نشست شورای امنیت دربارهٔ حملهٔ نظامی آمریکا به ونزوئلا و ربودن رئیسجمهور و همسرش UN Photo/Loey Felipe
آ. نعمتزاده – اندیشهٔ نو
دوشنبه ۱۵ دی ۱۴۰۴
در بحبوحهٔ تنشهای زیاد بین ایالات متحد آمریکا و ونزوئلا، جلسهٔ شمارهٔ ۱۰۰۸۵ شورای امنیت سازمان ملل متحد با عنوان «تهدیدهای علیه امنیت و صلح بینالمللی» روز دوشنبه ۱۵ دی در نیویورک برای رسیدگی به این موضوع برگزار شد.
ربودن رئیسجمهور کشوری مستقل و همسرش در روز شنبه ۳ ژانویه (۱۳ دی) و بردن آنها به کشوری دیگر برای اینکه طبق قوانین آن کشور محاکمه شوند اقدام غیرقانونی و خطرناک تازهای است که دولت ترامپ به آن دست زده است. اگر قرار باشد هر دولتی نیروهایش به کشورهای دیگر بفرستند و رهبران و شخصیتهای آن کشور را برُباید و به کشور خودش ببرد که طبق قوانین خودش محاکمه کند، دنیایی بیقانون خواهیم داشت که فقط قدرت و زور اسلحه در آن حرف اول را میزند.
طبق گزارش وبگاه سازمان ملل متحد، اعضای شورای امنیت دربارهٔ سرنوشت رئیسجمهور ربودهشدهٔ ونزوئلا نیکلاس مادورو و سرنوشت بعدی این کشور نفتخیز اختلاف زیادی داشتند، حتی در حالی که بسیاری از نمایندگان هشدار دادند که اقدامات دولت آمریکا بنیانهایی را که نظم چندجانبهٔ جهانی بر آنها بنا شده است تهدید می کند.
نمایندهٔ ونزوئلا، که در نخستین نشست سال ۲۰۲۶ این نهاد بینالمللی ۱۵ عضوی سخنرانی میکرد، گفت: «امروز فقط حاکمیت ونزوئلا در معرض خطر نیست. اعتبار حقوق بینالملل، اقتدار این سازمان، و اعتبار این اصل که هیچ کشوری نمی تواند خود را قاضی، طرف اصلی، و مُجری نظم جهانی معرفی کند نیز در معرض خطر است.»
او وقایع ۳ ژانویه را برای کل جامعهٔ بینالمللی تاریخی و دارای پیامدهای گسترده توصیف کرد و گفت که ایالات متحد آمریکا کشورش را هدف حملهٔ مسلحانه غیرقانونی و بدون هیچ توجیه قانونی قرار داده است. او هشدار داد: «اگر ربودن رئیسجمهور یک کشور، بمباران کردن یک کشور مستقل، و تهدید آشکار به اقدامات مسلحانهٔ بیشتر تحمل شود یا کماهمیت جلوه داده شود، پیامی ویرانگر به جهانیان میدهد: اینکه رعایت قانون اختیاری است و زور و قدرت داور واقعی در روابط بینالملل است.»
خلاصهای از نشست شورای امنیت سازمان ملل متحد (۵ ژانویه ۲۰۲۶)*
۱. موضوع اصلی
پس از آنکه ایالات متحد آمریکا در ۳ ژانویه ۲۰۲۶ دست به عملیات نظامی در خاک ونزوئلا زد و نیکولاس مادورو و همسرش سیلیا فلورس را به اسارت گرفت، شورای امنیت به درخواست کلمبیا و حمایت چین و روسیه جلسهای اضطراری در روز دوشنبه ۵ ژانویه (۱۵ دی) تشکیل داد.
اعضای شورا دچار اختلاف زیادی بودند و هیچ اجماعی دربارهٔ قانونی بودن اقدام آمریکا وجود نداشت.
۲. موضع ونزوئلا
● ونزوئلا این اقدام را «حملهٔ مسلحانهٔ غیرقانونی» و آدمربایی رئیسجمهور توصیف کرد.
● هشدار داد که پذیرش چنین رفتاری یعنی «زور و قدرت داور نهایی در روابط بینالملل است.»
● تأکید کرد که این عملیات ناقض حاکمیت ملی، حقوق بینالملل، و منشور سازمان ملل است.
۳. موضع ایالات متحد آمریکا
● نمایندهٔ آمریکا گفت «هیچ جنگی علیه ونزوئلا در جریان نیست.»
●عملیات نظامی در خاک ونزوئلا را اقدام برای اجرای قانون و بازداشت «نارکو-تروریستها» معرفی کرد.
● آن را با بازداشت مانوئل نوریهگا (رئیسجمهور پاناما) در سال ۱۹۸۹ مقایسه کرد.
● ادعا کرد که مادورو رئیسجمهور مشروع نیست، با استناد به:
● گزارشهای سازمان ملل متحد دربارهٔ تقلب انتخاباتی ۲۰۲۴
● نقض گستردهٔ حقوق بشر
●بحران مهاجرتی عظیم (بیش از ۸میلیون نفر)
۴. دیدگاه رهبری سازمان ملل متحد
روزمی دیکارلو، معاون دبیرکل:
● نگرانی عمیق در مورد بیثباتی منطقهیی ابراز کرد
● هشدار داد که این اقدام سابقهٔ خطرناکی به وجود میآورد
● خواستار احترام کامل به حاکمیت کشورها و منشور سازمان ملل متحد شد
● تأکید کرد که هنوز میتوان از تشدید بحران جلوگیری کرد
۵. گزارش کارشناسان
جفری ساکس
● گفت مسئله شخصیت مادورو نیست، بلکه این است که آیا هر کشوری میتواند با زور دست به تغییر رژیم بزند؟
●آمریکا را متهم کرد که در سال ۲۰۲۵ بدون مجوز سازمان ملل متحد در هفت کشور از زور نظامی استفاده کرده است.
● خواستار:
● توقف تهدیدهای آمریکا و
● تعیین یک فرستادهٔ ویژهٔ سازمان ملل متحد ظرف ۱۴ روز شد
مرسدس دِ فریتاس (سازمان شفافیت ونزوئلا)
● از فساد گسترده، شبکههای جنایی، و فروپاشی دولت در دوران مادورو سخن گفت.
● به مشکلاتی مانند:
● کمبود برق
● اخاذی گروههای مسلح، و
● گرسنگی گسترده
اشاره کرد.
● خواستار شفافیت و آزادی زندانیان سیاسی شد.
۶. مواضع کشورهای عضو شورای امنیت و کشورهای منطقه
محکومیت شدید آمریکا
کشورهایی مانند چین، روسیه، مکزیک، برزیل، آفریقای جنوبی، اریتره، کوبا، نیکاراگوئه، ایران، پاکستان و دیگران گفتند:
● آمریکا حاکمیت ملی و حقوق بینالملل را نقض کرده است.
● این اقدام سابقهٔ خطرناکی برای مداخلهٔ یکجانبه خواهد شد.
● مادورو باید فوری آزاد شود (کوبا، نیکاراگوئه).
● این عملیات را نواستعماری و امپریالیستی توصیف کردند.
منتقد مادورو، اما مخالف اقدام آمریکا
کشورهایی مانند اسپانیا، شیلی، یونان، دانمارک، فرانسه، بریتانیا، لتونی، بحرین، پاناما گفتند:
● رژیم مادورو غیرمشروع و سرکوبگر است،
● اما عملیات آمریکا همچنان ناقض منشور سازمان ملل متحد است.
● هر گذار سیاسی باید به رهبری خود ونزوئلاییها صورت گیرد.
حمایت از اقدام آمریکا
تعداد کمی از کشورها- آرژانتین، ترینیداد و توباگو، پاراگوئه– از اقدام آمریکا حمایت کردند:
● بازداشت مادورو را مثبت ارزیابی کردند.
● بر ضرورت مبارزه با شبکههای قاچاق مواد مخدر تأکید کردند.
● این اقدام را فرصتی برای بازگشت دموکراسی به ونزوئلا دانستند.
۷. محورهای اصلی اختلاف
● حاکمیت در برابر پاسخگویی:
آیا میتوان برای برکناری یک رهبر سرکوبگر حاکمیت ملی کشور را نادیده گرفت؟
● ترس از ایجاد سابقه:
بسیاری هشدار دادند که اگر این اقدام پذیرفته شود، کشورهای دیگر ممکن است دست به اقدام یکجانبه بزنند و رهبران کشورهای دیگر را هدف قرار دهند (برُبایند و در کشورشان حبس و محاکمه کنند).
● حقوق بشر در برابر قانون:
حتی منتقدان مادورو نیز گفتند نقض حقوق بینالملل با استناد به حقوق بشر قابل توجیه نیست.
● بیثباتی منطقهیی:
این بحران میتواند آمریکای لاتین و کارائیب را بیثبات کند.
۸. جمعبندی
شورای امنیت در این مورد دچار شکاف و اختلاف گستردهای است و هیچ توافقی دربارهٔ:
● قانونی بودن اقدام آمریکا
● وضع مادورو
● مسیر آیندهٔ ونزوئلا
وجود ندارد.
این نشست شکاف عمیق در نظام بینالملل دربارهٔ استفادهٔ یکجانبه از زور و آیندهٔ چندجانبهگرایی را آشکار کرد.
*در خلاصهسازی گزارش اصلی منتشرشده در وبگاه سازمان ملل متحد از امکانات هوش مصنوعی استفاده شده است. آ.ن.