دوشنبه ۱۵ دی ۱۴۰۴
م. حامد – اندیشهٔ نو: فدراسیون بینالمللی روزنامهنگاران (IFJ) در گزارش نهاییاش برای سال ۲۰۲۵ اعلام کرد که در آن سال دستکم ۱۲۸ روزنامهنگار و فعال رسانهیی در سراسر جهان کشته شدهاند که ۱۰ زن در میان آنها بود. این فهرست شامل ۹ مرگ تصادفی نیز است.
فدراسیون بینالمللی روزنامهنگاران سال ۲۰۲۵ را سال مرگبار دیگر برای روزنامهنگاران دانست و کوتاهی و بیعملی مداوم مقامات رسمی دولتی در حفاظت از جان کارکنان رسانهیی را محکوم کرد. این فدراسیون خواستار اقدام فوری و قاطع برای پایان دادن به چرخهٔ خشونت و مصونیت عاملان کشتار روزنامهنگاران در سال ۲۰۲۶ شد.
آنتونی بلانگر، دبیرکل فدراسیون بینالمللی روزنامهنگاران، در واکنش به این آمار گفت: «۱۲۸ روزنامهنگار کشتهشده در یک سال فقط یک عدد نیست؛ این یک بحران جهانی است. روزنامهنگاران بهدلیل انجام وظیفه هدف قرار میگیرند و عاملان این جنایتها اغلب بدون مجازات میمانند.»
او با تأکید بر اینکه دولتها باید برای حفاظت از کارکنان رسانه، پیگرد عاملان قتلها، و همچنین دفاع از آزادی مطبوعات اقدام فوری کنند، خواستار تصویب پیماننامهای در سازمان ملل متحد برای تضمین ایمنی و استقلال روزنامهنگاران در سراسر جهان شد.
بر اساس گزارش نهایی این فدراسیون، ۱۷ مورد مرگ نیز پس از ۱۰ دسامبر (پس از انتشار گزارش اولیه در روز ۹ دسامبر ۲۰۲۵) تأیید شده است. در گزارش اولیهٔ فدراسیون شمار کشتهشدگان ۱۱۱ نفر ذکر شده بود.
افزایش موارد تأییدشده، بهویژه در فلسطین، تانزانیا، پرو و گواتمالا، نشاندهندهٔ تداوم شرایط پُرخطر برای روزنامهنگاران است.
همچنین مرگ تصادفی هفت شاغل رسانهیی در نیجریه، بوروندی، و ایران (حمیدرضا درجاتی، خبرنگار عکاس ورزشی)، به این فهرست افزوده شده است.
به نوشتهٔ فدراسیون بینالمللی روزنامهنگاران، از سال ۱۹۹۰ که این فدراسیون ثبت شمار روزنامهنگاران و خبرنگاران و کارکنان رسانهیی کشتهشده و زندانی را آغاز کرد، تا کنون در مجموع ۳,۱۷۳ مورد مرگ در جهان ثبت شده است. به عبارت دیگر، بهطور میانگین هر سال ۹۱ نفر از اهالی رسانه کشته شدهاند.
فقط در ده سال گذشته ۸۷۶ روزنامهنگار جانشان را از دست دادهاند.
همچنین، بر اساس این گزارش، در حال حاضر ۵۳۳ روزنامهنگار در سراسر جهان زندانیاند. و چین، با جمعیت در حدود ۱٫۴میلیارد نفر همچنان «بزرگترین زندان روزنامهنگاران» تلقی میشود.
خاورمیانه و جهان عرب؛ مرگبارترین منطقه
خاورمیانه و جهان عرب برای سومین سال پیاپی بیشترین شمار روزنامهنگاران کشتهشده را داشتند. در این منطقه ۷۴ نفر کشته شدند که ۵۶ مورد آن در فلسطین و در جنگ غزه بوده است.
این منطقه بهتنهایی ۵۸درصد از کل تلفات جهانی سال ۲۰۲۵ را شامل میشود. یمن با ۱۳ کشته در رتبهٔ دوم، و پس از آن سودان با شش کشته قرار دارد.
در فلسطین، روزنامهنگاران بیشترین تلفات را متحمل شدهاند. یکی از شاخصترین موارد کشته شدن انس الشریف، خبرنگار الجزیره، در حملهای هدفمند در ۱۰ اوت بود. او همراه با پنج روزنامهنگار و کارمند رسانهیی دیگر در محل استقرار خبرنگاران در نزدیکی بیمارستان الشفا در شهر غزه هدف بمباران اسرائیل قرار گرفته و کشته شد.
در یمن نیز ۱۳ روزنامهنگار و خبرنگار در حملهای به دفتر روزنامهٔ «۲۶ سپتامبر» کشته شدند که آن را یکی از خشنترین حملهها به رسانهها میدانند. در سوریه و ایران نیز در مجموع چهار روزنامهنگار (۲ نفر در هر کشور) کشته شدند. دو روزنامهنگار ایرانی در حملهٔ اسرائیل به ایران در ماه خرداد ۱۴۰۴ کشته شدند.
همزمان، فشار بر رسانهها در این منطقه ادامه دارد. بنا بر گزارش فدراسیون بینالمللی روزنامهنگاران (IFJ)، دستکم ۷۴ روزنامهنگار در کشورهای خاورمیانه و جهان عرب زندانیاند که بیشترین تعداد آنها در اسرائیل (۴۱ روزنامهنگار فلسطینی)، مصر (۱۵) و یمن (۱۱) گزارش شده است.
در فهرست روزنامهنگاران زندانی نام سه روزنامهنگار که در ایران زندانیاند ذکر شده است: اژدر پیری سرمانلو، رضا ولیزاده، مصطفی نعمتی.
آسیا و اقیانوسیه
در منطقه آسیا و اقیانوسیه، ۱۵ روزنامهنگار در سال ۲۰۲۵ کشته شدهاند، از جمله چهار نفر در هند، سه نفر در پاکستان، و سه نفر در فیلیپین. قتل موکش چاندراکار، روزنامهنگار هندی، در نخستین روز سال ۲۰۲۵ از مواردی است که توجه گستردهای را جلب کرده است. او پس از ضربوجرح شدید در چاه فاضلاب پیدا شد.
این منطقه همچنان بیشترین شمار روزنامهنگاران زندانی را دارد. در حال حاضر ۲۷۷ روزنامهنگار در آسیا و اقیانوسیه زندانیاند که ۱۴۳ نفر از آنها در چین نگهداری میشوند.
اروپا
فدراسیون بینالمللی روزنامهنگاران ۱۰ مورد قتل روزنامهنگاران در سال ۲۰۲۵ را در اروپا ثبت کرده است: هشت مورد در اوکراین، یک مورد در روسیه و یک مورد در ترکیه. جنگ روسیه و اوکراین عامل اصلی این تلفات عنوان شده است. این گزارش همچنین در مورد افزایش استفاده از پهپادها برای هدف قرار دادن روزنامهنگاران هشدار داده است.
شمار روزنامهنگاران زندانی در اروپا به ۱۴۹ نفر رسیده است که نسبت به سال گذشته نزدیک به ۴۰درصد افزایش داشته است.
آفریقا
در آفریقا، ۹ نفر از کارکنان رسانهیی در سال ۲۰۲۵ کشته شدند. سودان با شش مورد مرگبارترین کشور این قاره برای روزنامهنگاران بوده است. علاوه بر این، هفت نفر از کارکنان رسانهیی در یک سانحهٔ رانندگی در نیجریه جان باختهاند که این موارد غیرمرتبط با فعالیت حرفهیی آنها منظور شده است. در حال حاضر ۲۷ روزنامهنگار در آفریقا زندانیاند و اریتره بیشترین تعداد زندانی را دارد.
قارهٔ آمریکا
در قارهٔ آمریکا ۱۱ روزنامهنگار در سال ۲۰۲۵ کشته شدند. پرو با چهار مورد در صدر قرار دارد، کشوری که نزدیک به یک دهه پیش شاهد قتل هیچ روزنامهنگاری نبود. در مکزیک سه مورد و کلمبیا، هندوراس و اکوادور هر کدام یک مورد قتل ثبت شده است. همچنین، شش روزنامهنگار در این منطقه زندانیاند.
اسامی ۱۲۸ روزنامهنگار کشتهشده در سال ۲۰۲۵ را اینجا ببینید.
فهرست روزنامهنگاران زندانی در سال ۲۰۲۵ را اینجا ببینید.