعدد، از مذاکرات محرمانهٔ پیش از توافق برجام گرفته گرفته تا تبادل زندانیان و کاهش تنشهای مقطعی، به پل ارتباطی میان حکومت ایران و قدرتهای غربی تبدیل شود.
حالا که مجراهای گفتوگوی مستقیم میان جمهوری اسلامی و قدرتهای غربی، بهویژه آمریکا، بسته است، نقش واسطهای مانند عمان بار دیگر امکان «انتقال پیام بدون اعلام رسمی» را فراهم میکند. در دو دههٔ اخیر، بسیاری از تعاملهای مهم در روابط جمهوری اسلامی و دولتهای غربی با میانجیگری عمان- نخست پنهانی و سپس آشکار- صورت گرفته است.
این سفر، در زمانی که جمهوری اسلامی با مشکلات بزرگ داخلی و خارجی روبهروست، میتواند فرصتی برای جمهوری اسلامی باشد که نخست نشان دهد که آمادهٔ مذاکره و تخفیف تنشها با غرب است. دوم اینکه از عمان بهعنوان واسطهای کمهزینه برای سنجش نیّتهای غرب در شرایط جدید استفاده کند. و سوم اینکه از این راه سعی کند از شکلگیری اجماع منطقهیی یا بینالمللی علیه خودش در این اوضاع خطیر جلوگیری کند. اینکه آیا جمهوری اسلامی بتواند از این فرصت آنطور که میخواهد بهره بگیرد یا نه هنوز روشن نیست، بهویژه با توجه به رخدادهای ماههای اخیر در غزه و سوریه و اخیراً هم ونزوئلا و طرحهایی که آمریکا و اسرائیل در منطقه دنبال میکنند.
با توجه به تنشهای موجود در منطقه و گروهبندیهایی که در حال شکلگیری است، احتمالاً عمان هم تلاش دارد با تخفیف تنشها به هر صورت، هم ثبات در منطقهٔ خلیج فارس را حفظ کند و هم از از منافع ملی خودش حفاظت کند. در هر صورت، اگر آتشی به پا شود، دامن همهٔ کشورهای منطقه را خواهد گرفت.
بنابراین، بدر بوسعیدی به تهران را باید بیش از یک دیدار و گفتوگوی دیپلماتیک معمول دوجانبه دید. بخشی از این سفر تلاش برای زنده نگه داشتن دیپلماسی در شرایطی است که گزینههای جمهوری اسلامی ایران محدود شده و هزینهٔ خطا افزایش یافته است. اگرچه نباید انتظار نتایج فوری و علنی از چنین دیدارهایی داشت، اما تجربه نشان داده است که دیپلماسی خاموش عمان بارها زمینهساز تغییرات مهمتری شده است که بعدها خودش را در صحنهٔ علنی و رسمی سیاست نشان داده است.
(با استفاده از گزارش رویداد۲۴)