شیرین احمدنیا، رئیس انجمن جامعهشناسی ایران
یکشنبه ۱۴ دی ۱۴۰۴
حرکتهای جمعی و اعتراضهای اجتماعی پدیدههایی دفعی و گسسته از بستر جامعه نیستند، بلکه صورتبندیهایی از تجربههای انباشتهشدهٔ زیست روزمره، انتظارات برآوردهنشده، و شیوههای کنشگری در چارچوب ساختارهای اجتماعیاند.
جامعهشناسی، بهمثابهٔ دانشی توصیفی-تحلیلی، نه در مقام داوری سیاسی، بلکه با هدف فهم سازوکارهای اجتماعی به مطالعهٔ این پدیدهها میپردازد.
در تجربهٔ تاریخی جوامع مختلف، اعتراضها اغلب زمانی بروز مییابند که کانالهای معمول بیان مطالبات- اعم از نهادی، صنفی، یا مدنی- از نگاه بخشی از جامعه ناکارآمد یا کماثر تلقی شوند. از این منظر، اعتراض را میتوان نوعی «ارتباط اجتماعی پُرهزینه» دانست، شکلی از پیامرسانی جمعی که حامل معناست و نیازمند شنیدهشدن.
فهم این معنا مستلزم توجه همزمان به زمینههای اقتصادی، فرهنگی، نسلی، و تحولات سرمایهٔ اجتماعی است.
انجمن جامعهشناسی ایران، بهعنوان نهادی علمی و مستقل، خود را متعهد به رصد و تحلیل علمی کردن تحولات اجتماعی میداند. بیتفاوتی نسبت به رنجها، نگرانیها، و پرسشهای جامعه با رسالت علم اجتماعی سازگار نیست. در عین حال، مسئولیت ما ایجاب میکند که از سادهسازی، هیجانزدگی، و تقلیل پدیدههای پیچیدهٔ اجتماعی به روایتهای تکعلتی پرهیز کنیم.
تجربه نشان داده است که فهم شتابزده نهتنها به حل کردن مسائل یاری نمیرساند، بلکه میتواند بر سوءتفاهمها بیفزاید.
نگاه جامعهشناختی به اعتراضها بر ضرورت گفتوگو، تقویت سازوکارهای اعتماد، و بازسازی پلهای ارتباطی میان گروههای اجتماعی تأکید دارد. مطالعات متعدد نشان میدهد که جوامعی با ظرفیت بیشتر برای شنیدن صداهای متکثر و تبدیل تعارض به گفتوگو از پایداری اجتماعی بیشتری برخوردارند. این امر نه یک توصیهٔ سیاسی، بلکه یافتهای مبتنی بر پژوهشهای تطبیقی و تجربی است.
انجمن جامعهشناسی ایران آمادگی دارد در چارچوب وظایف علمیاش، با تولید دانش، برگزاری نشستهای تخصصی، و ارائهٔ تحلیلهای مبتنی بر داده به فهم دقیقتر تحولات جاری کمک کند. باور ما بر این است که جامعهٔ ایران، با سرمایههای انسانی و فرهنگیاش، نیازمند رویکردهایی است که پیچیدگیهایش را به رسمیت بشناسد و بهجای انکار یا تقابل، بر فهم و گفتوگو تکیه کند.
علم اجتماعی قرار نیست نسخههای فوری بپیچد، اما میتواند چراغی برای دیدن دقیقتر واقعیت باشد. ایفای این نقش کمترین مسئولیتی است که انجمن در قبال جامعهای که از دل آن برآمده برای خود قائل است. همکاران ما در انجمن هماینک در حال برنامهریزی برای نشستهای تحلیلی و گفتوگویی درخصوص امور جاری در ایام پُرتنش امروز هستند.